Ona tili va adabiyot test savollari — javobi bilan

1-savol

Qaysi gapdagi so‘zlar imlosida faqat tovush almashish hodisasi kuzatiladi?

1. AU endi podshoning topshirig‘ini bajarish uchun uni tinmay maqtar, butun ayyorligini ishga solar edi.
2. BBarmog‘ingiz bilan tirnoq yuzasi burchagidagi nuqtani biroz bosib tursangiz, shunda tish og‘rig‘i darrov to‘xtaydi.
3. CHo‘kiz kechqurun qorni ochib, charchab kelsa, uning oldiga bir bog‘ quruq poyani tashlab qo‘yar ekan.
4. DGarchi bu hol ularni oqlashga tirnoqcha asos bo‘lmasa ham, ko‘nglimda o‘zimga tasalli berish, aldash kabi bir kayfiyat bor edi.

2-savol

Tarkibidagi barcha undoshlari til undoshlari sanalgan so‘zlarni aniqlang. 1) nazariy 2) uzviylik 3) g‘azab 4) g‘animat 5) chiroyli

1. A1, 5
2. B1, 2, 4, 5
3. C1, 2, 5
4. D1, 2, 3, 4

3-savol

Qaysi gapda chiziqcha qo‘llash bilan bog‘liq imloviy xatolik mavjud emas?

1. ASen-la baxtiyorman, aziz Vatanim, Senga fido bo‘lsin shu jon-u tanim.
2. BSenchi, sen bugun bormaysan-mi?
3. CBu ishlarni bugun-oq bitiring.
4. DGulzordagi och-sariq, qizil gullar nafis tebranib turibdi.

4-savol

Imloviy jihatdan to‘g‘ri yozilgan so‘zlar qatorini aniqlang.

1. Ataassuf, murojatnoma, tabiiy
2. Btanazzul, muassasa, ma’dad
3. Cmuvofiq, taasurot, taalluqli
4. Dmaishiy, tafovut, tafakkur

5-savol

Qaysi javobda ajratib yoziladigan so‘zlar berilgan?

1. Aomma//bop, qo‘zi//qorin
2. Bizzat//talab, Yangi//yo‘l
3. Cqo‘l//qop, xush//manzara
4. Dshirindan//shirin, har//vaqt

6-savol

Qaysi javobda imloviy xato yozilgan so‘zlar soni ikkita?

1. AYaxshilik qilsang, ohirigacha yaxshilik qilgin, zinxor minnat qilma.
2. BQor urib turgan bir kun edi. Birdan ko‘chada dod-faryot ko‘tarilib qoldi.
3. CZebi yuragida tugulib yotgan zo‘r tugunni yechib yuborgan edi.
4. DO‘rtadagi xontaxtada sovub qolgan kabob va meva-cheva bor edi.

7-savol

Qaysi javobdagi so‘zlar imloviy jihatdan to‘g‘ri yozilgan?

1. Axususiyat, tafsilot
2. Bdaromad, sabzovot
3. Csaxovot, zokovat
4. Dhalovat, forosat

8-savol

Imloviy jihatdan to‘g‘ri yozilgan so‘zlar qatorini aniqlang.

1. Aajabtovur, armug‘on, tajovuz
2. Bdaromat, strategiya, sa’y-harakat
3. Cpinxona, mudofa, taqiqlamoq
4. Dtaajjub, zarp etmoq, yondashuv

9-savol

Qaysi javobda qo‘shimcha qo‘shilishi bilan bog‘liq imloviy xatolik mavjud?

1. ABoshing ko‘kga yetgan bo‘lsa ham, Ustozlar ilmiga quloq sol har dam.
2. BOg‘ir yukdan zo‘riqqan qo‘llariga biroz dam berdi.
3. CYuziga urilgan salqin shabada uni yana ham tetiklashtirdi.
4. DBoqqaning ikkita echki, O‘shqirganing yer tebratar.

10-savol

Qaysi javobda imloviy jihatdan to‘g‘ri yozilgan so‘zlar qatori berilgan?

1. Axulq atvor, mojaro, maxbus
2. Bhukm, tana qilmoq, hashorat
3. Ctaqiqlamoq, juz’iy, tatbiq etmoq
4. Dqadamba-qadam, xilqat, xalovat

11-savol

Imloviy jihatdan xato yozilgan so‘zlarni toping.

1. Axotirjam, hunarmand
2. Be’tiqod, kamolot
3. Cintiluvchan, ilhombaxsh
4. Dg‘aloyon, taffakur

12-savol

Imloviy jihatdan to‘g‘ri yozilgan so‘zlar qatorini aniqlang.

1. Amuayyan, layyoqat
2. Bme’mor, be’mor
3. Cuddaburon, maddoh
4. Dmarotaba, faravon

13-savol

Qaysi gapda tinish belgisi bilan bog‘liq xatolik mavjud emas?

1. ASafsata ham quruq gap ham − nafratga loyiq.
2. BKimga pand-u nasihat qilsang − unga avvalo, o‘zing amal qil.
3. CInson chiroyli axloqi, hamda ezgu amallari bilan go‘zal.
4. DInson, albatta, o‘z maqsadi sari sabot va matonat bilan intilmog‘i lozim.

14-savol

Yigit boshingdan baxt-u davlat yiroq ketmasin. Ushbu gapda yigit so‘zidan keyin vergul qo‘yilsa, qanday grammatik o‘zgarish kuzatiladi?

1. AGapdagi aniqlovchi undalmaga aylanadi.
2. BGapdagi ega undalmaga aylanadi.
3. CGapda uyushiq bo‘laklar hosil bo‘ladi.
4. DGapdagi ega kirish so‘zga aylanadi.

15-savol

Qaysi gapda vergul qo‘llash bilan bog‘liq xatolik mavjud emas?

1. ABiz bugun, shubhasiz, g‘alaba qozonamiz.
2. BBu fikrga qo‘shilmaydi balki, jon-jahdi bilan qarshi chiqadi.
3. CBu safar na Nazira, na Nodira, kelmadi.
4. DBizga kitob, daftar, qalamlar, kerak.

16-savol

Qaysi gaplarda tire tinish belgisi bir xil punktuatsion qoida asosida qo‘yilgan? 1. Kenja botir: “Dushmanga tiz cho‘kib yashaganimdan ko‘ra tik turib o‘lganim yaxshi”, − debdi. 2. Xalqimiz aytadi: “Ilmga − tuganmas xazinaga − faqat mashaqqat chekkanlargina erisha oladi”. 3. Qizlar ham, bolalar ham − hammasi meni yaxshi ko‘rishadi. 4. Juda ko‘p yordam berdik − o‘zida intilish yo‘q. 5. O‘sha ko‘zoynakli ustozni − Anvar Ahmedovni − barcha kursdoshlarimiz yaxshi eslashadi.

1. A2, 4
2. B1, 3
3. C1, 4
4. D2, 5

17-savol

Qaysi gaplarda tire o‘zaro bir xil punktuatsion qoida asosida qo‘yilgan? 1. Negadir o‘z noroziligini keskin ifodaladi: "Soni bor − sifati yo‘q". 2. Biroz o‘ylanib javob berdi: "Islohotlardan maqsad − sifatli ta’lim". 3. "Avvalo, Vatan muqaddas sajdagohdir", − derdi adabiyot ustozimiz. 4. Insonning qattiqqo‘l ustozi − hayot, aqlli tarbiyachisi esa kitobdir. 5. Til, adabiyot va madaniyat − barchasi millatning borligidan dalolatdir. 6. Rassom inson ruhiyatini − uning qalbini o‘z ijodida aks ettiradi.

1. A2 va 3
2. B1 va 2
3. C5 va 6
4. D2 va 4

18-savol

Qaysi javobdagi ajratib ko‘rsatilgan so‘z “tez” so‘zi bilan o‘zaro ma’nodoshlik hosil qila olmaydi?

1. A$\underline{\text{jizzaki}}$ odam
2. B$\underline{\text{ko‘p}}$ o‘ylamoq
3. C$\underline{\text{jadal}}$ harakatlanmoq
4. D$\underline{\text{yaqin}}$ kunlarda

19-savol

Quyidagi gaplarda ajratib ko‘rsatilgan band so‘zi haqida berilgan to‘g‘ri hukmni toping. 1. Usta pichoqqa band yasash bilan ovora ekan, bezovta qilmadik. 2. Suv kelmasdan band tashlama. 3. Shifokor hozir band, birozdan keyin xabar oling.

1. AUshbu gaplarda qatnashgan band so‘zlarining barchasi o‘zaro shakldosh so‘zlar sanaladi.
2. B1- va 3-gaplardagi band so‘zi o‘zaro ko‘p ma’noli so‘zlar sanaladi va ushbu so‘z 2-gapdagi band so‘ziga nisbatan shakldoshlik hosil qila oladi.
3. CHar uchala gapdagi band so‘zi bir so‘zning turli ma’nolarda qo‘llanilishidir.
4. D2- va 3-gapdagi band so‘zlari o‘zaro ko‘p ma’noli so‘zlar sanaladi va ushbu so‘zlar 1-gapdagi band so‘ziga nisbatan shakldoshlik hosil qila oladi.

20-savol

Qaysi javobdagi gaplar juftligida o‘z ma’nosida kelgan so‘zning ko‘chma ma’noda kelgan so‘z bilan o‘zaro shakldoshlik hosil qilishi kuzatiladi?

1. AOradan besh $\underline{\text{asr}}$ o‘tsa ham, ushbu hikmatlar o‘z ahamiyatini yo‘qotgan emas. U $\underline{\text{asr}}$ namozini o‘qish uchun ichkari uyga kirib ketdi.
2. BYer $\underline{\text{yuzi}}$ birpasda oppoq qorga burkandi. Qizning oppoq $\underline{\text{yuzi}}$ xijolatdan qizarib ketdi.
3. CDaraxt $\underline{\text{shoxlari}}$ shamolda og‘ir tebranib qo‘yardi. $\underline{\text{Shoxlari}}$ katta bu ho‘kizning yonidan qo‘rqibroq o‘tdi.
4. DDo‘stlari soni tobora $\underline{\text{ortgan}}$ yigit juda ishchan kayfiyatda edi. U yelkasiga $\underline{\text{ortgan}}$ shu zahmat bilan uzoq yashay olmadi.

21-savol

Qaysi javobda sinonimik qator va shu sinonimik qatorga mansub bo‘la oladigan so‘zlar to‘g‘ri moslashtirib ko‘rsatilgan? 1. huzur, shavq, ... 2. haybat, salobat, ... 3. madad, ko‘mak, ... 4. g‘am, qayg‘u, ... a) anduh b) yordam c) ruh d) ulug‘vorlik e) quvnoq f) gasht

1. A1-f, 2-d, 3-b, 4-a
2. B1-f, 2-d, 3-c, 4-a
3. C1-e, 2-d, 3-b, 4-a
4. D1-f, 2-e, 3-b, 4-c

22-savol

Qaysi javobda zid ma’noli so‘zlar juftligi berilgan?

1. Ator − keng
2. Bqalin − yo‘g‘on
3. Chiyla − xiyla
4. Dxotirjam − bemalol

23-savol

Qaysi so‘zlar qatorida boshqalari bilan o‘zaro ma’nodoshlik hosil qila olmaydigan so‘z ishtirok etgan?

1. Aeplamoq, uddalamoq, sarflamoq
2. Byalqov, ishyoqmas, tanbal
3. Cbetob, bemor, xasta
4. Dayyor, quv, mug‘ombir

24-savol

Qaysi gapda $\underline{\text{ochiq}}$ so‘zi o‘z ma’nosida qo‘llangan?

1. ANafisa o‘z fikrlarini ko‘pchilik oldida ham ochiq ifoda qila olardi.
2. BYig‘ilishda aytilgan anchagina muammolar ochiq qoldi.
3. CHaftaning dushanba kuni ochiq eshiklar kuni deb e’lon qilindi.
4. DIsmat ota ochiq derazadan boshini chiqarib, o‘g‘lini chaqirdi.

25-savol

Qaysi javobdagi yomon so‘zi gunoh, ayb ma’nolarida qo‘llangan?

1. AHay, Xadichaxon, o‘ylab gapiring-a, birovga tuhmat qilish yomon-a!
2. BBolalikda o‘tgan yomon kunlari esiga tushib xo‘rligi keldi.
3. CYarasi juda yomon, juda qiynalib yotibdi.
4. DYomon xabarning qanoti yengil bo‘ladi, tez tarqaladi.

26-savol

Qaysi gapdagi ajratib ko‘rsatilgan so‘z ko‘chma ma’noda qo‘llangan?

1. AVodoprovod yonidagi oshrayhondan bir shox sindirib olib kaftiga $\underline{\text{urdi}}$.
2. BMuz tagida $\underline{\text{erkalanib}}$ oqayotgan suvga biroz tikilib turdim.
3. CEndigina tug‘ilgan $\underline{\text{qo‘zichoq}}$ oyoqda zo‘rg‘a turardi.
4. DRespublikamizda oltin $\underline{\text{zaxirasi}}$ yildan yilga ko‘paymoqda.

27-savol

Qaysi javobda tasviriy ifodaning izohi to‘g‘ri berilgan?

1. Ao‘rmon qiroli − sher
2. Bkumush tola − makkajo‘xori
3. Cdala malikasi − paxta
4. Dmo‘yqalam ustalari − shoirlar

28-savol

O‘zaro ma’nodoshlik hosil qila oladigan so‘zlarni aniqlang.

1. Anoo‘xshash, farq, tafovut
2. Bbasavlat, sumbat, gavda
3. Cturfa, g‘alati, ajoyib
4. Dqasoskor, o‘ch, intiqom

29-savol

Qaysi gapda $\underline{\text{g‘urur}}$ so‘zi “kibr” ma’nosida qo‘llangan?

1. AGapingizni qarang, bunchalik g‘ururga berilmang, g‘urur g‘urbatga solar.
2. BDo‘ppi − o‘zbek xalqining milliy iftixori va milliy g‘ururi hisoblanadi.
3. CG‘ofur aka yuragi g‘ururga to‘la chin inson va otashnafas shoir edi.
4. DUning yigitlik g‘ururi yordam so‘rab borishga yo‘l qo‘ymadi.

30-savol

Ajratib ko‘rsatilgan har uchala so‘z bilan ma’nodoshlik hosil qila oluvchi so‘zni yozing. 1) $\textbf{tez}$ orada 2) $\textbf{qadrdon}$ o‘rtoqlar 3) ko‘ngilga $\textbf{tanish}$

• Javob

31-savol

Qaysi javobda ot turkumi doirasida o‘zaro shakldoshlik hosil qila oladigan so‘z berilgan?

1. Aot
2. Bqor
3. Cafzal
4. Dshoh

32-savol

Qaysi javobdagi ajratib ko‘rsatilgan so‘z ko‘chma ma’noda qo‘llangan?

1. Abuloqning $\underline{\text{ko‘zi}}$
2. B$\underline{\text{tog‘}}$ cho‘qqisi
3. C$\underline{\text{qalin}}$ taxta
4. D$\underline{\text{shabadaning}}$ yugurishi

33-savol

Qaysi gapda qo‘shimcha qo‘llash bilan bog‘liq uslubiy xatolik mavjud EMAS?

1. AIqtisodiy islohotlarning sersamaradorligini ta’minlash uchun ishlar olib borilmoqda.
2. BSo‘zlarimizning ma’noviy bo‘yoqdorliligi nutqimiz jozibasini yanada oshiradi.
3. CQadriyatlarimizga nopisandsizlik bilan munosabatda bo‘lish milliy fojiamizdir.
4. DOlimlarimiz havola etayotgan ushbu loyiha yashash sifatini oshirishga qaratilgan.

34-savol

Qaysi gapdagi ko‘p nuqta o‘rnida $\underline{\text{qaysar}}$ so‘zini qo‘llash uslubiy jihatdan to‘g‘ri emas?

1. AUning ... fe’l-atvorini bilganimiz uchun indamay qo‘ya qoldik.
2. BBu ... yigitni so‘zidan qaytarish mushkul edi.
3. CO‘rtoqlariga ... so‘z aytgan Ilhomjondan hamma xafa bo‘lgan edi.
4. D... daryo qirg‘oqdan toshib chiqquday bo‘lar edi.

35-savol

Qaysi gapda tub va yasama asliy sifatlar ishtirok etgan?

1. AUning jussasi kichkina bo‘lsa ham, yuzlari jiddiy, boqishlari o‘tkir, ovozi esa jarangdor.
2. BYonbag‘irlarda rang-barang tovlanib, xushbo‘y atrini taratayotgan gullarga nazar tashlayman.
3. CHovlimizda ko‘cha eshikdan kiraverishda kichkina, g‘ishtin uycha bor.
4. DTemur insoniylik xususiyatlariga ega bo‘lgan buyuk shaxs edi.

36-savol

Qaysi gapda undov so‘z mavjud emas?

1. A“Albatta, mehnatning rohatini ko‘rish yoqimli”, − dedi bobosi.
2. B“Oh-oh, buncha mazali ekan bu muqaymoq!” − dedi u.
3. C“Hey, menga qara, Gulchehra”, − dedi u.
4. D“Chuh jonivor”, − dedi Qosimjon otiga.

37-savol

Suhbatlashishga arziydigan kishi bilan gaplashmaslik kishini yo‘qotishdir. Suhbatlashishga arzimaydigan kishilar bilan gaplashish so‘zni yo‘qotishdir. Oqil odam esa kishilarni ham, so‘zni ham yo‘qotmaydi. Ushbu parchada qatnashgan fe’llar haqidagi to‘g‘ri fikrni aniqlang.

1. AUshbu parchada qatnashgan tub fe’llar bir xil bo‘lak vazifasini bajargan.
2. BUshbu parchada harakat nomi shaklida kelgan tub fe’l qatnashgan.
3. CUshbu parchada birgalik nisbatdagi tub fe’l qatnashgan.
4. DUshbu parchada qatnashgan tub fe’llar ikki xil nisbat shaklida qo‘llangan.

38-savol

Qaysi gapda $\underline{\text{bilan}}$ ko‘makchisi o‘zi bog‘lanib kelgan so‘zga "birgalik", "hamkorlik" ma’nolarini yuklagan?

1. AQiz allaqanday qo‘shiqni past ovozda, ammo zavq bilan kuylardi.
2. BHovlida oppoq gilamdek to‘shalib yotgan qorni ukalarim bilan birpasda kurab qo‘ydik.
3. CChol ko‘cha eshikni qo‘lidagi hassasi bilan turtib ochdi.
4. DNafisa yozi bilan qishloqdagi buvisinikida yurdi-yu, uylariga kuzda qaytdi.

39-savol

Berilgan qaysi gapdagi ko‘p nuqta o‘rnida $\underline{\textbf{-dan}}$ qo‘shimchasini ham, $\underline{\textbf{-ni}}$ qo‘shimchasini ham qo‘llash mumkin?

1. ANodirjon ovqat... tez-tez yedi-yu, ishlarini bitirish uchun ishxonasi tomon otlandi.
2. BBu hunar bilan bolaligi... shug‘ullangan yigit hozir dongdor ustaga aylangan.
3. CTanlovda quyidagi yo‘nalishlar... nazarda tutuvchi ijtimoiy ahamiyatga molik loyihalar qabul qilinadi.
4. DBu gap... xabardor bo‘lgan odamlar endi unga ta’na qilishlari mumkinligini o‘ylab yuragi siqilib ketdi.

40-savol

Qutida qizil ruchka bilan yozilgan xat bor ekan. Mazkur gapdagi bilan ko‘makchisi o‘zi bog‘langan so‘zga qanday ma’no yuklagan?

1. Avosita ma’nosini
2. Bholat ma’nosini
3. Cpayt ma’nosini
4. Dbirgalik ma’nosini

41-savol

Quyidagi parcha haqidagi to‘g‘ri hukmni aniqlang. Zamonaviy bilim va ko‘nikmalarga ega, mamlakatimiz kelajagi uchun javobgarlikni his qilishga qodir, barkamol va maqsad sari intiluvchan, serg‘ayrat avlodni tarbiyalash borasida bir qator vazifalar belgilab berildi.

1. ABarcha yasama otlar fe’ldan yasalgan.
2. BFaqat narsa va o‘rin-joy otlari ishtirok etgan.
3. CBarcha otlar ikkinchi darajali bo‘lak vazifasini bajargan.
4. DOtning tuzilishiga ko‘ra faqat bir turi ishtirok etgan.

42-savol

Bunda na g‘am bor, na azob, bunda yashash quvonchi, pok muhabbat, bitmas-tuganmas orzu va qudrat bor edi. Ushbu gapda nechta tub mavhum ot qatnashgan?

1. A6 ta
2. B4 ta
3. C3 ta
4. D5 ta

43-savol

Qaysi so‘zlar juftligi tub va yasama so‘zlarga mansub bo‘la oladi?

1. Asozlar (musiqa asboblari) − sozlar (harakat bildiruvchi so‘z)
2. Bolma(meva) − olma (harakat bildiruvchi so‘z)
3. Ckechik (daryoning kechuv joyi) − kechik (harakat bildiruvchi so‘z)
4. Dbo‘g‘ma (kasallik nomi) − bo‘g‘ma (belgi-xususiyat bildiruvchi so‘z)

44-savol

Qaysi javobda vazifadosh ko‘makchi qatnashgan?

1. AYer uzra tushdi oqshom, oy shu’lasi bir mayin…
2. BUlar hamon futbol haqida bahs qilishar edi.
3. CMen faqat sizning foydangiz uchun harakat qilyapman, xolos.
4. DOnam qo‘shnilar to‘g‘risida doim iliq gaplarni aytadilar.

45-savol

So‘nggi yillarda ko‘plab iste’dodli, bil...don yoshlar xorijga o‘qi... uchun jo‘na...ilmoqda, ular... yangi...ka intilish kuchli bo‘ladi. Ushbu gapdagi nuqtalar o‘rniga mos keluvchi qo‘shimchalar haqidagi xato hukmni aniqlang.

1. AUshbu gapda munosabat shakli qo‘shimchasi tushib qolishi kuzatilgan.
2. BUshbu gapda fe’l yasovchi qo‘shimchaning tushib qolishi kuzatilgan.
3. CUshbu gapda lug‘aviy shakl yasovchi qo‘shimchaning tushib qolishi kuzatilgan.
4. DUshbu gapda ot yasovchi qo‘shimchaning tushib qolishi kuzatilgan.

46-savol

Fe’lning birgalik nisbat shakli qatnashgan gapni toping.

1. AYetishibdi mozorga Ketmon-u bel ushlashib.
2. BMen unga hazillashgan edim, ishonib o‘tiribdi-ya.
3. CChaqimchilik qilish yaxshi odat emas.
4. DNasibaxon kirishini ham, qaytib ketishini ham bilmay qoldi.

47-savol

Har uchala parchada ham ishtirok etgan fe’l shakllarini aniqlang. I. Yomon holga tushganning shod et dilin, Unutma, yomon kun kelib qolmasin. II. Shirin so‘zli shilgay g‘anim po‘stini, Dag‘al so‘zli dushman qilur do‘stini. III. Shirin so‘zni o‘rgan mudom Sa’diydan, Dag‘al so‘zli odam o‘tar g‘am bilan. 1) buyruq maylidagi fe’l; 2) qo‘shma fe’l; 3) ko‘makchi fe’lli so‘z qo‘shilmasi; 4) sifatdosh; 5) III shaxs birlikdagi fe’l; 6) sof fe’l

1. A1 va 5
2. B3 va 4
3. C2 va 6
4. D5 va 6

48-savol

Qaysi gapda nuqtalar o‘rnida so‘z yasovchi, lug‘aviy shakl yasovchi va sintaktik shakl yasovchi qo‘shimcha qo‘llanadi?

1. AVatan ravnaq... yo‘lida xizmat qil... barchamizning sharafli burchimiz....
2. BTa’lim tiz...ining barcha bo‘g‘in...i o‘zaro hamjihatlik bilan ishla...i kerak.
3. CBoy...ing bo‘lma... ham, do‘stlaring ko‘p bo‘lsin, ular kulfatda madad... bo‘lishadi.
4. DSohada sifat ko‘rsat...larining o‘sib bora...i ijobiy o‘zgarishlardan dalolat ber....

49-savol

I. Mashinani shu yerda to‘xtatib keting, kech tushmay qishloqqa yetib olishim kerak. II. Maktabga boray, siz so‘ragan narsani topay, keyin aytishim mumkin, shoshiravermang. III. Kelganimda dedilarki, bu yigit koni zarar, Ketmagimdan, oxir, ayt, bormi zarar, ketmoqdaman. Quyidagi qaysi fe’l shakllari berilgan gaplarning har uchalasida ishtirok etgan? 1) orttirma nisbatdagi fe’l; 2) sof fe’l; 3) o‘tgan zamon ma’nosidagi fe’l; 4) harakat nomi; 5) o‘timli fe’l.

1. A2, 3, 5
2. B1, 2, 4
3. C2, 4, 5
4. D1, 2, 3

50-savol

Berilgan gapda ishtirok etgan ko‘makchi qanday mazmuniy munosabat ifodalagan? Buyuk bobolarimizning ma’naviy merosi xususida so‘z yuritganimizda Alisher Navoiyning “Xamsa” asarini alohida tilga olamiz.

1. Avosita ma’nosini
2. Bfikr mavzusi ma’nosini
3. Ctarz, holat ma’nosini
4. Dyo‘nalish ma’nosini

51-savol

Berilgan qaysi gapda tushum kelishigi qo‘shimchasining noo‘rin qo‘llanishi uchraydi?

1. AShuning uchun ham Xayriddin Sulton: "Bobur insonlarni ichida eng rostgo‘yidir", − deb yozgan edi.
2. BUlar ham meni Hind sari chorlaydirlar, mamlakatni obod qilishni o‘ylaydirlar.
3. CO‘n bir yoshidan so‘ng unga Ramazon hayitini ikki marta bir yerda kutib olish nasib etmagan.
4. DBoburning betakror shaxsiyati butun dunyo ahlini qiziqtirib kelgan.

52-savol

Qaysi javobda ot va sifat turkumiga oid juftlik berilgan?

1. Asevgi − kuzgi
2. Bmuattar − iforli
3. Cchiroy − ko‘rk
4. Dchiziq − qiliq

53-savol

Qaysi gaplar juftligida berilgan -siz shaxs-son qo‘shimchasi bir o‘rinda birlik va bir o‘rinda ko‘plik ma’nosini ifodalab kelgan?

1. ASiz bu bolaga yetti yot begonasiz, ammo u sizni o‘z otasiday ko‘rar ekan. "Endi menga ruxsat berasiz, hali ishlarim ko‘p", − dedi auditoriyaga qarab.
2. BIkkingiz turmush qurasiz, keyin shu yerda yashaysiz. Hali boshqa odamlar bilan ham do‘stlashasiz, aziz bolalar.
3. CHozir mana bu rasmni chizasiz, o‘g‘lim, keyin ikkovlashib kamchiligini to‘ldiramiz. “Siz ham menga juda yoqasiz”, − dedi unga.
4. DKech bo‘lib qoldi, qani, turinglar, yigitlar, endi ketasiz. Hamma yig‘ilsin, biz bilan birga jo‘naysiz.

54-savol

Qaysi javobda sifatning faqat bir ma’no turi qo‘llangan?

1. ATilimiz dag‘alroq, lekin juda boy, unda ohori to‘kilmagan ertak, doston va qo‘shiqlar ko‘p.
2. BKech kuz bo‘lsa ham, havo ochiq, quyosh charaqlab turardi. Atrof oq, sariq, yashil yaproqlar bilan yanada chiroyli ko‘rinardi.
3. CQizning oqish yuzlarida ajib bir qizillik paydo bo‘ldi.
4. DMen ularning bittasidan oppoq qo‘ziqorin, yana bittasidan barra bodring so‘ragan bo‘lardim.

55-savol

Qaysi gapda taxmin-gumon ifodalash uchun qo‘llangan modal so‘z ishtirok etgan?

1. AOlimning barcha bayon etayotgan fikrlari ehtimollar nazariyasiga asoslangan edi.
2. BYashash uchun kurashadiganlarni emas, balki iymon uchun kurashadiganlarni do‘st tut.
3. CEndi biroz to‘xtab dam olaylik, chamasi, yana ikki kun yuramiz, suv va oziq-ovqat ham oz qoldi.
4. DHaligi kishining sovuq qarashlaridan, norozi aftidan, keskin gapirishidan shubhada ekanligi sezilib turardi.

56-savol

Qaysi javobda tobe qismi sifat bilan ifodalangan otli so‘z birikmalari berilgan?

1. Ahammadan go‘zal, akamdan uzun
2. Byaxshi gapirmoq, chiroyli kuylamoq
3. Cdo‘stlarcha muomala, sekin harakat
4. Dnotanish yo‘l, xursand inson

57-savol

Quyidagi chizmaga mos keluvchi ergash gapli qo‘shma gapni aniqlang.

1. AXonaga kirishim bilan meni ko‘rgan oyimning yuzlarida go‘zal tabassum paydo bo‘ldi, chunki mening qo‘llarimda oyimga xush yoquvchi oppoq atirgullar bor edi.
2. BBiz farzandlarimizni Ona Vatan va buyuk ajdodlarimizga hurmat, ulardan faxrlanish tuyg‘usi bilan tarbiyalashimiz uchun ularga tarixni mukammal o‘rgatishimiz lozim.
3. COv va jang manzaralari uni shu qadar qiziqtirgan ediki, otasi kelib eshik oldida kavush yechayotganini ham payqamadi.
4. DNaqsh yaratish ustadan did, mahoratdan tashqari katta tajriba va malaka talab qiladi, shuning uchun naqqoshlar xalq hunarmandlarining eng bilimdon, iste’dodli qismi hisoblangan.

58-savol

Quyidagi tasvirga mos ravishda to‘g‘ri shakllantirilgan ergash gapli qo‘shma gapni aniqlang.

1. AKitob mutolaa qilish hamisha ijtimoiy tarmoqlardan ma’lumot olishga nisbatan foydaliroq mashg‘ulot hisoblangan.
2. BSo‘nggi yillarda yoshlarimizning ijtimoiy tarmoqlarga bo‘lgan qiziqishi ortib bormoqda, shuning uchun ular orasida kitob o‘qishga qiziqadiganlar soni kamaygan.
3. CKitob mutolaasiga bo‘lgan qiziqish ortib bormoqda, shuning uchun yoshlarimiz orasida ijtimoiy tarmoqlarda turli foydasiz mashg‘ulotlar bilan shug‘ullanishga bo‘lgan ishtiyoq susaymoqda.
4. DKitob mutolaasi − qiziqarli mashg‘ulot, ammo keyingi paytda yoshlarimiz orasida ijtimoiy tarmoqlarga bo‘lgan qiziqish ortib bormoqda.

59-savol

Gapni sintaktik tahlil qiling va qaysi gap bo‘lagi uyushganini yozing. Ota-bobolarimiz necha asrlar mobaynida shu bepoyon mintaqada qanday hamjihat bo‘lib, qanday qadriyatlar asosida yashab kelgan bo‘lsa, bugun ham, ta’bir joiz bo‘lsa, hayotning o‘zi bizni − butun O‘rta Osiyo xalqlarini − aynan ana shunday hamkorlik ruhida hayot kechirishga da’vat etmoqda.

• Javob

60-savol

Gapdagi so‘zlarning mazmun va grammatik jihatdan bog‘lanishi to‘g‘ri ko‘rsatilgan javobni aniqlang. Bizning qadimiy va go‘zal diyorimiz nafaqat Sharq, balki jahon sivilizatsiyasi beshiklaridan biri ekanligi, o‘ylaymanki, bugun keng jamoatchilik uchun sir emas.

1. Aqadimiy Sharq, go‘zal diyor
2. Bqadimiy va go‘zal, bugun sir emas
3. Cbeshiklaridan ekanligi, nafaqat Sharq
4. Dbizning Sharq, keng jamoatchilik

61-savol

Dunyoda go‘dak xandasi kabi sof, ma’sum narsa yo‘q. Ushbu gapdagi so‘zlarning bog‘lanishi haqida berilgan to‘g‘ri hukmni aniqlang.

1. AQismlari kelishik yordamida bog‘langan so‘z birikmasi mavjud emas.
2. BQismlari ko‘makchi yordamida bog‘langan so‘z birikmasi mavjud.
3. CSo‘zlarning o‘zaro teng bog‘lanishi (so‘z qo‘shilmasi) mavjud emas.
4. DHam otli, ham fe’lli so‘z birikmasi mavjud.

62-savol

Gapdagi so‘zlarning mazmun va grammatik jihatdan bog‘lanishini tahlil qiling. Chinakam ma’naviyatli va ma’rifatli inson deyilganda biz inson qadrini biladigan, milliy o‘zligini $\underline{\text{anglay oladigan}}$, erkin va ozod jamiyatni qurish uchun, mustaqil davlatimizning jahon hamjamiyatida o‘ziga munosib o‘rin egallashi uchun fidoiylik bilan kurasha oladigan insonni tushunamiz. a) gapda ajratib ko‘rsatilgan so‘z tobelanib bog‘langan so‘zni yozing. b) gapda ajratib ko‘rsatilgan so‘z bilan teng munosabatda bog‘langan so‘z yozing.

• a)
• b)

63-savol

Otli so‘z birikmasi berilgan javobni aniqlang.

1. Abajarilgan ish
2. Bakamni ko‘rmoq
3. Cchiroyli kiyingan
4. Dishni tezlatish

64-savol

Oltin va kumushi bo‘lmagan odam kambag‘al emas, balki kasb-hunari bo‘lmagan odam kambag‘aldir. Ushbu gap haqida berilgan to‘g‘ri ma’lumotni toping.

1. Abog‘lovchisiz qo‘shma gap
2. Bbog‘langan qo‘shma gap
3. Cergashgan qo‘shma gap
4. Dsodda gap

65-savol

Bugungi kunda har bir xalq umumbashariy taraqqiyot yutuqlarini o‘rganishga intilmoqda. Ushbu gap haqidagi noto‘g‘ri hukmni aniqlang.

1. AUshbu gapda fe’lli so‘z birikmasi mavjud.
2. BUshbu gapda qismlari ko‘makchi yordamida bog‘langan so‘z birikmasi mavjud.
3. CUshbu gapda qismlari kelishik yordamida bog‘langan so‘z birikmasi mavjud.
4. DUshbu gapda otli so‘z birikmasi mavjud.

66-savol

Hol qatnashgan gapni toping.

1. ANoshud ketganda maqtanar, Botir − qaytganda.
2. BMen yoz faslini yaxshi ko‘raman.
3. CAytar so‘zni ayt, Aytmas so‘zdan qayt.
4. DUrushning boshi − o‘yin, Oxiri − o‘lim.

67-savol

Quyidagi parcha haqidagi to‘g‘ri hukmni aniqlang. Yoshlikda egallangan bilim toshga o‘yib yozilgan naqshdir, yoshlikdan ilm olish uchun intilgan inson ulg‘ayganda ham ilmni qadrlaydi.

1. AEgalar turli so‘z turkumlari bilan ifodalangan.
2. BBarcha to‘ldiruvchilar hokim bo‘lakka to‘g‘ridan to‘g‘ri tobelangan.
3. CHolning faqat bir ma’no turi ishtirok etgan.
4. DAniqlovchilar ega hamda kesimga tobelangan.

68-savol

Gaplar (33, 34, 35) va sintaktik tahlilga oid izohlar (A−F) ni o‘zaro to‘g‘ri moslashtiring.

69-savol

Bugun siz bilan bu masalani atroflicha gaplashamiz, toki bunday noxush vaziyat hech qachon qaytarilmasin. Ushbu ergashgan qo‘shma gapning bosh gap qismidagi gap bo‘laklarining joylashuv tartibi qaysi javobda shartli belgilar asosida to‘g‘ri ko‘rsatilgan?

1. AShartli belgilar: nuqtali chiziq, to‘g‘ri chiziq, to‘lqinli chiziq, uzuq chiziq, nuqtali chiziq, qo‘sh chiziq
2. BShartli belgilar: nuqtali chiziq, uzuq chiziq, to‘lqinli chiziq, uzuq chiziq, nuqtali chiziq, qo‘sh chiziq
3. CShartli belgilar: to‘lqinli chiziq, to‘lqinli chiziq, to‘g‘ri chiziq, nuqtali chiziq, qo‘sh chiziq
4. DShartli belgilar: nuqtali chiziq, uzuq chiziq, to‘lqinli chiziq, uzuq chiziq, to‘lqinli chiziq, qo‘sh chiziq

70-savol

Qaysi javobda maqsad holi ishtirok etgan?

1. AYoshligida ko‘p yo‘talgani uchun ota-onasi uni juda avaylar edi.
2. BBirga o‘ynab o‘sgan dugonasini ham tanimaganiga noqulay ahvolga tushdi.
3. CSinglimga olgan kitoblarimdan bir nechtasini unga ham berdim.
4. DOlis tog‘ bag‘riga lola tergani borgan bolalar yomg‘irda ivib qaytib kelishdi.

71-savol

Berilgan gap haqidagi to‘g‘ri fikrni aniqlang. Xalqimizning asrlar davomida shakllangan qadimiy madaniyati va qadriyatlarini asrab qolishimiz uchun yosh avlodni milliy ruhda tarbiya qilishimiz lozim.

1. ARavish holi ot kesimga to‘g‘ridan to‘g‘ri tobelangan.
2. BPayt holi fe’l kesimga to‘g‘ridan to‘g‘ri tobelangan.
3. CMaqsad holi vositasiz to‘ldiruvchiga tobelangan.
4. DTo‘ldiruvchi aniqlovchiga kelishik yordamida tobelangan.

72-savol

Gaplar (33, 34, 35) va sintaktik tahlilga oid izohlar (A−F) ni o‘zaro to‘g‘ri moslashtiring.

73-savol

Kitob bebaho durga o‘xshaydi, insonlar ma’naviyatini boyitadi. Ushbu gapdagi tobe bog‘lanishlarda hokim qism vazifasini bajara olmagan bo‘laklarni aniqlang.

1. Aega, sifatlovchi aniqlovchi, qaratqich aniqlovchi
2. Bsifatlovchi aniqlovchi, qaratqich aniqlovchi vositali to‘ldiruvchi
3. Cega, sifatlovchi aniqlovchi, vositasiz to‘ldiruvchi
4. Dega, sifatlovchi aniqlovchi, vositali to‘ldiruvchi

74-savol

Qaysi javobda to‘ldiruvchi vazifasida kelgan qaralmish qatnashgan gap berilgan?

1. ASo‘zdan qudratliroq narsa yo‘q. U insonlarning dunyoqarashini o‘zgartira oladi.
2. BKitoblar keksalikda eng yaxshi do‘st, ayni paytda yoshlikning eng aziz rahnamosidir.
3. CTil do‘stlik va hamjihatlikni qaror toptirishning eng qulay vositasidir.
4. DSo‘z − inson qudratining qo‘mondoni, u − hayotning buyuk quroli.

75-savol

Bog‘langan qo‘shma gap berilgan javobni toping.

1. AIsh ishtaha ochar, dangasa esa ishdan qochar.
2. BShuni bilingki, Vatan muqaddasdir.
3. CTegishmagin ko‘pga, Teng bo‘lasan cho‘pga.
4. DBir vaqt qarasam, oyoqlarim o‘z-o‘zidan yurib ketyapti.

76-savol

Matnni o‘qing va quyidagi topshiriqlarni bajaring. Quyosh tizimidagi eng kichik sayyora − Merkuriy. Sayyora Rim xudosi Merkuriy nomi bilan atalgan. Merkuriyni kuzatgan birinchi astronom Galiley Galelio edi. [1]Merkuriyning o‘ziga xos jihatlaridan biri boshqa barcha sayyoralardan kichik ekanligidir. Merkuriy atmosferasining asosiy kimyoviy elementi geliy bo‘lganligi bois u yulduz singari yorqin. Oddiy teleskop yordamida ham ushbu ajoyib sayyorani ko‘rish mumkin. Ertalab Quyosh chiqqanida yoki kechqurun Quyosh botishida esa teleskopsiz ham kuzatish mumkin. Merkuriy Quyoshga boshqa sayyoralardan ko‘ra yaqin. U Yerga nisbatan yetti barobar ko‘p Quyosh energiyasini oladi. [2]Merkuriy yuzasi Oy yuzasiga o‘xshaydi: ko‘p sonli kraterlar mavjud, ularning ba’zilari ancha chuqur. Astronomlar Merkuriyning yadrosida temir mavjud degan taxminni ilgari surgan edilar. Keyinchalik esa Merkuriy yadrosida temirning ulushi boshqa sayyoralarga qaraganda yuqori ekanligi aniqlandi. Merkuriy o‘zining magnit maydoniga ega, ammo Yerdan bir necha marta kuchsizroq. Bu shuni ko‘rsatadiki, yadro suyuq bo‘lishi mumkin. Merkuriyda tabiiy yo‘ldoshlar yo‘q. Orbitada sayyora notekis harakat qiladi. Merkuriyda bo‘lish va Quyoshga qarash imkoni bo‘lganida edi, uning teskari yo‘nalishda harakat qilishini ko‘rish mumkin bo‘lar edi. [3]Bu tabiiy jarayon afsonalarda Joshuaning Quyoshni to‘xtatgani voqeasi bilan izohlanadi. Sayyora evolyutsiyasiga Quyosh katta ta’sir ko‘rsatdi. Taxminan bir asr oldin Merkuriy sirtining yarmi muntazam issiq bo‘ladi degan faraz paydo bo‘lgan edi, chunki sayyoraning bir tomoni doimo Quyoshga qarab turadi. Ammo bu da’vo noto‘g‘ri edi. Merkuriy kuchsiz tortishish kuchiga ega. Atmosferaning siyrakligi sayyorani meteoritlar, shamollar va boshqa tabiat hodisalariga qarshi himoyasiz qiladi. Merkuriyning kometaga o‘xshash dumi bor. Uning uzunligi 2,5 million km. Merkuriy tekis mintaqasi tufayli yosh deb qaraladi. Yuqori haroratga qaramay, sayyorada suv muzlarining ulkan zaxiralari mavjud. U chuqur kraterlar va qutbli nuqtalarning pastki qismida joylashgan. Muzlar hech qachon erimaydi, chunki baland devorlar ularni Quyosh nurlaridan to‘sib turadi. Ilgari Merkuriy Veneraning yo‘ldoshi degan gipoteza mavjud edi. [4]Merkuriy yil davomida Quyosh atrofida 4 marta va o‘z o‘qi atrofida 6 marta aylanadi. Radiusi kichik ekanligiga qaramay Merkuriyning massasi ulkan sayyoralardan, masalan Titan va Ganimeddan ham ortiqdir. Bu katta yadroga ega ekanligi bilan bog‘liq. Matn mazmuniga mos to‘g‘ri ifodalangan ma’lumotni aniqlang.

1. AMerkuriy atmosferasi tarkibida boshqa kimyoviy elementlarga nisbatan geliy elementi ko‘p.
2. BMerkuriy sayyorasining orbitasi Quyoshga Yer orbitasiga nisbatan yetti barobar yaqin.
3. CSayyora yadrosining suyuq ekanligi tortishish kuchi nisbatan kam bo‘lishiga sabab bo‘lgan.
4. DAtmosfera ekologiyasining yomonligi sayyorani turli tabiat hodisalaridan himoyasiz qoldiradi.

77-savol

Matnni o‘qing va quyidagi topshiriqlarni bajaring. Quyosh tizimidagi eng kichik sayyora − Merkuriy. Sayyora Rim xudosi Merkuriy nomi bilan atalgan. Merkuriyni kuzatgan birinchi astronom Galiley Galelio edi. [1]Merkuriyning o‘ziga xos jihatlaridan biri boshqa barcha sayyoralardan kichik ekanligidir. Merkuriy atmosferasining asosiy kimyoviy elementi geliy bo‘lganligi bois u yulduz singari yorqin. Oddiy teleskop yordamida ham ushbu ajoyib sayyorani ko‘rish mumkin. Ertalab Quyosh chiqqanida yoki kechqurun Quyosh botishida esa teleskopsiz ham kuzatish mumkin. Merkuriy Quyoshga boshqa sayyoralardan ko‘ra yaqin. U Yerga nisbatan yetti barobar ko‘p Quyosh energiyasini oladi. [2]Merkuriy yuzasi Oy yuzasiga o‘xshaydi: ko‘p sonli kraterlar mavjud, ularning ba’zilari ancha chuqur. Astronomlar Merkuriyning yadrosida temir mavjud degan taxminni ilgari surgan edilar. Keyinchalik esa Merkuriy yadrosida temirning ulushi boshqa sayyoralarga qaraganda yuqori ekanligi aniqlandi. Merkuriy o‘zining magnit maydoniga ega, ammo Yerdan bir necha marta kuchsizroq. Bu shuni ko‘rsatadiki, yadro suyuq bo‘lishi mumkin. Merkuriyda tabiiy yo‘ldoshlar yo‘q. Orbitada sayyora notekis harakat qiladi. Merkuriyda bo‘lish va Quyoshga qarash imkoni bo‘lganida edi, uning teskari yo‘nalishda harakat qilishini ko‘rish mumkin bo‘lar edi. [3]Bu tabiiy jarayon afsonalarda Joshuaning Quyoshni to‘xtatgani voqeasi bilan izohlanadi. Sayyora evolyutsiyasiga Quyosh katta ta’sir ko‘rsatdi. Taxminan bir asr oldin Merkuriy sirtining yarmi muntazam issiq bo‘ladi degan faraz paydo bo‘lgan edi, chunki sayyoraning bir tomoni doimo Quyoshga qarab turadi. Ammo bu da’vo noto‘g‘ri edi. Merkuriy kuchsiz tortishish kuchiga ega. Atmosferaning siyrakligi sayyorani meteoritlar, shamollar va boshqa tabiat hodisalariga qarshi himoyasiz qiladi. Merkuriyning kometaga o‘xshash dumi bor. Uning uzunligi 2,5 million km. Merkuriy tekis mintaqasi tufayli yosh deb qaraladi. Yuqori haroratga qaramay, sayyorada suv muzlarining ulkan zaxiralari mavjud. U chuqur kraterlar va qutbli nuqtalarning pastki qismida joylashgan. Muzlar hech qachon erimaydi, chunki baland devorlar ularni Quyosh nurlaridan to‘sib turadi. Ilgari Merkuriy Veneraning yo‘ldoshi degan gipoteza mavjud edi. [4]Merkuriy yil davomida Quyosh atrofida 4 marta va o‘z o‘qi atrofida 6 marta aylanadi. Radiusi kichik ekanligiga qaramay Merkuriyning massasi ulkan sayyoralardan, masalan Titan va Ganimeddan ham ortiqdir. Bu katta yadroga ega ekanligi bilan bog‘liq. Raqamlab ko‘rsatilgan qaysi gap matnning mazmuniy tuzilishida uslubiy xatolikni yuzaga keltirgan?

1. A4
2. B2
3. C1
4. D3

78-savol

TAVSIYANOMA 1. Men, In’omova Adolatxon, 1980-yilda tug‘ilganman. Hozirda Toshkent shahridagi 17-umumta’lim maktabi direktori lavozimida ishlayman. 2. Aliyeva Shahlo Mirsodiq qizi 2003-yilda tug‘ilgan. U hozirda men rahbarlik qilayotgan maktabning 11-“B” sinfida tahsil oladi. Sh.M.Aliyeva − bilimli, tirishqoq, jamoatchilik ishlarida faol o‘quvchi. U ustozlari va sinfdoshlari bilan munosabatlarda samimiyligi, kamtarligi va shirinsuxanligi bilan ajralib turadi. Sh.M.Aliyeva so‘nggi yillarda ko‘plab yutuqlarga erishdi, xususan, joriy yilda shahar va respublika miqyosidagi fan olimpiadalarida ishtirok etdi, she’rxonlik va adabiyot sohasiga oid turli ko‘rik-tanlovlarda faxrli o‘rinlarni egalladi. Uning bir nechta she’riy kitoblari chop etildi va yoshlar tomonidan sevib o‘qilmoqda. 3. Sh.M.Aliyevaning kelajakda yurt ravnaqiga munosib hissa qo‘sha oluvchi mutaxassis bo‘lib yetishishiga ishonch bildiraman va uni shoira Zulfiya nomidagi mukofotga tavsiya etaman. 2020-yil 18-iyun (imzo) A.In’omova Ushbu TAVSIYANOMA matnining 1-qismida ikkala tarafidan vergul bilan ajratilgan bo‘lak haqidagi to‘g‘ri hukmni aniqlang.

1. AO‘zidan avvalgi bo‘lakning ma’nosini aniqlashtirgan.
2. BMurojaat qilingan shaxs nomini anglatgan.
3. CSanalayotgan bir qancha tushunchalardan birini ifodalagan.
4. DAytilgan fikrga munosabat ifodalash uchun xizmat qilgan.

79-savol

XOTIRA 1. Odam ko‘rgan narsalarining qiyofasini, eshitgan yoki guvohi bo‘lgan voqea-hodisalarni ma’lum vaqt eslab qoladi. Xotira biror kimsa, narsa yoki voqea-hodisa haqidagi yodda saqlangan taassurot bo‘lib, u to‘planib boradigan shaxsiy ...dir. 2. Odamlardagi xotira bir necha xil bo‘ladi: a) harakat xotirasi − turli harakatlar orqali yozish, sport mashqlarini bajarish, raqsga tushish, transport vositalarini boshqarish kabi amallarni eslab qolish; b) obrazli xotira − odamlarning qiyofasi, tabiat manzaralari, ohang va hidni eslab qolish; c) og‘zaki xotira − o‘qigan va eshitgan so‘zlarni eslab qolish. 3. Olimlar tomonidan turli kasb egalarida qaysi xotira turi qay darajada rivojlanganligini aniqlash maqsadida ilmiy-psixologik tajriba o‘tkazildi. Quyidagi diagrammada ana shu tajriba natijasi aks ettirilgan: XOTIRA mavzusidagi ushbu matnning 1-qismidagi ko‘p nuqta o‘rnida qo‘llanishi lozim bo‘lgan so‘zni aniqlang.

1. Atajriba
2. Bmahorat
3. Csinov
4. Dko‘nikma

80-savol

TAVSIYANOMA 1. Men, In’omova Adolatxon, 1980-yilda tug‘ilganman. Hozirda Toshkent shahridagi 17-umumta’lim maktabi direktori lavozimida ishlayman. 2. Aliyeva Shahlo Mirsodiq qizi 2003-yilda tug‘ilgan. U hozirda men rahbarlik qilayotgan maktabning 11-“B” sinfida tahsil oladi. Sh.M.Aliyeva − bilimli, tirishqoq, jamoatchilik ishlarida faol o‘quvchi. U ustozlari va sinfdoshlari bilan munosabatlarda samimiyligi, kamtarligi va shirinsuxanligi bilan ajralib turadi. Sh.M.Aliyeva so‘nggi yillarda ko‘plab yutuqlarga erishdi, xususan, joriy yilda shahar va respublika miqyosidagi fan olimpiadalarida ishtirok etdi, she’rxonlik va adabiyot sohasiga oid turli ko‘rik-tanlovlarda faxrli o‘rinlarni egalladi. Uning bir nechta she’riy kitoblari chop etildi va yoshlar tomonidan sevib o‘qilmoqda. 3. Sh.M.Aliyevaning kelajakda yurt ravnaqiga munosib hissa qo‘sha oluvchi mutaxassis bo‘lib yetishishiga ishonch bildiraman va uni shoira Zulfiya nomidagi mukofotga tavsiya etaman. 2020-yil 18-iyun (imzo) A.In’omova Ushbu TAVSIYANOMA matniga asoslangan holda gapni to‘g‘ri davom ettiring. Toshkent shahridagi 17-umumta’lim maktabining 11-“B” sinf o‘quvchisi ... .

1. Afan va sport sohasida yurt ravnaqiga munosib hissa qo‘sha olgan
2. B2019-2020-o‘quv yilida ona tili va adabiyot fanidan respublika bosqichida birinchi o‘rinni egallagan
3. CZulfiya nomidagi davlat mukofoti sovrindori bo‘lgan
4. Diqtidori va erishgan yutuqlari tufayli davlat mukofotiga tavsiya etilgan

81-savol

Matnni o‘qing va quyidagi topshiriqlarni bajaring. Quyosh tizimidagi eng kichik sayyora − Merkuriy. Sayyora Rim xudosi Merkuriy nomi bilan atalgan. Merkuriyni kuzatgan birinchi astronom Galiley Galelio edi. [1]Merkuriyning o‘ziga xos jihatlaridan biri boshqa barcha sayyoralardan kichik ekanligidir. Merkuriy atmosferasining asosiy kimyoviy elementi geliy bo‘lganligi bois u yulduz singari yorqin. Oddiy teleskop yordamida ham ushbu ajoyib sayyorani ko‘rish mumkin. Ertalab Quyosh chiqqanida yoki kechqurun Quyosh botishida esa teleskopsiz ham kuzatish mumkin. Merkuriy Quyoshga boshqa sayyoralardan ko‘ra yaqin. U Yerga nisbatan yetti barobar ko‘p Quyosh energiyasini oladi. [2]Merkuriy yuzasi Oy yuzasiga o‘xshaydi: ko‘p sonli kraterlar mavjud, ularning ba’zilari ancha chuqur. Astronomlar Merkuriyning yadrosida temir mavjud degan taxminni ilgari surgan edilar. Keyinchalik esa Merkuriy yadrosida temirning ulushi boshqa sayyoralarga qaraganda yuqori ekanligi aniqlandi. Merkuriy o‘zining magnit maydoniga ega, ammo Yerdan bir necha marta kuchsizroq. Bu shuni ko‘rsatadiki, yadro suyuq bo‘lishi mumkin. Merkuriyda tabiiy yo‘ldoshlar yo‘q. Orbitada sayyora notekis harakat qiladi. Merkuriyda bo‘lish va Quyoshga qarash imkoni bo‘lganida edi, uning teskari yo‘nalishda harakat qilishini ko‘rish mumkin bo‘lar edi. [3]Bu tabiiy jarayon afsonalarda Joshuaning Quyoshni to‘xtatgani voqeasi bilan izohlanadi. Sayyora evolyutsiyasiga Quyosh katta ta’sir ko‘rsatdi. Taxminan bir asr oldin Merkuriy sirtining yarmi muntazam issiq bo‘ladi degan faraz paydo bo‘lgan edi, chunki sayyoraning bir tomoni doimo Quyoshga qarab turadi. Ammo bu da’vo noto‘g‘ri edi. Merkuriy kuchsiz tortishish kuchiga ega. Atmosferaning siyrakligi sayyorani meteoritlar, shamollar va boshqa tabiat hodisalariga qarshi himoyasiz qiladi. Merkuriyning kometaga o‘xshash dumi bor. Uning uzunligi 2,5 million km. Merkuriy tekis mintaqasi tufayli yosh deb qaraladi. Yuqori haroratga qaramay, sayyorada suv muzlarining ulkan zaxiralari mavjud. U chuqur kraterlar va qutbli nuqtalarning pastki qismida joylashgan. Muzlar hech qachon erimaydi, chunki baland devorlar ularni Quyosh nurlaridan to‘sib turadi. Ilgari Merkuriy Veneraning yo‘ldoshi degan gipoteza mavjud edi. [4]Merkuriy yil davomida Quyosh atrofida 4 marta va o‘z o‘qi atrofida 6 marta aylanadi. Radiusi kichik ekanligiga qaramay Merkuriyning massasi ulkan sayyoralardan, masalan Titan va Ganimeddan ham ortiqdir. Bu katta yadroga ega ekanligi bilan bog‘liq. Matn mazmunida aks etgan ma’lumotni aniqlang.

1. AMerkuriy hajm jihatdan Titan va Ganimed kabi ulkan sayyoralardan ham yirik.
2. BMerkuriy Quyosh atrofida Yerga nisbatan kamroq muddatda aylanib chiqadi.
3. CMerkuriy yuzasining teng yarmi ulkan suv muzlari zaxiralari bilan qoplangan.
4. DMerkuriyning yadrosida temirning ulushi boshqa barcha moddalardan ko‘p.

82-savol

Matnni o‘qing va quyidagi topshiriqlarni bajaring. Quyosh tizimidagi eng kichik sayyora − Merkuriy. Sayyora Rim xudosi Merkuriy nomi bilan atalgan. Merkuriyni kuzatgan birinchi astronom Galiley Galelio edi. [1]Merkuriyning o‘ziga xos jihatlaridan biri boshqa barcha sayyoralardan kichik ekanligidir. Merkuriy atmosferasining asosiy kimyoviy elementi geliy bo‘lganligi bois u yulduz singari yorqin. Oddiy teleskop yordamida ham ushbu ajoyib sayyorani ko‘rish mumkin. Ertalab Quyosh chiqqanida yoki kechqurun Quyosh botishida esa teleskopsiz ham kuzatish mumkin. Merkuriy Quyoshga boshqa sayyoralardan ko‘ra yaqin. U Yerga nisbatan yetti barobar ko‘p Quyosh energiyasini oladi. [2]Merkuriy yuzasi Oy yuzasiga o‘xshaydi: ko‘p sonli kraterlar mavjud, ularning ba’zilari ancha chuqur. Astronomlar Merkuriyning yadrosida temir mavjud degan taxminni ilgari surgan edilar. Keyinchalik esa Merkuriy yadrosida temirning ulushi boshqa sayyoralarga qaraganda yuqori ekanligi aniqlandi. Merkuriy o‘zining magnit maydoniga ega, ammo Yerdan bir necha marta kuchsizroq. Bu shuni ko‘rsatadiki, yadro suyuq bo‘lishi mumkin. Merkuriyda tabiiy yo‘ldoshlar yo‘q. Orbitada sayyora notekis harakat qiladi. Merkuriyda bo‘lish va Quyoshga qarash imkoni bo‘lganida edi, uning teskari yo‘nalishda harakat qilishini ko‘rish mumkin bo‘lar edi. [3]Bu tabiiy jarayon afsonalarda Joshuaning Quyoshni to‘xtatgani voqeasi bilan izohlanadi. Sayyora evolyutsiyasiga Quyosh katta ta’sir ko‘rsatdi. Taxminan bir asr oldin Merkuriy sirtining yarmi muntazam issiq bo‘ladi degan faraz paydo bo‘lgan edi, chunki sayyoraning bir tomoni doimo Quyoshga qarab turadi. Ammo bu da’vo noto‘g‘ri edi. Merkuriy kuchsiz tortishish kuchiga ega. Atmosferaning siyrakligi sayyorani meteoritlar, shamollar va boshqa tabiat hodisalariga qarshi himoyasiz qiladi. Merkuriyning kometaga o‘xshash dumi bor. Uning uzunligi 2,5 million km. Merkuriy tekis mintaqasi tufayli yosh deb qaraladi. Yuqori haroratga qaramay, sayyorada suv muzlarining ulkan zaxiralari mavjud. U chuqur kraterlar va qutbli nuqtalarning pastki qismida joylashgan. Muzlar hech qachon erimaydi, chunki baland devorlar ularni Quyosh nurlaridan to‘sib turadi. Ilgari Merkuriy Veneraning yo‘ldoshi degan gipoteza mavjud edi. [4]Merkuriy yil davomida Quyosh atrofida 4 marta va o‘z o‘qi atrofida 6 marta aylanadi. Radiusi kichik ekanligiga qaramay Merkuriyning massasi ulkan sayyoralardan, masalan Titan va Ganimeddan ham ortiqdir. Bu katta yadroga ega ekanligi bilan bog‘liq. Quyidagi qaysi faraz o‘z isbotini topgan?

1. AMerkuriy Veneraning yo‘ldoshi ekanligi haqidagi
2. BMerkuriyning yadrosida temir mavjudligi haqidagi
3. CMerkuriy sirtining yarmi hamisha issiq bo‘lishi haqidagi
4. DMerkuriyning yadrosi suyuq bo‘lishi mumkinligi haqidagi

83-savol

Matnni o‘qing va quyidagi topshiriqlarni bajaring. Quyosh tizimidagi eng kichik sayyora − Merkuriy. Sayyora Rim xudosi Merkuriy nomi bilan atalgan. Merkuriyni kuzatgan birinchi astronom Galiley Galelio edi. [1]Merkuriyning o‘ziga xos jihatlaridan biri boshqa barcha sayyoralardan kichik ekanligidir. Merkuriy atmosferasining asosiy kimyoviy elementi geliy bo‘lganligi bois u yulduz singari yorqin. Oddiy teleskop yordamida ham ushbu ajoyib sayyorani ko‘rish mumkin. Ertalab Quyosh chiqqanida yoki kechqurun Quyosh botishida esa teleskopsiz ham kuzatish mumkin. Merkuriy Quyoshga boshqa sayyoralardan ko‘ra yaqin. U Yerga nisbatan yetti barobar ko‘p Quyosh energiyasini oladi. [2]Merkuriy yuzasi Oy yuzasiga o‘xshaydi: ko‘p sonli kraterlar mavjud, ularning ba’zilari ancha chuqur. Astronomlar Merkuriyning yadrosida temir mavjud degan taxminni ilgari surgan edilar. Keyinchalik esa Merkuriy yadrosida temirning ulushi boshqa sayyoralarga qaraganda yuqori ekanligi aniqlandi. Merkuriy o‘zining magnit maydoniga ega, ammo Yerdan bir necha marta kuchsizroq. Bu shuni ko‘rsatadiki, yadro suyuq bo‘lishi mumkin. Merkuriyda tabiiy yo‘ldoshlar yo‘q. Orbitada sayyora notekis harakat qiladi. Merkuriyda bo‘lish va Quyoshga qarash imkoni bo‘lganida edi, uning teskari yo‘nalishda harakat qilishini ko‘rish mumkin bo‘lar edi. [3]Bu tabiiy jarayon afsonalarda Joshuaning Quyoshni to‘xtatgani voqeasi bilan izohlanadi. Sayyora evolyutsiyasiga Quyosh katta ta’sir ko‘rsatdi. Taxminan bir asr oldin Merkuriy sirtining yarmi muntazam issiq bo‘ladi degan faraz paydo bo‘lgan edi, chunki sayyoraning bir tomoni doimo Quyoshga qarab turadi. Ammo bu da’vo noto‘g‘ri edi. Merkuriy kuchsiz tortishish kuchiga ega. Atmosferaning siyrakligi sayyorani meteoritlar, shamollar va boshqa tabiat hodisalariga qarshi himoyasiz qiladi. Merkuriyning kometaga o‘xshash dumi bor. Uning uzunligi 2,5 million km. Merkuriy tekis mintaqasi tufayli yosh deb qaraladi. Yuqori haroratga qaramay, sayyorada suv muzlarining ulkan zaxiralari mavjud. U chuqur kraterlar va qutbli nuqtalarning pastki qismida joylashgan. Muzlar hech qachon erimaydi, chunki baland devorlar ularni Quyosh nurlaridan to‘sib turadi. Ilgari Merkuriy Veneraning yo‘ldoshi degan gipoteza mavjud edi. [4]Merkuriy yil davomida Quyosh atrofida 4 marta va o‘z o‘qi atrofida 6 marta aylanadi. Radiusi kichik ekanligiga qaramay Merkuriyning massasi ulkan sayyoralardan, masalan Titan va Ganimeddan ham ortiqdir. Bu katta yadroga ega ekanligi bilan bog‘liq. Matn mazmuniga mos to‘g‘ri shakllantirilgan gapni aniqlang.

1. AMerkuriy tashqi ko‘rinishi jihatidan oyga ham, kometaga ham o‘xshaydi.
2. BMerkuriy Quyosh atrofida Veneraga nisbatan uzoqroq masofada aylanadi.
3. CMerkuriyni tadqiq etishga urinish XX asrning 20-30-yillarida boshlangan.
4. DUlkan sayyoralar kabi Merkuriyning massasi ham uning hajmi bilan mutanosib.

84-savol

XOTIRA 1. Odam ko‘rgan narsalarining qiyofasini, eshitgan yoki guvohi bo‘lgan voqea-hodisalarni ma’lum vaqt eslab qoladi. Xotira biror kimsa, narsa yoki voqea-hodisa haqidagi yodda saqlangan taassurot bo‘lib, u to‘planib boradigan shaxsiy ...dir. 2. Odamlardagi xotira bir necha xil bo‘ladi: a) harakat xotirasi − turli harakatlar orqali yozish, sport mashqlarini bajarish, raqsga tushish, transport vositalarini boshqarish kabi amallarni eslab qolish; b) obrazli xotira − odamlarning qiyofasi, tabiat manzaralari, ohang va hidni eslab qolish; c) og‘zaki xotira − o‘qigan va eshitgan so‘zlarni eslab qolish. 3. Olimlar tomonidan turli kasb egalarida qaysi xotira turi qay darajada rivojlanganligini aniqlash maqsadida ilmiy-psixologik tajriba o‘tkazildi. Quyidagi diagrammada ana shu tajriba natijasi aks ettirilgan: XOTIRA mavzusidagi ushbu matn va diagrammada aks etgan ma’lumotlarga asoslangan holda mazmunan xato shakllantirilgan gapni aniqlang.

1. AUshbu diagrammada tarix fani o‘qituvchisida ham obrazli, ham og‘zaki xotira harakat xotirasiga nisbatan yaxshi ekanligi aks etgan.
2. BUshbu diagrammada haydovchida harakat xotirasi og‘zaki xotiraga nisbatan yaxshiroq ekanligi aks etgan.
3. CUshbu diagrammada yozuvchida obrazli xotira og‘zaki xotiraga nisbatan sust ekanligi aks etgan.
4. DUshbu diagrammada rassomda obrazli xotira haydovchilarga nisbatan yaxshiroq ekanligi aks etgan.

85-savol

XOTIRA 1. Odam ko‘rgan narsalarining qiyofasini, eshitgan yoki guvohi bo‘lgan voqea-hodisalarni ma’lum vaqt eslab qoladi. Xotira biror kimsa, narsa yoki voqea-hodisa haqidagi yodda saqlangan taassurot bo‘lib, u to‘planib boradigan shaxsiy ...dir. 2. Odamlardagi xotira bir necha xil bo‘ladi: a) harakat xotirasi − turli harakatlar orqali yozish, sport mashqlarini bajarish, raqsga tushish, transport vositalarini boshqarish kabi amallarni eslab qolish; b) obrazli xotira − odamlarning qiyofasi, tabiat manzaralari, ohang va hidni eslab qolish; c) og‘zaki xotira − o‘qigan va eshitgan so‘zlarni eslab qolish. 3. Olimlar tomonidan turli kasb egalarida qaysi xotira turi qay darajada rivojlanganligini aniqlash maqsadida ilmiy-psixologik tajriba o‘tkazildi. Quyidagi diagrammada ana shu tajriba natijasi aks ettirilgan: XOTIRA mavzusidagi ushbu matn mazmunida aks etgan fikrni aniqlang.

1. AInsonda xotiraning faqat ma’lum bir turi shakllangan bo‘ladi va shunga asosan biror kasbni egallaydi.
2. BInsonda obrazli xotira yaxshi shakllangan bo‘lsa, unda ijodkorlik qobiliyati ham bo‘lishi mumkin.
3. CInson ko‘rgan narsalarining qiyofasini butun umr yodda saqlaydi.
4. DInsonda hamisha harakat xotirasi og‘zaki xotiraga nisbatan sust bo‘ladi.

86-savol

TAVSIYANOMA 1. Men, In’omova Adolatxon, 1980-yilda tug‘ilganman. Hozirda Toshkent shahridagi 17-umumta’lim maktabi direktori lavozimida ishlayman. 2. Aliyeva Shahlo Mirsodiq qizi 2003-yilda tug‘ilgan. U hozirda men rahbarlik qilayotgan maktabning 11-“B” sinfida tahsil oladi. Sh.M.Aliyeva − bilimli, tirishqoq, jamoatchilik ishlarida faol o‘quvchi. U ustozlari va sinfdoshlari bilan munosabatlarda samimiyligi, kamtarligi va shirinsuxanligi bilan ajralib turadi. Sh.M.Aliyeva so‘nggi yillarda ko‘plab yutuqlarga erishdi, xususan, joriy yilda shahar va respublika miqyosidagi fan olimpiadalarida ishtirok etdi, she’rxonlik va adabiyot sohasiga oid turli ko‘rik-tanlovlarda faxrli o‘rinlarni egalladi. Uning bir nechta she’riy kitoblari chop etildi va yoshlar tomonidan sevib o‘qilmoqda. 3. Sh.M.Aliyevaning kelajakda yurt ravnaqiga munosib hissa qo‘sha oluvchi mutaxassis bo‘lib yetishishiga ishonch bildiraman va uni shoira Zulfiya nomidagi mukofotga tavsiya etaman. 2020-yil 18-iyun (imzo) A.In’omova Ushbu TAVSIYANOMA matnining raqamlab ko‘rsatilgan bandlari mazmuniga oid to‘g‘ri hukmni aniqlang.

1. AMatnning ikkinchi qismida tavsiyanomani taqdim etishdan ko‘zlangan maqsad bayon qilingan.
2. BMatnning har uchala qismida nomzod haqidagi ma’lumotlar bayon qilingan.
3. CMatnning birinchi qismida mukofotga tavsiya etish shartlari bayon qilingan.
4. DMatnning birinchi qismida tavsiya beruvchi shaxs haqida ma’lumot mavjud.

87-savol

1. XXI asrda muvaffaqiyat qozonish uchun qanday ko‘nikmalar ustida ishlash kerakligini bilasizmi? Pablo Pikasso "Men doimo uddalash qiyin bo‘lgan ishni qilaman. Shundagina men uni qanday bajarish mumkinligini bilib olaman", − deb yozgan edi. 2. Ishda yuksalish, baxtiyor yashash va muvaffaqiyatga erishishda quyidagi ko‘nikma va qobiliyatlarning o‘rni yuqori: kreativlik, ijodkorlik, ijodiy yondashuv; muzakora olib borish qobiliyati; tanqidiy fikrlash; intellekt; menejment; murakkab muammolarni hal qilishda ko‘p yechimli yondashuv; kommunikativlik. 3. Maktab partasidanoq yuqorida sanab o‘tilgan ko‘nikmalarning egallashga va o‘rganishga urinish yorqin kelajagingiz garovi bo‘lishi mumkin. (Internet ma’lumotlaridan) Internet ma’lumotlari asosida tayyorlangan ushbu matnni o‘qing va matnning ikkinchi bandidagi intellekt, menejment, kommunikativlik so‘zlarini almashtirish mumkin bo‘lgan muqobili to‘g‘ri ko‘rsatilgan javobni belgilang.

1. Aintellekt − hissiy aql-zakovat, menejment − odamlarni boshqarish ko‘nikmasi, kommunikativlik − odamlar bilan o‘zaro samimiy muloqot
2. Bintellekt − odamlar bilan o‘zaro samimiy muloqot, menejment − odamlarni boshqarish ko‘nikmasi, kommunikativlik − hissiy aql-zakovat
3. Cintellekt − odamlarni boshqarish ko‘nikmasi, menejment − odamlar bilan o‘zaro samimiy muloqot, kommunikativlik − hissiy aql-zakovat
4. Dintellekt − hissiy aql-zakovat, menejment − odamlar bilan o‘zaro samimiy muloqot, kommunikativlik − odamlarni boshqarish ko‘nikmasi

88-savol

1. XXI asrda muvaffaqiyat qozonish uchun qanday ko‘nikmalar ustida ishlash kerakligini bilasizmi? Pablo Pikasso "Men doimo uddalash qiyin bo‘lgan ishni qilaman. Shundagina men uni qanday bajarish mumkinligini bilib olaman", − deb yozgan edi. 2. Ishda yuksalish, baxtiyor yashash va muvaffaqiyatga erishishda quyidagi ko‘nikma va qobiliyatlarning o‘rni yuqori: kreativlik, ijodkorlik, ijodiy yondashuv; muzakora olib borish qobiliyati; tanqidiy fikrlash; intellekt; menejment; murakkab muammolarni hal qilishda ko‘p yechimli yondashuv; kommunikativlik. 3. Maktab partasidanoq yuqorida sanab o‘tilgan ko‘nikmalarning egallashga va o‘rganishga urinish yorqin kelajagingiz garovi bo‘lishi mumkin. (Internet ma’lumotlaridan) Internet ma’lumotlari asosida tayyorlangan ushbu matnni o‘qing va raqamlab ko‘rsatilgan bandlarida ro‘y bergan xatoliklar turi moslashtirib ko‘rsatilgan to‘g‘ri javobni belgilang. a) imloviy xatolik; b) ishoraviy xatolik (punktuatsion); c) uslubiy xatolik (qo‘shimcha qo‘llash bilan bog‘liq xatolik).

1. A1-b, 2-a, 3-c
2. B1-a, 2-c, 3-b
3. C1-c, 2-b, 3-a
4. D1-b, 2-c, 3-a

89-savol

Qaysi javobda “Ravshan” dostoni voqealari bayoni to‘g‘ri berilgan?

1. AGo‘ro‘g‘li asrab olgan farzandlarini bir-biriga quda qilish maqsadida Avazxonning qizi Gulanorni Ravshanxonga so‘rab sovchilikka boradi, ammo Avaz o‘zini boshqalardan ustun tutadi, hatto: “Qizim tugul kuchugimdan sadag‘a”, − deya ochiqdan ochiq haqorat qiladi.
2. BAvazxon qizini Ravshanxonga berishni xohlamagani uchun Hasanxonning oriyati kelib, o‘g‘lini Shirvon elga borishga va Zulxumorni olib kelishga undaydi va u bilan o‘zi ham qo‘shilib boradi.
3. CAynoq, Jaynoq, Ersak, Tersak kabi polvonlar Ravshan Shirvon elda o‘g‘il tutingan kampirning o‘z farzandlari bo‘lib, Qoraxon podsho ulardan juda qo‘rqar edi.
4. DRavshanxonning zindonda yotganini eshitgan Go‘ro‘g‘li G‘irko‘k otini minib, yo‘lga chiqadi va uch oylik yo‘lni yigirma kunda bosib o‘tib, nevarasini dor ostidan qutqarib oladi.

90-savol

Qaysi javobda “Ravshan” dostoni voqealari bayoni xato talqin qilingan?

1. AVoqealar so‘ngida Shirvon yurtiga Aynoq kal podsho, ukalar esa vazir qilib tayinlanadi.
2. BTo‘rt aka-uka kallar mard, tanti, ziyrak va aqlli kishilar timsoli hisoblanadi.
3. CAka-uka kallar kampir enaning iltimosi bilan Ravshanni qutqarishga bel bog‘lashgan edi.
4. DGo‘ro‘g‘li Ravshanning Gulanorga sovchi bo‘lib borish haqidagi iltimosini rad etadi.

91-savol

G‘azalni o‘qing va quyidagi topshiriqlarni bajaring. *** 1. Ko‘ngillar nolasi zulfing kamandin¹ nogahon ko‘rgach, Erur andoqki, qushlar qichqirishqaylar yilon ko‘rgach. 2. Ko‘ngil chokin ko‘zumda ashki² rangin elga fosh etdi, Balig‘ zaxmini fahm aylarlar el daryoda qon ko‘rgach. 3. Ko‘zum qon yosh to‘kar, netib ko‘ngil zaxmin yashuraykim, Toparlar yerda zaxmin sayd³ qonidin nishon ko‘rgach. 4. Bo‘yolg‘on qon aro jon pardasi yetgach g‘ami hajring, Ko‘ngil bog‘ida bargedurki, ol o‘lmish xazon ko‘rgach. 5. Xadanging⁴ zaxmi ichindin balolarni yug‘on yoshim Erur tifle⁵ ki, olg‘ay qush bolasin oshyon ko‘rgach. 6. Ko‘ngillar naqdini toroj etarga yopmog‘ing burqa’⁶, Aningdekdurki, toz bog‘lar qaroqchi karvon ko‘rgach. 7. Yuzin zulf ichra to ko‘rdim, o‘lib vasliga yetmasmen, G‘alat ermish yuz urmoq, kecha o‘tni har qayon ko‘rgach. 8. Erur chun olam ichra joh⁷ foniy, yaxshi ot boqiy, Bas, el komin⁸ ravo ayla, o‘zingni komron ko‘rgach. 9. Navoiy, xurdai⁹ nazmingni andoq aylading tahrir, Ki sochqay xurda boshing uzra shohi xurdadon ko‘rgach. LUG‘AT: Kamand¹ − arqon; ashk² − ko‘zyosh; sayd³ − ov, o‘lja; xadang⁴ − o‘q; tifl⁵ − yosh bola; burqa’⁶ − yuzga tutilgan parda; joh⁷ − boylik, davlat; kom⁸ − maqsad, orzu; xurda⁹ − nozik, yashirin, sir. 2-bayt mazmunida AKS ETMAGAN fikrni aniqlang.

1. AOshiqning qonli ko‘zyoshlari daryoning suviga tashbeh qilingan.
2. BQalb jarohati tufayli oshiqning ko‘zlaridan qonli yosh oqadi.
3. COshiqning ko‘ngil jarohatini ko‘z yoshlari elga ma’lum aylaydi.
4. DEl daryo suviga qarab unda baliq bor yoki yo‘qligini bilib oladi.

92-savol

Bo‘ldi yaqinkim bu saxovat emas, Ahli saxo* muni saxovat demas. Yoyar anga supraki, ul och emas, Berur anga to‘nki, yalang‘och emas. Xizrg‘a yetgach tutar obi hayot, Misr shakarrezig‘a* habbi nabot*. (ahli saxo* - saxovatli kishilar; shakarrez* - shakar sochuvchi, shakar tarqatuvchi; nabot* - novvot) Alisher Navoiy qalamiga mansub ushbu she’riy parchaning mazmuniga mos bo‘lgan qaysi ma’lumot to‘g‘ri?

1. ASaxovatni isrof qilishdan farqlash lozimligi bayon qilingan.
2. BYalang‘och bo‘lmagan odamlargina o‘zgalarga to‘n hadya qila oladi deyiladi.
3. CHar qanday saxovat isrofgarchilik sanalmasligi aytilgan.
4. DHazrati Xizrning Misr shahriga borib obi hayot va shakarni qo‘lga kiritgani bayon qilingan.

93-savol

G‘azalni o‘qing va quyidagi topshiriqlarni bajaring. *** 1. Ko‘ngillar nolasi zulfing kamandin¹ nogahon ko‘rgach, Erur andoqki, qushlar qichqirishqaylar yilon ko‘rgach. 2. Ko‘ngil chokin ko‘zumda ashki² rangin elga fosh etdi, Balig‘ zaxmini fahm aylarlar el daryoda qon ko‘rgach. 3. Ko‘zum qon yosh to‘kar, netib ko‘ngil zaxmin yashuraykim, Toparlar yerda zaxmin sayd³ qonidin nishon ko‘rgach. 4. Bo‘yolg‘on qon aro jon pardasi yetgach g‘ami hajring, Ko‘ngil bog‘ida bargedurki, ol o‘lmish xazon ko‘rgach. 5. Xadanging⁴ zaxmi ichindin balolarni yug‘on yoshim Erur tifle⁵ ki, olg‘ay qush bolasin oshyon ko‘rgach. 6. Ko‘ngillar naqdini toroj etarga yopmog‘ing burqa’⁶, Aningdekdurki, toz bog‘lar qaroqchi karvon ko‘rgach. 7. Yuzin zulf ichra to ko‘rdim, o‘lib vasliga yetmasmen, G‘alat ermish yuz urmoq, kecha o‘tni har qayon ko‘rgach. 8. Erur chun olam ichra joh⁷ foniy, yaxshi ot boqiy, Bas, el komin⁸ ravo ayla, o‘zingni komron ko‘rgach. 9. Navoiy, xurdai⁹ nazmingni andoq aylading tahrir, Ki sochqay xurda boshing uzra shohi xurdadon ko‘rgach. LUG‘AT: Kamand¹ − arqon; ashk² − ko‘zyosh; sayd³ − ov, o‘lja; xadang⁴ − o‘q; tifl⁵ − yosh bola; burqa’⁶ − yuzga tutilgan parda; joh⁷ − boylik, davlat; kom⁸ − maqsad, orzu; xurda⁹ − nozik, yashirin, sir. G‘azal matla’si haqidagi NOTO‘G‘RI hukmni aniqlang.

1. AOshiqning ko‘ngli qo‘rquvda qolgan qushlarga qiyoslangan.
2. BYor zulfining halqalari tuzoq misolidir deya tashbeh qilingan.
3. COshiq nolasi tuzoqdan ozod bo‘la olmayotgan qushlarga qiyoslangan.
4. DYorning zulfi qushlarga qo‘rquv solgan ilonga qiyoslangan.

94-savol

… kun tug‘adi, olam yorug‘ bo‘ladi, U yorug‘ligini hammaga yetkazadi, o‘z-o‘zicha yo‘qolmaydi. Mening ham qoidam (odatim) shunday, o‘zim yo‘qolmayman, Fe’lim va muomalam barcha xalq uchun birdekdir. … Tuqqan kun (chiqqan kun) yaxshi yoki yomon demaydi, Barchaga birdek nur sochadi, o‘zi kamaymaydi. Yusuf Xos Hojibning “Qutadg‘u bilig” dostonida qaysi ramziy qahramon o‘z sifatlarini ana shu tarzda, ya’ni kun (quyosh)ning xususiyatlariga qiyoslagan holda ifodalab bergan?

1. Aadolat ramzi bo‘lgan adabiy qahramon
2. Bdavlat ramzi bo‘lgan adabiy qahramon
3. Caql va zakovat ramzi bo‘lgan adabiy qahramon
4. Dqanoat (ofiyat) ramzi bo‘lgan adabiy qahramon

95-savol

“Yigitlik chog‘i − o‘yin-kulgi, rohat qilish davri, qarilik esa mehnat va toat-ibodat davridir. Yoshlikda qilingan hamma gunohlar kechiriladi, keyinchalik mehnat va ibodat qiladigan vaqt ham keladi, o‘shanda qilamiz”, − deya umrini behuda o‘tkazgan, ammo qarib, o‘lim tushagida qolganda: “Qarigach, shunday kunlar boshimga tushajagini bilsam edim, yigitlik davrimni uvol qilib behudaga o‘tkazmagan bo‘lar edim”, − deya afsuslangan g‘ofil kishi haqidagi hikoyat qaysi asarda keltirilgan?

1. A“Saddi Iskandariy” (Alisher Navoiy)
2. B“Zarbulmasal” (Muhammadsharif Gulxaniy)
3. C“Qisasi Rabg‘uziy” (Nosiruddin Rabg‘uziy)
4. D“Qutadg‘u bilig” (Yusuf Xos Hojib)

96-savol

Hajringda, ey pariro‘, ko‘zumdin qochdi uyqu, Har kecha tongga degru, ishimdur oh-u nola. Qaysi shoir o‘zining "Xating aro uzoring − sabza ichinda lola" deb boshlanuvchi g‘azalining ushbu baytida asosiy qofiyadan tashqari uch o‘rinda ichki qofiyadan ham foydalangan holda misralar jarangdorligi, ohangdorligini yanada oshirgan?

1. AZahiriddin Muhammad Bobur
2. BZokirjon Xolmuhammad o‘g‘li Furqat
3. CAlisher Navoiy
4. DBoborahim Mashrab

97-savol

G‘azalni o‘qing va quyidagi topshiriqlarni bajaring. *** 1. Ko‘ngillar nolasi zulfing kamandin¹ nogahon ko‘rgach, Erur andoqki, qushlar qichqirishqaylar yilon ko‘rgach. 2. Ko‘ngil chokin ko‘zumda ashki² rangin elga fosh etdi, Balig‘ zaxmini fahm aylarlar el daryoda qon ko‘rgach. 3. Ko‘zum qon yosh to‘kar, netib ko‘ngil zaxmin yashuraykim, Toparlar yerda zaxmin sayd³ qonidin nishon ko‘rgach. 4. Bo‘yolg‘on qon aro jon pardasi yetgach g‘ami hajring, Ko‘ngil bog‘ida bargedurki, ol o‘lmish xazon ko‘rgach. 5. Xadanging⁴ zaxmi ichindin balolarni yug‘on yoshim Erur tifle⁵ ki, olg‘ay qush bolasin oshyon ko‘rgach. 6. Ko‘ngillar naqdini toroj etarga yopmog‘ing burqa’⁶, Aningdekdurki, toz bog‘lar qaroqchi karvon ko‘rgach. 7. Yuzin zulf ichra to ko‘rdim, o‘lib vasliga yetmasmen, G‘alat ermish yuz urmoq, kecha o‘tni har qayon ko‘rgach. 8. Erur chun olam ichra joh⁷ foniy, yaxshi ot boqiy, Bas, el komin⁸ ravo ayla, o‘zingni komron ko‘rgach. 9. Navoiy, xurdai⁹ nazmingni andoq aylading tahrir, Ki sochqay xurda boshing uzra shohi xurdadon ko‘rgach. LUG‘AT: Kamand¹ − arqon; ashk² − ko‘zyosh; sayd³ − ov, o‘lja; xadang⁴ − o‘q; tifl⁵ − yosh bola; burqa’⁶ − yuzga tutilgan parda; joh⁷ − boylik, davlat; kom⁸ − maqsad, orzu; xurda⁹ − nozik, yashirin, sir. 4-bayt mazmuni to‘g‘ri izohlangan javobni belgilang.

1. AKo‘ngil bog‘ida barglar hech qachon xazon ofatiga yuz tutmaydi, shu bois oshiq qon yutsa ham, hajr g‘amiga yengilmaydi.
2. BXazon faslida bog‘dagi barglar qizg‘ish rangga kirgani kabi yor hajrida qolgan oshiqning jon pardasi qon tusiga kirdi.
3. CKo‘ngil xazonga yuz tutgan bog‘ning barglari kabi qizg‘ish rangdadir, shu bois jon pardasi ham hamisha qon tusida bo‘ladi.
4. DAgar jon pardasi qon rangiga bo‘yalsa, oshiq qalbi hajr g‘amiga botadi, zero barglar qizg‘ish tusga kirsa, xazon fasli boshlanadi.

98-savol

G‘azalni o‘qing va quyidagi topshiriqlarni bajaring. *** 1. Ko‘ngillar nolasi zulfing kamandin¹ nogahon ko‘rgach, Erur andoqki, qushlar qichqirishqaylar yilon ko‘rgach. 2. Ko‘ngil chokin ko‘zumda ashki² rangin elga fosh etdi, Balig‘ zaxmini fahm aylarlar el daryoda qon ko‘rgach. 3. Ko‘zum qon yosh to‘kar, netib ko‘ngil zaxmin yashuraykim, Toparlar yerda zaxmin sayd³ qonidin nishon ko‘rgach. 4. Bo‘yolg‘on qon aro jon pardasi yetgach g‘ami hajring, Ko‘ngil bog‘ida bargedurki, ol o‘lmish xazon ko‘rgach. 5. Xadanging⁴ zaxmi ichindin balolarni yug‘on yoshim Erur tifle⁵ ki, olg‘ay qush bolasin oshyon ko‘rgach. 6. Ko‘ngillar naqdini toroj etarga yopmog‘ing burqa’⁶, Aningdekdurki, toz bog‘lar qaroqchi karvon ko‘rgach. 7. Yuzin zulf ichra to ko‘rdim, o‘lib vasliga yetmasmen, G‘alat ermish yuz urmoq, kecha o‘tni har qayon ko‘rgach. 8. Erur chun olam ichra joh⁷ foniy, yaxshi ot boqiy, Bas, el komin⁸ ravo ayla, o‘zingni komron ko‘rgach. 9. Navoiy, xurdai⁹ nazmingni andoq aylading tahrir, Ki sochqay xurda boshing uzra shohi xurdadon ko‘rgach. LUG‘AT: Kamand¹ − arqon; ashk² − ko‘zyosh; sayd³ − ov, o‘lja; xadang⁴ − o‘q; tifl⁵ − yosh bola; burqa’⁶ − yuzga tutilgan parda; joh⁷ − boylik, davlat; kom⁸ − maqsad, orzu; xurda⁹ − nozik, yashirin, sir. Quyidagi qaysi fikr 8-baytda AKS ETMAGAN?

1. ABaxt va davlatdan yuz o‘gir, o‘zingga bino qo‘yma.
2. BElning murod-maqsadiga erishishi uchun xizmat qil.
3. CO‘zingdan yaxshi nom qoldirish uchun harakat qil.
4. DBu olamda davlat o‘tkinchidir, unga ruju’ qo‘yma.

99-savol

Alisher Navoiy qalamiga mansub “Sab’ai sayyor” dostonining voqealari bayoni to‘g‘ri berilgan javobni aniqlang.

1. ASuhayl otasining yordami bilan chohdan qutuladi, Jobir va uning qo‘l ostidagi barcha qaroqchilarni mardonavor jangda halok etib, uning bor xazinasini qo‘lga kiritadi.
2. BJobir kuzatuvchilari orqali shoh Navdarning shikorga o‘ch ekanligini bilgach, hiyla-nayrang ishlatib uni o‘z qo‘shinidan uzoqlashtiradi va shohsiz qo‘shinni yengib, qo‘shinsiz qolgan Navdarni ham asir oladi.
3. CMehr Suhaylning bog‘dagi chohga tashlanganini bilgach, kanizaklariga chohni toptiradi va chohga sochlarini arqon o‘rnida tashlab Suhaylni qutqaradi.
4. DShoh Navdar maktub orqali Nu’mondan Jobirning qo‘liga asir tushib qolgan Mehrni qutqarish uchun Suhaylni qo‘shin bilan jo‘natishini iltimos qiladi.

100-savol

Boshimga yoqqan g‘am toshin mingdin biricha bo‘lmag‘ay, Gardun agar ming Besutun yog‘dursa Farhod ustina. Ey shah, karam aylar chog‘i teng tut yamon-u yaxshini Kim, mehr nuri teng tushar vayron-u obod ustina. Muhammad Rizo Ogahiy qalamiga mansub ushbu parcha haqidagi to‘g‘ri hukmni aniqlang.

1. AIkkinchi baytda yor timsoli orqali shohlarga xos xususiyatlar aks ettirilgan bo‘lib, shohning adolati quyosh nuriga qiyoslangan.
2. BBirinchi baytda oshiqning Farhod singari Besutun tog‘iga borish istagida ekanligi ifodalangan.
3. CIkkinchi baytda "Inson yaxshi bo‘lsa, ishqqa mubtalo bo‘ladi, yomon bo‘lsa, ishq unga ravo ko‘rilmaydi" degan fikr ifodalangan.
4. DBirinchi baytda “Boshimga g‘am tushmasin desang, Farhod kabi Besutun tog‘iga borgin” degan mazmun ifodalangan.

101-savol

G‘azalni o‘qing va quyidagi topshiriqlarni bajaring. *** 1. Ko‘ngillar nolasi zulfing kamandin¹ nogahon ko‘rgach, Erur andoqki, qushlar qichqirishqaylar yilon ko‘rgach. 2. Ko‘ngil chokin ko‘zumda ashki² rangin elga fosh etdi, Balig‘ zaxmini fahm aylarlar el daryoda qon ko‘rgach. 3. Ko‘zum qon yosh to‘kar, netib ko‘ngil zaxmin yashuraykim, Toparlar yerda zaxmin sayd³ qonidin nishon ko‘rgach. 4. Bo‘yolg‘on qon aro jon pardasi yetgach g‘ami hajring, Ko‘ngil bog‘ida bargedurki, ol o‘lmish xazon ko‘rgach. 5. Xadanging⁴ zaxmi ichindin balolarni yug‘on yoshim Erur tifle⁵ ki, olg‘ay qush bolasin oshyon ko‘rgach. 6. Ko‘ngillar naqdini toroj etarga yopmog‘ing burqa’⁶, Aningdekdurki, toz bog‘lar qaroqchi karvon ko‘rgach. 7. Yuzin zulf ichra to ko‘rdim, o‘lib vasliga yetmasmen, G‘alat ermish yuz urmoq, kecha o‘tni har qayon ko‘rgach. 8. Erur chun olam ichra joh⁷ foniy, yaxshi ot boqiy, Bas, el komin⁸ ravo ayla, o‘zingni komron ko‘rgach. 9. Navoiy, xurdai⁹ nazmingni andoq aylading tahrir, Ki sochqay xurda boshing uzra shohi xurdadon ko‘rgach. LUG‘AT: Kamand¹ − arqon; ashk² − ko‘zyosh; sayd³ − ov, o‘lja; xadang⁴ − o‘q; tifl⁵ − yosh bola; burqa’⁶ − yuzga tutilgan parda; joh⁷ − boylik, davlat; kom⁸ − maqsad, orzu; xurda⁹ − nozik, yashirin, sir. G‘azalda quyidagi qaysi o‘xshatish mavjud EMAS?

1. AYor karvonni talash uchun shaylanib yuziga niqob tortgan qaroqchiga qiyos qilingan.
2. BYorning sochlari tunga, yuzi ana shu zulmatni nurafshon etuvchi olovga qiyoslangan.
3. COshiqning ko‘z yoshlari qush bolalarini inidan olib sho‘xlik qiladigan bolalarga qiyoslangan.
4. DOshiqning jarohat yetgan qalbi o‘lja ketidan borib, o‘zi yaralangan ovchiga qiyoslangan.

102-savol

Jangda o‘lgan emas biror bahodir, bari halok bo‘lgan xiyonatlardan, toshday uxlaganda to‘shlarin ochib yo zahar qo‘shilgan ziyofatlardan. Ushbu misralar bilan boshlangan she’r so‘ngida “qo‘rqoqlar o‘ldirgan bahodirlarni” degan xulosasi orqali bahodirlarning o‘limida nomard odamlarning qo‘li borligini ta’kidlagan ijodkor kim?

1. AAbdulla Oripov
2. BO‘ljas Sulaymonov
3. CTo‘ra Sulaymon
4. DShavkat Rahmon

103-savol

“Ot egasi” hikoyasining asosiy g‘oyasi qaysi javobda to‘g‘ri izohlangan?

1. AYurt sog‘inchi, Vatanga muhabbat kuylangan.
2. BQadriyatlar, do‘stlik va sadoqat ulug‘langan.
3. CIlm-ma’rifatga, o‘zlikni anglashga da’vat etilgan.
4. DErk va ozodlik uchun kurashga da’vat etilgan.

104-savol

Abdulla Qahhor qalamiga mansub “O‘g‘ri” hikoyasi voqealar rivoji va umumiy mazmunidan kelib chiqib, hikoyadagi amaldorlar haqidagi to‘g‘ri izohni aniqlang.

1. AHikoyadagi mahalliy amaldorlar aholi haqida to‘g‘ri ma’lumot bermaganlari uchun adolatparvar chor hukumati amaldorlari ham to‘g‘ri siyosat yurita olishmagan.
2. BHikoyadagi barcha amaldorlar yurtni talon-toroj qiladilar, aholi boshiga tushgan kulfatdan o‘z manfaatlari uchun foydalanadilar.
3. CHikoyadagi mahalliy amaldorlar yurtga qanchalik achinmasin, ular chor hukumati amaldorlariga qarshi bosh ko‘tara olmaydigan insonlar sanaladi.
4. DHikoya mazmuniga ko‘ra hukumatning, yuqori lavozimdagilarning mahalliy aholi manfaati uchun xizmat qiluvchi buyruqlarini quyi lavozimdagi amaldorlar to‘g‘ri amalga oshirmaganligi uchun aholi jabr ko‘radi.

105-savol

Sharof Boshbekovning “Temir xotin” tragediyasida Alomat tilidan: “Bayram kunlari rayondagi namoyishdan bayroqcha ko‘tarib o‘tganingizga xursand bo‘lib yuraverasiz. Majlislarda qo‘l ko‘tarish-u, chapak chalishni bilasiz, boshqa baloni ham bilmaysiz! Ko‘pincha o‘sha majlisda nima hal bo‘layotganini tushunmaysiz!” − deya asar qahramoni ruhiyati talqin qilinadi. Ushbu suhbat matnida muallifning qanday badiiy maqsadi ifodalangan?

1. AMuallif Qo‘chqor misolida hayotning asl zavq-u shavqini, bayramlarning asl shukuhini his qila olmaydigan omi qishloq aholisini tanqid ostiga oladi.
2. BMuallif Qo‘chqor misolida oddiy qishloq aholisi siyosiy savodxonlik darajasining pastligi, ularning kelajak haqidagi tasavvurlarining sayozligi achinarli hol ekanligini aytmoqchi bo‘ladi.
3. CMuallif Alomatni mana shunday teran fikrlari, benuqson fazilatlari, mehnatkashligi, odobi, aql va zakovatda erkaklar bilan teng bo‘la olishi bilan o‘zbek ayollariga o‘rnak qilib ko‘rsatmoqchi bo‘ladi.
4. DMuallif Alomat misolida robotlar insonlardan aql va salohiyatda har qancha ustun bo‘lmasin, ular insonlarning asl his-tuyg‘ularini, shodlik va quvonch hissini tuya olmasligini ta’kidlagan.

106-savol

O‘zbekda axir har bir erkak o‘z xotinini – o‘z halol juftini qizi yoki o‘g‘lining ismi bilan aytib chaqiradi. O‘z xotinining ismini aytib chaqirish yaramaydi. Xotinining ismi Maryam, qizining ismi Xadicha bo‘lsa, mo‘min-musulmon: – sharm-u hayo yuzasidan bo‘lsamikan? – xotinini “Xadicha” deb chaqiradi. Aksar ona-bola baravar “labbay” deydi; shunday-da oilaning haqiqiy egasi bo‘lgan ota: “Kattangni aytaman, kattangni”, – deydi. Hatto shunda ham “Maryamni”, – demaydi… Ushbu parcha qaysi asardan olingan va asarning qaysi qahramoni hatto mo‘min-musulmonning bu odatiga ham rioya qilmaydi, rafiqasini “Fitna” deb chaqiradi, umuman olganda, o‘z ahli ayoliga past nazar bila qaraydiganlar toifasidan edi?

1. A“Kecha va kunduz” romanida Razzoq so‘fi
2. B“Kecha va kunduz”da Akbarali mingboshi
3. C“O‘tkan kunlar”da Homid
4. D“Dunyoning ishlari” qissasida Dalavoy

107-savol

“Jaloliddin Manguberdi” tragediyasidagi qaysi adabiy qahramon o‘z otasining qotili bo‘lgan Temur Malikdan o‘ch olishni poylab yurgan Yaroqbekni: “Ammo sen-chi? Burgutlar boshlig‘iga xanjar ur, So‘ngra xoqon qasrida sultonlarcha davron sur!”, − deya avval Jaloliddin Manguberdini o‘ldirishga da’vat qiladi?

1. AQodog‘on no‘yon (Chingizning sarkardalaridan)
2. BChol (devona)
3. CElbors pahlavon (cho‘pon)
4. DAmir Badriddin (Sultonbegimning qaylig‘i)

108-savol

“Ikki eshik orasi” romani voqealari XATO izohlangan javobni aniqlang.

1. AIkkinchi jahon urushi, front va front orti voqealari tasvirlangan.
2. BToshkent ahli boshiga kulfat solgan zilzila haqida so‘z borgan.
3. CMustaqillikning dastlabki yillaridagi voqealar qalamga olingan.
4. DOddiy qishloq muallimining qatag‘on qilinishi haqida so‘z borgan.

109-savol

O‘zbekiston xalq shoirasi Halima Xudoyberdiyeva o‘zining qaysi she’ri yaratilishi haqida yozar ekan, she’rning yozilishiga turmush o‘rtog‘ining uylanishiga rozi bo‘lgan ayolning ikki uy oralig‘idagi katta masofada butun hovli yuziga mix qoqib chiqqani haqidagi bir rivoyat turtki bo‘lganini xotirlab: “Dastlabki turtki shu − “Mixning, tig‘ning zahrini sezmay yonib boraman” satri bo‘lib, ko‘nglimni qizdirdi. Qolgani ijodkorning xayoloti…”, − deydi?

1. A“Begim, sizni tabiat…”
2. B“Dorilomon kunlar keldi…”
3. C“Shunchaki”
4. D“Bir o‘rim soch tarixi”

110-savol

Abdulla Qodiriyning “Mehrobdan chayon” romani voqealari haqidagi qaysi ma’lumot to‘g‘ri emas?

1. AQobil do‘stlari Sharif va Rahimlar bilan birgalikda ellik nafar yigit qo‘riqlab turgan o‘rda qo‘rg‘onidan o‘tib, zindonband qilingan Sultonalini qatldan qutqarib qoladi.
2. BXon Anvarlarning qochishida uning do‘sti Sultonalini aybdor sanab, garov tariqasida hibsga oladi va agar Anvar taslim bo‘lmasa, o‘limga hukm qilishini aytib jar soldiradi.
3. CAnvarning mirzaboshi darajasiga erishganini ko‘ra olmagan mulla Abdurahmon, Shahodat mufti va Kalonshoh mirzo kabi kimsalar Anvar bilan xonning orasini buzish uchun Ra’noning go‘zalligi ta’rifini hukmdorga yetkazadilar.
4. DJasorati, xonga qarshi isyoni, hatto ma’yus qolgan Anvarni yo‘lga solishi o‘z zamonasi uchungina emas, bizning hozirgi asrimiz uchun ham tahsinga loyiq bo‘lgan Ra’no Qo‘qon bilan vidolashish oldi, tahlikali bo‘lsa ham, onasi bilan uchrashish fikriga tushib qoladi.

111-savol

Abdulhamid Cho‘lponning “Kecha va kunduz” romanida Sharafuddin Xodjayev Miryoqubning qaysi qilmishini: “Mencha, bu − millatga xiyonat!” − deya baholaydi?

1. AAkbarali mingboshining Zebiga erishishiga ko‘maklashganini
2. Brus ayoliga − Maryamga uylanishni rejalashtirganini
3. Cqishloq yigitlarini gijgijlab Umaraliboy va Yodgorni do‘pposlatganini
4. DTurkiston tarixiga oid noyob qo‘lyozma asarlarni chor hukumati amaldoriga sovg‘a qilganini

112-savol

“Kecha va kunduz” romanida quyidagi qaysi tarixiy voqea qalamga olinmagan?

1. Amillat ziyolilarining qatag‘on qilinishi
2. Bbirinchi jahon urushi voqealari
3. Cjadid ma’rifatparvarlarining faoliyati
4. Dmardikorlikka safarbar qilish siyosati

113-savol

Uilyam Shekspir qalamiga mansub “Hamlet” fojiasi voqealari qaysi javobda xato berilgan?

1. AGertruda o‘g‘li Hamletni otasining ayanchli o‘limi uchun xiyonatkor amakisi Klavdiydan qasos olishga da’vat etadi.
2. BHamlet onasining xonasida gilam ortida bekinib turgan Poloniyni o‘ldirib qo‘yadi.
3. CPoloniyning o‘g‘li Laert Hamletni duelga chaqiradi va sal yaralansa ham, o‘lishi uchun qilichini zaharlab qo‘yadi.
4. DKlavdiy tug‘ishgan akasi − qonuniy qirolni xiyonatkorlarcha o‘ldiradi va mamlakat taxtini egallaydi.

114-savol

Quy, mezbonim, ammo had bilan, Bog‘ing aro turfa gullar bor, Oqshom menga niqob ostidan, Ohu ko‘zin suzdi gulruxsor. Ohu ko‘zli Sharq go‘zaliga oshiqlik tasviri bo‘lgan ushbu misralar qaysi shoir qalamiga mansub.

1. ASergey Yesenin
2. BTo‘ra Sulaymon
3. CMuso Jalil
4. DO‘ljas Sulaymonov

115-savol

Odil Yoqubov qalamiga mansub “Ulug‘bek xazinasi” romanida shahzoda Abdulatifning farmoniga muvofiq Ali Qushchining zindonga tashlanganligi bayon qilingan. Mavlono Ali Qushchining zindonga tashlanishi sababi to‘g‘ri ko‘rsatilgan javobni aniqlang.

1. AAli Qushchi amaldorlar bilan til biriktirib, fitna uyushtirganlikda ayblanib zindonga tashlanadi.
2. BMavlono Ali Qushchi ustozi Ulug‘bek singari yulduzlarga qarab rom ochish gunohida ayblanib zindonga tashlanadi.
3. CAli Qushchi Mirzo Ulug‘bek unga ishonib qoldirgan nodir kitoblar, oltin-u javohirlarni topib berish talabi bilan zindonga tashlanadi.
4. DAli Qushchi Nizomiddin Xomush bilan bo‘lgan suhbatda qilgan odobsizligi sabab zindonga tashlanadi.

116-savol

Quyidagi jadvalning qaysi qatorlarida badiiy asar nomi, adabiy qahramon va mazkur adabiy qahramonga berilgan ta’rif mos ravishda to‘g‘ri berilgan? Badiiy asarlar | Adabiy qahramonlar | Adabiy qahramonlarga berilgan ta’riflar 1. “Navoiy” | shoir Binoiy | Turkiy tilni nihoyatda sevadigan, uni “forsiyparast”lardan qattiq himoya qiladigan, bu tilning jozibadorligini har joyda isbot eta oladigan jonkuyar timsol 2. “Yulduzli tunlar” | Qosimbek | Boburni ota kabi asragan sadoqatli beklardan biri bo‘lib, umri davomida uni himoya qilib kelgan, Humoyun mirzoni ham jangovarlik va otaga muhabbat ruhida tarbiyalashda katta hissa qo‘shgan timsol 3. “O‘tkan kunlar” | Mirzakarim qutidor | Xalq uchun kuyib-pishgan, uning tinchligi, birdamligi uchun kurashgan, Toshkent hokimi Azizbekning zulmiga qarshi xalqni otlantirgan timsol 4. “Navoiy” | Sultonmurod | Otasi shahrisabzlik sangtarosh usta bo‘lib, uning vafotidan keyin tarbiyasi onasi qo‘lida qolgan, voyaga yetgach Hirotga kelgan, o‘z ilmi, aqli-u tafakkuri bilan mudarris darajasiga ko‘tarilgan olim shaxs

1. A2, 4
2. B2, 3
3. C1, 4
4. D1, 2

117-savol

Qaysi asarda xalqni birlashmoqqa, o‘zaro diniy e’tiqodlar nizosidan xalos bo‘lib, qabih mustamlakachilik zulmiga qarshi jang qilmoqqa chorlagan hamda o‘z e’tiqodi yo‘lida yosh jonini ayamagan, tinimsiz tazyiqlar, hibs, qiynoqlarda yashagan shoir qismati aks etgan?

1. A“Ruhlar isyoni” (Erkin Vohidov)
2. B“Sohibqiron” (Abdulla Oripov)
3. C“Mardlik afsonasi” (Shuhrat)
4. D“Mambet botirning qatl oldidan aytganlari” (O‘ljas Sulaymon)

118-savol

Qaysi javobda O‘tkir Hoshimov qalamiga mansub “Dunyoning ishlari” qissasiga oid ma’lumot keltirilgan?

1. AUshbu asarda o‘g‘li Oltmishvoy urushga ketgan, xotini Habiba buvi o‘g‘lining diydorini ko‘rmay olamdan o‘tgan, bu ayriliqqa chidolmay esdan og‘ib qolgan Ermon buva haqidagi hikoya mavjud.
2. BUshbu asarda o‘zi nabirasiga so‘zlab bergan ertagidagi kabi bug‘u avlodidan ekanligi bilan faxrlanadigan, to‘y va ma’rakalarda xokisorlik bilan xizmat qiladigan, ammo bu fazilatlari qadrlanmaydigan bobo obrazi mavjud.
3. CUshbu asarda ota-bobolarining urf-odatlari unutilib ketayotganidan iztirobga tushadigan, kolxoz raisi bo‘lgach, onasining vafoti munosabati bilan gazetada yozilgan ta’ziyani or bilgan polvon obrazi uchraydi.
4. DUshbu asarda pochchasining avaylab boqayotgan qimmatbaho qushlariga qatiq (suzma) ichirib o‘ldirib qo‘ygan bolaning holati hajv bilan tasvirlangan.

119-savol

Qaysi javobdagi baytda “chiroyli dalillash”, “sharhlash” ma’nosini beruvchi she’riy san’at qo‘llangan?

1. ASabo tahrikidin yo‘q, balki og‘zing sharmidin boshin Quyi solmoqqa moyil bo‘lg‘usidur har zamon g‘uncha.
2. BIstading, ey dil, joning kerakmasmu sanga? Kufr-u zulmin sevding, imoning kerakmasmu sanga?
3. CYoqub bikin ko‘p yig‘idin qolmadi sensiz Nuri basarim, xoh inon, xoh inonma.
4. DHar nechakim sabr ta’mirini bunyod ayladim, Ashk selobida vayron o‘ldi obodim, eshit.

120-savol

Bo‘ldi yaqinkim bu saxovat emas, Ahli saxo* muni saxovat demas. Yoyar anga supraki, ul och emas, Berur anga to‘nki, yalang‘och emas. Xizrg‘a yetgach tutar obi hayot, Misr shakarrezig‘a* habbi nabot*. (ahli saxo* - saxovatli kishilar; shakarrez* - shakar sochuvchi, shakar tarqatuvchi; nabot* - novvot) Alisher Navoiy qalamiga mansub ushbu she’riy parcha haqidagi to‘g‘ri ma’lumotni toping.

1. AUshbu parchada tanosib, ishtiqoq she’riy san’atlari qo‘llangan.
2. BUshbu parchada undosh tovush raviy vazifasini bajargan emas.
3. CUshbu parchadagi barcha baytlarda yig‘iq radif qo‘llangan.
4. DUshbu parchada muqayyad qofiya mavjud emas.

121-savol

She’riy parchaning qofiyasini tahlil qiling va yozing. Kimki falak sori otar $\underline{\text{toshini}}$, Tosh ila ozurda etar $\underline{\text{boshini}}$. a) ajratib ko‘rsatilgan qofiyadosh so‘zlardagi raviyni yozing. b) ajratib ko‘rsatilgan so‘zlar raviyning o‘rniga ko‘ra qofiyaning qaysi turini hosil qilgan?

• a)
• b)

122-savol

She’riy parcha haqidagi to‘g‘ri hukmni aniqlang. Labingdin chun suchuklik qand o‘g‘urlar, Solurlar el ani suvg‘a yalang‘och.

1. AEl suvga tashbeh qilingan.
2. BSuv tashxis asosida tasvirlangan.
3. CHusni ta’lil san’ati aks etgan.
4. DTardi aks san’ati aks etgan.

123-savol

Boshimga yoqqan g‘am toshin mingdin biricha bo‘lmag‘ay, Gardun agar ming Besutun yog‘dursa Farhod ustina. Ey shah, karam aylar chog‘i teng tut yamon-u yaxshini Kim, mehr nuri teng tushar vayron-u obod ustina. Muhammad Rizo Ogahiy qalamiga mansub ushbu parcha haqidagi to‘g‘ri hukmni aniqlang.

1. AMutlaq va muqayyad qofiya qo‘llangan.
2. BMubolag‘a san’ati aks etgan.
3. CRadif mavjud emas.
4. DUnli va undosh tovush raviy vazifasini bajargan.

124-savol

Tarki adabdin biri kulgu durur, Kulgu adab tarkiga belgu durur… Qahqahadin kabk navo kelturub, Boshig‘a ul kulgu balo kelturub. G‘uncha kulib bo‘ldi ochilmoq anga, Yetti ochilmoqda sochilmoq anga. Alisher Navoiy qalamiga mansub ushbu she’r haqidagi xato ma’lumotni belgilang.

1. AUshbu she’riy parcha a-a b-b d-d tarzida qofiyalangan.
2. BUshbu she’riy parchaning har bir baytida radif qo‘llangan.
3. CUshbu she’riy parchaning barcha baytlarida unli tovush raviy sifatida xizmat qilgan.
4. DUshbu she’riy parchada ham mutlaq, ham muqayyad qofiya mavjud.

125-savol

Tarki adabdin biri kulgu durur, Kulgu adab tarkiga belgu durur… Qahqahadin kabk navo kelturub, Boshig‘a ul kulgu balo kelturub. G‘uncha kulib bo‘ldi ochilmoq anga, Yetti ochilmoqda sochilmoq anga. Alisher Navoiy qalamiga mansub ushbu she’r mazmuni haqidagi xato fikrni belgilang.

1. AUshbu she’riy parchaning mazmunida kulgi odobli insonning ziynati ekanligi aytilgan.
2. BUshbu she’riy parchada shoir o‘z fikrining isboti sifatida kabk, ya’ni kaklikning sayragani o‘z boshiga balo keltirdi degan majoziy dalil keltirmoqda.
3. CUshbu she’riy parchada shoir o‘z fikrining isboti sifatida g‘uncha kulganligi, ya’ni ochilganligi uchun so‘lib qolishga mahkum bo‘ldi degan majoziy dalil keltirmoqda.
4. DUshbu she’riy parchada kishining boshiga odobsizligi tufayli kulfat tushadi degan mazmun ifodalangan.

126-savol

“Ko‘rganing − seniki”, − der edi bobom, Ellarni, dillarni kerak ko‘rishim. $\textbf{Ochilmagan qo‘riq, noma’lum yulduz}$ Bari-bari − mening ulushim. She’riy parchadagi ajratib ko‘rsatilgan so‘zlar qanday mazmunni ifodalashga xizmat qilgan?

1. Alirik qahramonning o‘z maqsadlariga bo‘lgan ishonchsizligini
2. Blirik qahramonning amalga oshmagan anduh va armonlarini
3. Clirik qahramonning kelajakda ulkan ishlarni amalga oshirishga qasdlanganligini
4. Dlirik qahramonning ishonuvchan va sodda ekanligini