Qadimgi davrdan boshlab XX asrgacha boʻlgan adabiyot

Question 1

G‘azalni o‘qing va quyidagi topshiriqlarni bajaring.
***
1. Ko‘ngillar nolasi zulfing kamandin¹ nogahon ko‘rgach,
Erur andoqki, qushlar qichqirishqaylar yilon ko‘rgach.
2. Ko‘ngil chokin ko‘zumda ashki² rangin elga fosh etdi,
Balig‘ zaxmini fahm aylarlar el daryoda qon ko‘rgach.
3. Ko‘zum qon yosh to‘kar, netib ko‘ngil zaxmin yashuraykim,
Toparlar yerda zaxmin sayd³ qonidin nishon ko‘rgach.
4. Bo‘yolg‘on qon aro jon pardasi yetgach g‘ami hajring,
Ko‘ngil bog‘ida bargedurki, ol o‘lmish xazon ko‘rgach.
5. Xadanging⁴ zaxmi ichindin balolarni yug‘on yoshim
Erur tifle⁵ ki, olg‘ay qush bolasin oshyon ko‘rgach.
6. Ko‘ngillar naqdini toroj etarga yopmog‘ing burqa’⁶,
Aningdekdurki, toz bog‘lar qaroqchi karvon ko‘rgach.
7. Yuzin zulf ichra to ko‘rdim, o‘lib vasliga yetmasmen,
G‘alat ermish yuz urmoq, kecha o‘tni har qayon ko‘rgach.
8. Erur chun olam ichra joh⁷ foniy, yaxshi ot boqiy,
Bas, el komin⁸ ravo ayla, o‘zingni komron ko‘rgach.
9. Navoiy, xurdai⁹ nazmingni andoq aylading tahrir,
Ki sochqay xurda boshing uzra shohi xurdadon ko‘rgach.
LUG‘AT: Kamand¹ − arqon; ashk² − ko‘zyosh; sayd³ − ov, o‘lja; xadang⁴ − o‘q; tifl⁵ − yosh bola; burqa’⁶ − yuzga tutilgan parda; joh⁷ − boylik, davlat; kom⁸ − maqsad, orzu; xurda⁹ − nozik, yashirin, sir.

2-bayt mazmunida AKS ETMAGAN fikrni aniqlang.

Accepted Answer

El daryo suviga qarab unda baliq bor yoki yo‘qligini bilib oladi.

Answer

Oshiqning qonli ko‘zyoshlari daryoning suviga tashbeh qilingan.

Answer

Qalb jarohati tufayli oshiqning ko‘zlaridan qonli yosh oqadi.

Answer

Oshiqning ko‘ngil jarohatini ko‘z yoshlari elga ma’lum aylaydi.

Question 2

Bo‘ldi yaqinkim bu saxovat emas,
Ahli saxo* muni saxovat demas.

Yoyar anga supraki, ul och emas,
Berur anga to‘nki, yalang‘och emas.

Xizrg‘a yetgach tutar obi hayot,
Misr shakarrezig‘a* habbi nabot*.

(ahli saxo* - saxovatli kishilar; shakarrez* - shakar sochuvchi, shakar tarqatuvchi; nabot* - novvot)

Alisher Navoiy qalamiga mansub ushbu she’riy parchaning mazmuniga mos bo‘lgan qaysi ma’lumot to‘g‘ri?

Accepted Answer

Saxovatni isrof qilishdan farqlash lozimligi bayon qilingan.

Answer

Yalang‘och bo‘lmagan odamlargina o‘zgalarga to‘n hadya qila oladi deyiladi.

Answer

Har qanday saxovat isrofgarchilik sanalmasligi aytilgan.

Answer

Hazrati Xizrning Misr shahriga borib obi hayot va shakarni qo‘lga kiritgani bayon qilingan.

Question 3

G‘azalni o‘qing va quyidagi topshiriqlarni bajaring.
***
1. Ko‘ngillar nolasi zulfing kamandin¹ nogahon ko‘rgach,
Erur andoqki, qushlar qichqirishqaylar yilon ko‘rgach.
2. Ko‘ngil chokin ko‘zumda ashki² rangin elga fosh etdi,
Balig‘ zaxmini fahm aylarlar el daryoda qon ko‘rgach.
3. Ko‘zum qon yosh to‘kar, netib ko‘ngil zaxmin yashuraykim,
Toparlar yerda zaxmin sayd³ qonidin nishon ko‘rgach.
4. Bo‘yolg‘on qon aro jon pardasi yetgach g‘ami hajring,
Ko‘ngil bog‘ida bargedurki, ol o‘lmish xazon ko‘rgach.
5. Xadanging⁴ zaxmi ichindin balolarni yug‘on yoshim
Erur tifle⁵ ki, olg‘ay qush bolasin oshyon ko‘rgach.
6. Ko‘ngillar naqdini toroj etarga yopmog‘ing burqa’⁶,
Aningdekdurki, toz bog‘lar qaroqchi karvon ko‘rgach.
7. Yuzin zulf ichra to ko‘rdim, o‘lib vasliga yetmasmen,
G‘alat ermish yuz urmoq, kecha o‘tni har qayon ko‘rgach.
8. Erur chun olam ichra joh⁷ foniy, yaxshi ot boqiy,
Bas, el komin⁸ ravo ayla, o‘zingni komron ko‘rgach.
9. Navoiy, xurdai⁹ nazmingni andoq aylading tahrir,
Ki sochqay xurda boshing uzra shohi xurdadon ko‘rgach.
LUG‘AT: Kamand¹ − arqon; ashk² − ko‘zyosh; sayd³ − ov, o‘lja; xadang⁴ − o‘q; tifl⁵ − yosh bola; burqa’⁶ − yuzga tutilgan parda; joh⁷ − boylik, davlat; kom⁸ − maqsad, orzu; xurda⁹ − nozik, yashirin, sir.

G‘azal matla’si haqidagi NOTO‘G‘RI hukmni aniqlang.

Accepted Answer

Oshiq nolasi tuzoqdan ozod bo‘la olmayotgan qushlarga qiyoslangan.

Answer

Oshiqning ko‘ngli qo‘rquvda qolgan qushlarga qiyoslangan.

Answer

Yor zulfining halqalari tuzoq misolidir deya tashbeh qilingan.

Answer

Yorning zulfi qushlarga qo‘rquv solgan ilonga qiyoslangan.

Question 4

… kun tug‘adi, olam yorug‘ bo‘ladi,
U yorug‘ligini hammaga yetkazadi, o‘z-o‘zicha yo‘qolmaydi.
Mening ham qoidam (odatim) shunday, o‘zim yo‘qolmayman,
Fe’lim va muomalam barcha xalq uchun birdekdir.
… Tuqqan kun (chiqqan kun) yaxshi yoki yomon demaydi,
Barchaga birdek nur sochadi, o‘zi kamaymaydi.
Yusuf Xos Hojibning “Qutadg‘u bilig” dostonida qaysi ramziy qahramon o‘z sifatlarini ana shu tarzda, ya’ni kun (quyosh)ning xususiyatlariga qiyoslagan holda ifodalab bergan?

Accepted Answer

adolat ramzi bo‘lgan adabiy qahramon

Answer

davlat ramzi bo‘lgan adabiy qahramon

Answer

aql va zakovat ramzi bo‘lgan adabiy qahramon

Answer

qanoat (ofiyat) ramzi bo‘lgan adabiy qahramon

Question 5

“Yigitlik chog‘i − o‘yin-kulgi, rohat qilish davri, qarilik esa mehnat va toat-ibodat davridir. Yoshlikda qilingan hamma gunohlar kechiriladi, keyinchalik mehnat va ibodat qiladigan vaqt ham keladi, o‘shanda qilamiz”, − deya umrini behuda o‘tkazgan, ammo qarib, o‘lim tushagida qolganda: “Qarigach, shunday kunlar boshimga tushajagini bilsam edim, yigitlik davrimni uvol qilib behudaga o‘tkazmagan bo‘lar edim”, − deya afsuslangan g‘ofil kishi haqidagi hikoyat qaysi asarda keltirilgan?

Accepted Answer

“Saddi Iskandariy” (Alisher Navoiy)

Answer

“Zarbulmasal” (Muhammadsharif Gulxaniy)

Answer

“Qisasi Rabg‘uziy” (Nosiruddin Rabg‘uziy)

Answer

“Qutadg‘u bilig” (Yusuf Xos Hojib)

Question 6

Hajringda, ey pariro‘, ko‘zumdin qochdi uyqu,
Har kecha tongga degru, ishimdur oh-u nola.
Qaysi shoir o‘zining "Xating aro uzoring − sabza ichinda lola" deb boshlanuvchi g‘azalining ushbu baytida asosiy qofiyadan tashqari uch o‘rinda ichki qofiyadan ham foydalangan holda misralar jarangdorligi, ohangdorligini yanada oshirgan?

Accepted Answer

Zahiriddin Muhammad Bobur

Answer

Zokirjon Xolmuhammad o‘g‘li Furqat

Answer

Alisher Navoiy

Answer

Boborahim Mashrab

Question 7

G‘azalni o‘qing va quyidagi topshiriqlarni bajaring.
***
1. Ko‘ngillar nolasi zulfing kamandin¹ nogahon ko‘rgach,
Erur andoqki, qushlar qichqirishqaylar yilon ko‘rgach.
2. Ko‘ngil chokin ko‘zumda ashki² rangin elga fosh etdi,
Balig‘ zaxmini fahm aylarlar el daryoda qon ko‘rgach.
3. Ko‘zum qon yosh to‘kar, netib ko‘ngil zaxmin yashuraykim,
Toparlar yerda zaxmin sayd³ qonidin nishon ko‘rgach.
4. Bo‘yolg‘on qon aro jon pardasi yetgach g‘ami hajring,
Ko‘ngil bog‘ida bargedurki, ol o‘lmish xazon ko‘rgach.
5. Xadanging⁴ zaxmi ichindin balolarni yug‘on yoshim
Erur tifle⁵ ki, olg‘ay qush bolasin oshyon ko‘rgach.
6. Ko‘ngillar naqdini toroj etarga yopmog‘ing burqa’⁶,
Aningdekdurki, toz bog‘lar qaroqchi karvon ko‘rgach.
7. Yuzin zulf ichra to ko‘rdim, o‘lib vasliga yetmasmen,
G‘alat ermish yuz urmoq, kecha o‘tni har qayon ko‘rgach.
8. Erur chun olam ichra joh⁷ foniy, yaxshi ot boqiy,
Bas, el komin⁸ ravo ayla, o‘zingni komron ko‘rgach.
9. Navoiy, xurdai⁹ nazmingni andoq aylading tahrir,
Ki sochqay xurda boshing uzra shohi xurdadon ko‘rgach.
LUG‘AT: Kamand¹ − arqon; ashk² − ko‘zyosh; sayd³ − ov, o‘lja; xadang⁴ − o‘q; tifl⁵ − yosh bola; burqa’⁶ − yuzga tutilgan parda; joh⁷ − boylik, davlat; kom⁸ − maqsad, orzu; xurda⁹ − nozik, yashirin, sir.

4-bayt mazmuni to‘g‘ri izohlangan javobni belgilang.

Accepted Answer

Xazon faslida bog‘dagi barglar qizg‘ish rangga kirgani kabi yor hajrida qolgan oshiqning jon pardasi qon tusiga kirdi.

Answer

Ko‘ngil bog‘ida barglar hech qachon xazon ofatiga yuz tutmaydi, shu bois oshiq qon yutsa ham, hajr g‘amiga yengilmaydi.

Answer

Ko‘ngil xazonga yuz tutgan bog‘ning barglari kabi qizg‘ish rangdadir, shu bois jon pardasi ham hamisha qon tusida bo‘ladi.

Answer

Agar jon pardasi qon rangiga bo‘yalsa, oshiq qalbi hajr g‘amiga botadi, zero barglar qizg‘ish tusga kirsa, xazon fasli boshlanadi.

Question 8

G‘azalni o‘qing va quyidagi topshiriqlarni bajaring.
***
1. Ko‘ngillar nolasi zulfing kamandin¹ nogahon ko‘rgach,
Erur andoqki, qushlar qichqirishqaylar yilon ko‘rgach.
2. Ko‘ngil chokin ko‘zumda ashki² rangin elga fosh etdi,
Balig‘ zaxmini fahm aylarlar el daryoda qon ko‘rgach.
3. Ko‘zum qon yosh to‘kar, netib ko‘ngil zaxmin yashuraykim,
Toparlar yerda zaxmin sayd³ qonidin nishon ko‘rgach.
4. Bo‘yolg‘on qon aro jon pardasi yetgach g‘ami hajring,
Ko‘ngil bog‘ida bargedurki, ol o‘lmish xazon ko‘rgach.
5. Xadanging⁴ zaxmi ichindin balolarni yug‘on yoshim
Erur tifle⁵ ki, olg‘ay qush bolasin oshyon ko‘rgach.
6. Ko‘ngillar naqdini toroj etarga yopmog‘ing burqa’⁶,
Aningdekdurki, toz bog‘lar qaroqchi karvon ko‘rgach.
7. Yuzin zulf ichra to ko‘rdim, o‘lib vasliga yetmasmen,
G‘alat ermish yuz urmoq, kecha o‘tni har qayon ko‘rgach.
8. Erur chun olam ichra joh⁷ foniy, yaxshi ot boqiy,
Bas, el komin⁸ ravo ayla, o‘zingni komron ko‘rgach.
9. Navoiy, xurdai⁹ nazmingni andoq aylading tahrir,
Ki sochqay xurda boshing uzra shohi xurdadon ko‘rgach.
LUG‘AT: Kamand¹ − arqon; ashk² − ko‘zyosh; sayd³ − ov, o‘lja; xadang⁴ − o‘q; tifl⁵ − yosh bola; burqa’⁶ − yuzga tutilgan parda; joh⁷ − boylik, davlat; kom⁸ − maqsad, orzu; xurda⁹ − nozik, yashirin, sir.

Quyidagi qaysi fikr 8-baytda AKS ETMAGAN?

Accepted Answer

Baxt va davlatdan yuz o‘gir, o‘zingga bino qo‘yma.

Answer

Elning murod-maqsadiga erishishi uchun xizmat qil.

Answer

O‘zingdan yaxshi nom qoldirish uchun harakat qil.

Answer

Bu olamda davlat o‘tkinchidir, unga ruju’ qo‘yma.

Question 9

Alisher Navoiy qalamiga mansub “Sab’ai sayyor” dostonining voqealari bayoni to‘g‘ri berilgan javobni aniqlang.

Accepted Answer

Shoh Navdar maktub orqali Nu’mondan Jobirning qo‘liga asir tushib qolgan Mehrni qutqarish uchun Suhaylni qo‘shin bilan jo‘natishini iltimos qiladi.

Answer

Suhayl otasining yordami bilan chohdan qutuladi, Jobir va uning qo‘l ostidagi barcha qaroqchilarni mardonavor jangda halok etib, uning bor xazinasini qo‘lga kiritadi.

Answer

Jobir kuzatuvchilari orqali shoh Navdarning shikorga o‘ch ekanligini bilgach, hiyla-nayrang ishlatib uni o‘z qo‘shinidan uzoqlashtiradi va shohsiz qo‘shinni yengib, qo‘shinsiz qolgan Navdarni ham asir oladi.

Answer

Mehr Suhaylning bog‘dagi chohga tashlanganini bilgach, kanizaklariga chohni toptiradi va chohga sochlarini arqon o‘rnida tashlab Suhaylni qutqaradi.

Question 10

Boshimga yoqqan g‘am toshin mingdin biricha bo‘lmag‘ay,
Gardun agar ming Besutun yog‘dursa Farhod ustina.

Ey shah, karam aylar chog‘i teng tut yamon-u yaxshini
Kim, mehr nuri teng tushar vayron-u obod ustina.

Muhammad Rizo Ogahiy qalamiga mansub ushbu parcha haqidagi to‘g‘ri hukmni aniqlang.

Accepted Answer

Ikkinchi baytda yor timsoli orqali shohlarga xos xususiyatlar aks ettirilgan bo‘lib, shohning adolati quyosh nuriga qiyoslangan.

Answer

Birinchi baytda oshiqning Farhod singari Besutun tog‘iga borish istagida ekanligi ifodalangan.

Answer

Ikkinchi baytda "Inson yaxshi bo‘lsa, ishqqa mubtalo bo‘ladi, yomon bo‘lsa, ishq unga ravo ko‘rilmaydi" degan fikr ifodalangan.

Answer

Birinchi baytda “Boshimga g‘am tushmasin desang, Farhod kabi Besutun tog‘iga borgin” degan mazmun ifodalangan.

Question 11

G‘azalni o‘qing va quyidagi topshiriqlarni bajaring.
***
1. Ko‘ngillar nolasi zulfing kamandin¹ nogahon ko‘rgach,
Erur andoqki, qushlar qichqirishqaylar yilon ko‘rgach.
2. Ko‘ngil chokin ko‘zumda ashki² rangin elga fosh etdi,
Balig‘ zaxmini fahm aylarlar el daryoda qon ko‘rgach.
3. Ko‘zum qon yosh to‘kar, netib ko‘ngil zaxmin yashuraykim,
Toparlar yerda zaxmin sayd³ qonidin nishon ko‘rgach.
4. Bo‘yolg‘on qon aro jon pardasi yetgach g‘ami hajring,
Ko‘ngil bog‘ida bargedurki, ol o‘lmish xazon ko‘rgach.
5. Xadanging⁴ zaxmi ichindin balolarni yug‘on yoshim
Erur tifle⁵ ki, olg‘ay qush bolasin oshyon ko‘rgach.
6. Ko‘ngillar naqdini toroj etarga yopmog‘ing burqa’⁶,
Aningdekdurki, toz bog‘lar qaroqchi karvon ko‘rgach.
7. Yuzin zulf ichra to ko‘rdim, o‘lib vasliga yetmasmen,
G‘alat ermish yuz urmoq, kecha o‘tni har qayon ko‘rgach.
8. Erur chun olam ichra joh⁷ foniy, yaxshi ot boqiy,
Bas, el komin⁸ ravo ayla, o‘zingni komron ko‘rgach.
9. Navoiy, xurdai⁹ nazmingni andoq aylading tahrir,
Ki sochqay xurda boshing uzra shohi xurdadon ko‘rgach.
LUG‘AT: Kamand¹ − arqon; ashk² − ko‘zyosh; sayd³ − ov, o‘lja; xadang⁴ − o‘q; tifl⁵ − yosh bola; burqa’⁶ − yuzga tutilgan parda; joh⁷ − boylik, davlat; kom⁸ − maqsad, orzu; xurda⁹ − nozik, yashirin, sir.

G‘azalda quyidagi qaysi o‘xshatish mavjud EMAS?

Accepted Answer

Oshiqning jarohat yetgan qalbi o‘lja ketidan borib, o‘zi yaralangan ovchiga qiyoslangan.

Answer

Yor karvonni talash uchun shaylanib yuziga niqob tortgan qaroqchiga qiyos qilingan.

Answer

Yorning sochlari tunga, yuzi ana shu zulmatni nurafshon etuvchi olovga qiyoslangan.

Answer

Oshiqning ko‘z yoshlari qush bolalarini inidan olib sho‘xlik qiladigan bolalarga qiyoslangan.

Qadimgi davrdan boshlab XX asrgacha boʻlgan adabiyot

Boshqa mavzular

Endi oʻzingiz sinab koʻring