Kimyo fanidan DTM test savollari javoblari bilan

Kimyoning asosiy tushunchalari

1-savol

0,2 mol natriy tetragidroksoaluminat tarkibidagi umumiy atomlar sonini toping.

$12{,}04\cdot 10^{24}$
$2\cdot N_A$
2 mol
10

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) $2\cdot N_A$

Izoh:

Natriy tetragidroksoaluminat $\mathrm{Na[Al(OH)_4]}$ ning bitta formula birligida 1 + 1 + 4 + 4 = 10 ta atom bor. 0,2 mol moddada 0,2 · 10 = 2 mol atom, ya’ni $2\cdot N_A$ = $12{,}04\cdot 10^{23}$ ta atom bo‘ladi. «2 mol» atomlar soni emas, miqdori; A javobda daraja noto‘g‘ri.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

2-savol

Ikkita elementning nisbiy atom massasi 2 ga farq qilsa, shu elementlarni ko‘rsating.

$Bi$ , $Pb$
$Cu$ , $Zn$
$C$ , $Li$
$P$ , $Si$

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) $Bi$ , $Pb$

Izoh:

Nisbiy atom massalari (yaxlitlangan):

$Ar(Bi) = 209$ , $Ar(Pb) = 207$ : farq 2.

$Ar(Cu) = 64$ , $Ar(Zn) = 65$ : farq 1.

$Ar(C) = 12$ , $Ar(Li) = 7$ : farq 5.

$Ar(P) = 31$ , $Ar(Si) = 28$ : farq 3.

Demak, javob $Bi$ , $Pb$ .

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

3-savol

Sog‘lom odamning qon plazmasi tarkibida $Na^+$ , $K^+$ , $Ca^{2+}$ ionlarining mol nisbati doim 1:1,4:9,6 bo‘ladi. Bu muhim sog‘lik indikatori bo‘lib, uning o‘zgarishi kasallik to‘g‘risida belgi beradi. Agar sog‘lom odamdan olingan qon plazmasi tarkibidagi $Na^+$ ionining massasi 16,1 g bo‘lsa, shu qon plazmasidagi $Na^+$ , $K^+$ , $Ca^{2+}$ ionlarining miqdorlarini (mol) mos ravishda aniqlang.

0,7; 0,98; 7,68
0,9; 0,98; 6,72
0,7; 1,12; 7,5
0,7; 0,98; 6,72

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 0,7; 0,98; 6,72

Izoh:

$n(Na^+) = \frac{16{,}1}{23} = 0{,}7$ mol.

$n(K^+) = 0{,}7 \cdot 1{,}4 = 0{,}98$ mol.

$n(Ca^{2+}) = 0{,}7 \cdot 9{,}6 = 6{,}72$ mol.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

Kimyoning asosiy stexiometrik qonunlari

4-savol

Noma’lum modda tarkibida metallning massa ulushi 24 % ga, $Si$ ning massa ulushi $x$ % ga, kislorodning massa ulushi 48 % ga teng bo‘lsa, metallni aniqlang.

mis
kalsiy
kadmiy
magniy

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) magniy

Izoh:

$\omega(Si) = 100 - 24 - 48 = 28\%$ .

Atomlar nisbati: $Si : O = \frac{28}{28} : \frac{48}{16} = 1 : 3$ , ya’ni modda silikat $MSiO_3$ (metall ikki valentli).

$Mr = \frac{28}{0{,}28} = 100$ , $Ar(M) = 100 - 28 - 48 = 24$ — magniy, $MgSiO_3$ .

Tekshirish: $\omega(Mg) = \frac{24}{100} = 24\%$ .

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

5-savol

Yopiq shisha idishda vodorod va xlor gazlari aralashtirildi. Reaksiya sodir bo‘lganidan so‘ng aralashmaning miqdoriy (mol) tarkibi 60% xlor, 10% vodorod va 30% vodorod xloriddan iborat bo‘ldi. Dastlabki aralashmaning mol nisbatini aniqlang.

1:3
1:6
1:1
1:2

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 1:3

Izoh:

$H_2 + Cl_2 \to 2HCl$ — reaksiyada mollar soni o‘zgarmaydi. 100 mol aralashma uchun: 30 mol $HCl$ ga 15 mol $H_2$ va 15 mol $Cl_2$ sarflangan.

Dastlab: $n(H_2) = 10 + 15 = 25$ mol, $n(Cl_2) = 60 + 15 = 75$ mol.

$n(H_2) : n(Cl_2) = 25 : 75 = 1 : 3$ .

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

6-savol

Diagrammada kaliy gidrokarbonat tuzi tarkibidagi elementlarning massa ulushlari (%) berilgan. Vodorod elementi qaysi raqam bilan belgilangan?

Ustunli diagramma: elementlarning massa ulushi (%) — 1-ustun taxminan 48, 2-ustun 39, 3-ustun 12, 4-ustun 1

2
4
1
3

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 4

Izoh:

$KHCO_3$ : $Mr = 39 + 1 + 12 + 3 \cdot 16 = 100$ .

$\omega(O) = 48\%$ (1-ustun), $\omega(K) = 39\%$ (2-ustun), $\omega(C) = 12\%$ (3-ustun), $\omega(H) = 1\%$ (4-ustun).

Vodorod eng kichik ulushga ega — 4 raqami.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

7-savol

To‘g‘ri fikrlarni toping. 1) Aluminiy nitrat parchalanganda hosil bo‘lgan gazlarning (n.sh.) o‘rtacha molyar massasi 43,2 g/mol ga teng; 2) vodorod palladiyda eriganda atomar holatda bo‘ladi; 3) bir xil muhitda vodorod bilan to‘ldirilgan shar havo bilan to‘ldirilgan xuddi shunday sharga qaraganda tezroq uchadi; 4) kislorod va metan aralashmasining o‘rtacha molyar massasi 32 g/moldan yuqori va 16 g/moldan past BO‘LMAYDI; 5) hajmiy ulushlari teng bo‘lgan ikkita gaz aralashmasining o‘rtacha molyar massasi aralashmadagi gazlarning molyar massa yig‘indisining 1/3 qismini tashkil qiladi.

1, 2, 5
1, 3, 4
3, 4, 5
2, 4, 5

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 1, 3, 4

Izoh:

1) $\mathrm{4Al(NO_3)_3 \to 2Al_2O_3 + 12NO_2 + 3O_2}$ : (12 · 46 + 3 · 32) / 15 = 43,2 g/mol — to‘g‘ri. 3) vodorod havodan ancha yengil — to‘g‘ri. 4) aralashmaning o‘rtacha molyar massasi 16 va 32 orasida bo‘ladi — to‘g‘ri. 5) teng hajmli ikki gaz aralashmasida o‘rtacha molyar massa yig‘indining 1/2 qismi, 1/3 emas — noto‘g‘ri. To‘g‘ri fikrlar: 1, 3, 4.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

Diqqat: 2-fikr (vodorod palladiyda atomar holatda eriydi) kimyoviy jihatdan to‘g‘ri deb qaralishi mumkin. Lekin 2 bor har bir javobda noto‘g‘ri 5-fikr ham bor, shuning uchun faqat B izchil javob bo‘ladi.

8-savol

Etilen, azot va propandan iborat aralashmada $C_3H_8$ ning mol ulushi 40 % bo‘lsa, aralashmaning geliyga nisbatan zichligini aniqlang.

8,6
9,4
7,8
9,8

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 8,6

Izoh:

Etilen va azotning nisbiy molekular massalari bir xil bo‘lganligi uchun ularning o‘rtacha molar massasi ham 28 g/mol ga teng:

$C_2H_4$ , $N_2$ : $Mr = 28$

$C_3H_8$ : $Mr = 44$

Mol ulushlarini molga tenglab massalarini topib olamiz:

44·0,4=17,6

28·0,6=16,8

O‘rtacha molar massasi:

17,6+16,8=34,4 g/mol, geliyga nisbatan zichligi esa 34,4/4=8,6.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). S.Masharipov va boshqalar. Umumiy kimyo. 11-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent−2018.

9-savol

1/3 mol aluminiy karbid ( $Al_4C_3$ ) gidroliz qilinganda hosil bo‘lgan gazning massasiga teng massada kislorod olish uchun necha mol kalsiy nitrat parchalanishi kerak?

0,5
1
0,8
0,4

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 0,5

Izoh:

Aluminiy karbid gidrolizi natijasida ajralgan gaz massasini (g) topamiz:

$\underset{1}{\overset{1/3}{Al_4C_3}} + 12H_2O \longrightarrow 4Al(OH)_3 + \underset{48}{\overset{x=16}{3CH_4\uparrow}}$

Ajralgan gaz 16 g ekanligini bilgan holda, shuncha massada kislorod olish uchun qancha mol tuz kerakligini topamiz:

$\underset{1}{\overset{x=0{,}5}{Ca(NO_3)_2}} \longrightarrow Ca(NO_2)_2 + \underset{32}{\overset{16}{O_2\uparrow}}$

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). I.R.Asqarov va boshqalar. Kimyo. 9-sinf o‘quvchilari uchun darslik. “O‘zbekiston” nashriyoti. Toshkent−2019.

10-savol

Kaliy gidroksid va ortofosfat kislota qanday mol nisbatda (berilgan tartibda) reaksiyaga kirishganda hosil bo‘lgan tuzning ekvivalenti 87 ga teng bo‘ladi?

1:1
3:1
2:3
2:1

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 2:1

Izoh:

$\mathrm{K_2HPO_4}$ ning molyar massasi 174, ekvivalenti 174 / 2 = 87. U $\mathrm{2KOH + H_3PO_4 \to K_2HPO_4 + 2H_2O}$ reaksiyada, ya’ni 2:1 nisbatda hosil bo‘ladi. ( $\mathrm{KH_2PO_4}$ ekvivalenti 136, $\mathrm{K_3PO_4}$ niki 70,7.)

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

11-savol

II valentli metall sulfidi tarkibida oltingugurt bilan metallning massa nisbatlari 1:2 bo‘lsa, metallning ekvivalentini aniqlang.

32
56
68,5
12

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 32

Izoh:

2 valentli metall sulfidining kimyoviy formulasini $MeS$ tarzida ifodalash mumkin. Shunda 1 mol miqdordagi sulfid tarkibidagi oltingugurtning massasi 32 gramm, metallning massasi esa:

1 g oltingugurt − 2 g metall

32 g oltingugurt − $x$ =64 g metall

Ya’ni sulfid tarkibidagi noma’lum metall mis metali bo‘lgan, sulfid formulasi esa $CuS$ .

Misning ekvivalent massasini aniqlaymiz:

$E = \frac{Ar}{\text{Valentlik}} = \frac{64}{2} = 32$

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). I.R.Asqarov va boshqalar. Kimyo. 9-sinf o‘quvchilari uchun darslik. “O‘zbekiston” nashriyoti. Toshkent−2019.

Davriy qonun va davriy sistema. Atom tuzilishi

12-savol

Zarrachaning nomini (a-d) uning elektron konfiguratsiyasi (1-6) bilan to‘g‘ri moslashtiring.

Zarracha nomi	Elektron konfiguratsiya
a) gidrid ion	1) $1s^1$
b) nitrid ion	2) $[\mathrm{Ar}]\,3d^5$
c) $\mathrm{Fe^{3+}}$ kationi	3) $1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6 3d^{10}$
d) $\mathrm{Zn^{2+}}$ kationi	4) $[\mathrm{Ar}]\,3d^6$
	5) $1s^2 2s^2 2p^6$
	6) $1s^2$

a-1; b-5; c-2; d-3
a-5; b-6; c-4; d-3
a-6; b-4; c-3; d-2
a-6; b-5; c-2; d-3

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) a-6; b-5; c-2; d-3

Izoh:

Gidrid ion $\mathrm{H^-}$ : $1s^2$ (6). Nitrid ion $\mathrm{N^{3-}}$ : $1s^2 2s^2 2p^6$ (5). $\mathrm{Fe^{3+}}$ : [Ar] $3d^5$ (2). $\mathrm{Zn^{2+}}$ : $1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6 3d^10$ (3).

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

13-savol

$^{31}S^{-2}$ uchun quyidagi xususiyatlardan qaysi biri noto‘g‘ri?

elektron soni 14 ta
neytron soni 15 ta
nuklon soni 31
yadro zaryadi +16

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) elektron soni 14 ta

Izoh:

Oltingugurt elementining kimyoviy elementlar davriy sistemasidagi tartib raqami 16, ya’ni oltingugurt atomlarining barchasida 16 tadan proton mavjud va bu atomning yadro zaryadi +16 ga teng. Oksidlanish darajasi 0 (nol) ga teng bo‘lgan har qanday atomda proton va elektronlar soni o‘zaro teng bo‘ladi. Lekin bizga masala shartida berilgan oltingugurt −2 oksidlanish darajasini namoyon qilayapti, shu sababli undagi elektronlar soni protonlar sonidan 2 taga ko‘proq, 18 ta elektron mavjud. Ushbu atom tarkibidagi neytronlar sonini quyidagi formula orqali hisoblaymiz:

$N = A - Z = 31 - 16 = 15$ .

Endi barcha to‘g‘ri ma’lumotlarni jamlaymiz va ularni javob variantlari bilan solishtirish orqali noto‘g‘ri ma’lumotni aks ettirgan javobni aniqlaymiz.

nuklon soni=31 ta

elektronlar=18 ta

neytronlar=15 ta

protonlar=16 ta

yadro zaryadi=+16

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). I.R.Asqarov va boshqalar. Kimyo. 8-sinf o‘quvchilari uchun darslik. “Yangiyul poligraph service” nashriyoti. Toshkent−2019.

14-savol

$Na$ , $P$ , $K$ elementlar qatori uchun yadro zaryadiga ( $Z$ ) asoslanib atom radiusining (r) o‘zgarishi to‘g‘ri aks ettirilgan grafikni aniqlang.

$r(Z)$ grafigi: 11 dan 15 gacha kamayadi, 19 da eng katta qiymatga ko‘tariladi
$r(Z)$ grafigi: 11 dan 15 gacha ortadi, 19 da kamayadi
$r(Z)$ grafigi: 11 dan 19 gacha bir tekis ortadi
$r(Z)$ grafigi: 11 dan 19 gacha bir tekis kamayadi

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) $r(Z)$ grafigi: 11 dan 15 gacha kamayadi, 19 da eng katta qiymatga ko‘tariladi

Izoh:

$Na$ ( $Z = 11$ ) va $P$ ( $Z = 15$ ) bitta — 3-davrda: davr bo‘yicha chapdan o‘ngga yadro zaryadi ortib, atom radiusi kamayadi, $r(Na) > r(P)$ .

$K$ ( $Z = 19$ ) 4-davrda, unda elektron qavatlar soni bittaga ko‘p, shuning uchun uning radiusi eng katta: $r(K) > r(Na)$ .

Demak, radius avval kamayib, so‘ng $Na$ dagidan ham yuqori qiymatga ko‘tariladi — A grafik.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

15-savol

Elektron tuzilishi rasmdagi ko‘rinishda bo‘lgan neytral atomda $M$ va $N$ pog‘onalardagi elektronlar yig‘indisi 15 ga teng. $K$ va $N$ pog‘onalardagi elektronlar soni o‘zaro teng. Shu element atomining eng yuqori oksidlanish darajali zarrachasida oxirgi elektronning magnit kvant sonini toping.

Atomning elektron pog‘onalari sxemasi: K, L, M, N pog‘onalarda mos ravishda 2, 8, x va y ta elektron

$-1$
$+1$
$+2$
0

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) $+1$

Izoh:

K = N = 2, M + N = 15, demak M = 13: elektronlar 2, 8, 13, 2 — bu marganes (Mn). Eng yuqori oksidlanish darajasi +7: $\mathrm{Mn^{+7}}$ = [Ne] $3s^2 3p^6$ . Oxirgi elektron 6-p-elektron bo‘lib, kataklar $-1, 0, +1$ tartibida to‘ldirilganda $m_l = +1$ katakka tushadi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

Diqqat: Javob p-kataklarni $-1$ dan $+1$ gacha to‘ldirish qoidasiga bog‘liq (o‘zbek darsliklarida shunday). Teskari tartibda to‘ldirilsa, javob $-1$ (A) bo‘lardi.

16-savol

Qaysi binar birikmada har ikki elementning elektron konfiguratsiyasi $1s^2 2s^2 2p^6$ ko‘rinishda bo‘ladi?

$AlF_3$
$NH_3$
$CaCl_2$
$PH_3$

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) $AlF_3$

Izoh:

Yechilishi. Aluminiy atomi ftor atomiga 3 ta elektronni berib, $1s^2 2s^2 2p^6$ tarkibli elektron konfiguratsiya hosil qiladi. Ftor atomi esa 1 ta elektron qabul qilib $1s^2 2s^2 2p^6$ tarkibli elektron konfiguratsiyaga ega bo‘ladi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari va ularni yechish bo‘yicha tavsiyalar (2020). I.Asqarov va boshqalar. Kimyo. 8-sinf o‘quvchilari uchun darslik. "Yangiyul poligraph service" nashriyoti. Toshkent – 2019.

Kimyoviy bog‘lanish turlari. Kristall panjaralar

17-savol

Aluminiy pirofosfat molekulasida $\sigma$ - va $\pi$ -bog‘lar soni nechtadan bo‘ladi?

24; 18
26; 16
30; 12
36; 6

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 36; 6

Izoh:

Aluminiy pirofosfat — $Al_4(P_2O_7)_3$ .

Bitta $P_2O_7^{4-}$ qoldig‘ining grafik formulasida har bir fosfor atomi bitta $P=O$ (1 $\sigma$ + 1 $\pi$ ), ikkita $P-O$ (metall tomonga) va bitta ko‘prik $P-O-P$ bog‘iga ega: bitta qoldiqda $8\sigma$ va $2\pi$ .

Uchta qoldiqda: $3 \cdot 8 = 24\sigma$ , $3 \cdot 2 = 6\pi$ .

Har bir $Al$ atomi kislorod bilan uchta $Al-O$ $\sigma$ -bog‘ hosil qiladi: $4 \cdot 3 = 12\sigma$ .

Jami: $24 + 12 = 36$ ta $\sigma$ , 6 ta $\pi$ -bog‘.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

18-savol

Ammoniy ioni haqida to‘g‘ri ma’lumotlarni tanlang. 1) tarkibida 10 ta elektron, 11 ta neytron, 11 ta proton bor; 2) tarkibida azot atomining bo‘linmagan elektron jufti bor, vodorod ionida esa bo‘sh orbital mavjud; 3) azot va bitta vodorod atomi orasida donor-akseptor bog‘lanish bo‘ladi; 4) ammoniy ionining tuzlari suvda yaxshi eriydi.

1, 2
3, 4
2, 4
1, 3

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 3, 4

Izoh:

$\mathrm{NH_4^+}$ da 11 proton, 10 elektron, 7 neytron bor — 1 noto‘g‘ri. Ammoniy ionida azotning bo‘linmagan jufti $\mathrm{H^+}$ bilan bog‘ hosil qilishga sarflangan — 2 noto‘g‘ri. Bitta N–H bog‘ donor-akseptor mexanizmida hosil bo‘ladi (3) va ammoniy tuzlari suvda yaxshi eriydi (4).

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

19-savol

Qaysi modda ion kristall panjaraga ega?

osh tuzi
temir
olmos
yod

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) osh tuzi

Izoh:

Kristall panjara tugunlarida musbat va manfiy ionlar joylashgan va ular orasida ionli bog‘lanish mavjud bo‘lgan tuzilmalar ionli kristall panjaralar deyiladi. Masalan, tipik metallarning tuzlari ( $NaCl$ , $KNO_3$ , $CuSO_4$ ), ishqorlar ( $NaOH$ , $KOH$ , $Ca(OH)_2$ ) va ba’zi oksidlar.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). I.R.Asqarov va boshqalar. Kimyo. 8-sinf o‘quvchilari uchun darslik. “Yangiyul poligraph service” nashriyoti. Toshkent−2019.

Kimyoviy reaksiyalarning kinetikasi. Kimyoviy muvozanat

20-savol

$2NH_3 \leftrightarrow N_2 + 3H_2$ reaksiyadagi reagentlar va reaksiya mahsuloti mollarining o‘zgarishi quyidagi grafikda ko‘rsatilgan. Grafikdagi $A$ , $B$ , $C$ larga mos keluvchi moddalar mos ravishda ko‘rsatilgan javobni aniqlang.

n–t (vaqt) grafigi: A egri chizig‘i 5 moldan 1 molgacha kamayadi, B noldan 2 molgacha, C noldan 6 molgacha ortadi

ammiak, vodorod, azot
ammiak, azot, vodorod
azot, ammiak, vodorod
vodorod, azot, ammiak

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) ammiak, azot, vodorod

Izoh:

Kamayayotgan egri chiziq — reagent, ya’ni ammiak: 5 moldan 1 molgacha, $\Delta n(NH_3) = 4$ mol ( $A$ ).

$2NH_3 \to N_2 + 3H_2$ bo‘yicha 4 mol $NH_3$ dan $4 : 2 = 2$ mol $N_2$ ( $B$ ) va $4 \cdot \frac{3}{2} = 6$ mol $H_2$ ( $C$ ) hosil bo‘ladi.

Javob: ammiak, azot, vodorod.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

21-savol

Quyidagi muvozanatda turgan sistemada $\mathrm{CH_{4(g)} + CO_{2(g)} \rightleftarrows CO_{(g)} + H_{2(g)}}$ $- Q$ is gazining hosil bo‘lish unumini oshirish uchun bajariladigan amallarni aniqlang.

temperaturani oshirish, bosimni kamaytirish, vodorodning konsentratsiyasini oshirish
temperaturani pasaytirish, bosimni kamaytirish, karbonat angidridning konsentratsiyasini oshirish
temperaturani oshirish, bosimni kamaytirish, metanning konsentratsiyasini oshirish
temperaturani pasaytirish, bosimni oshirish, metanning konsentratsiyasini kamaytirish

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) temperaturani oshirish, bosimni kamaytirish, metanning konsentratsiyasini oshirish

Izoh:

Tenglangan holda $\mathrm{CH_4 + CO_2 \rightleftarrows 2CO + 2H_2}$ $- Q$ . Reaksiya endotermik — temperaturani oshirish kerak; gaz miqdori 2 moldan 4 molga ortadi — bosimni kamaytirish kerak; boshlang‘ich modda (metan) konsentratsiyasini oshirish ham muvozanatni o‘ngga suradi. Vodorod mahsulot, uni ko‘paytirish muvozanatni chapga suradi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

Diqqat: Qog‘ozda tenglama koeffitsiyentlarsiz bosilgan; yechimda tenglangan shakli olingan.

22-savol

$A + B \to C$ reaksiyaning 60 °C dagi tezligi 3,6 mol/l·min 30 °C da 40 sekunddan keyin $A$ moddaning konsentratsiyasi 0,6 mol/l dan 0,3 mol/l gacha kamaydi. Ushbu reaksiyaning temperatura koeffitsiyentini toping.

3
2
4
2,5

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 2

Izoh:

30 °C dagi tezlik: (0,6 − 0,3) / (40/60 min) = 0,45 mol/l·min. 3,6 / 0,45 = 8 = $\gamma^{3}$ (harorat 30 °C ga, ya’ni 3 marta 10 °C ga oshgan), demak $\gamma = 2$ .

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

23-savol

Hajmi 0,5 litr bo‘lgan idishda o‘tkazilgan reaksiyada 5 minut davomida 3 mol modda sarflandi. Reaksiyaning o‘rtacha tezligini (mol/(l·s)) aniqlang.

0,02
0,01
0,05
0,1

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 0,02

Izoh:

Masala shartida tezlik (mol/(l·s)), ya’ni sekundlarda so‘ralganligi uchun, avvalo, masala shartida berilgan vaqt birligini minutdan sekundga almashtirishimiz kerak:

5 minut=300 sekund

So‘ngra formula asosida reaksiyaning o‘rtacha tezligini aniqlaymiz:

$v = \frac{\Delta n}{V \cdot t} = \frac{3\ \text{mol}}{0{,}5\ l \cdot 300\ \text{s}}$ =0,02 mol/(l·s)

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). S.Masharipov va boshqalar. Umumiy kimyo. 11-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent−2018.

Eritmalar

24-savol

Molar konsentratsiyalari nisbati 4:3 bo‘lgan ikki eritmaning umumiy hajmi 28 litr. Agar ikkala eritmadagi erigan modda miqdori nisbati mos ravishda 4:3 bo‘lsa, konsentratsiyasi kichik eritma hajmini (litr) aniqlang.

14
12
24
18

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 14

Izoh:

Masalani ishlash uchun ertimalar molar konsentratsiyalarini shartli ravishda 4 M va 3 M deb, ularning hajmlarini esa mos ravishda $x$ va $y$ deb belgilab olamiz. So‘ngra eritmadagi modda miqdorini topish formulasi orqali kerakli tenglamalarni tuzamiz va ularni ishlaymiz:

$n = C_M \cdot V$

$n_1 = C_{M_1} \cdot V_1$ ; $n_2 = C_{M_2} \cdot V_2$

$n_1 = 4 \cdot x$ ; $n_2 = 3 \cdot y$

$\frac{n_1}{n_2} = \frac{4}{3}$ ; $\frac{4x}{3y} = \frac{4}{3}$ ; $4x \cdot 3 = 3y \cdot 4$ ; $12x = 12y$ ; $x = y$

$x + y = 28$ ; $x + x = 28$ ; $2x = 28$ ; $x = 14$

Demak, har bir eritmaning hajmi 14 litrdan bo‘lgan.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). S.Masharipov va boshqalar. Umumiy kimyo. 11-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent−2018.

25-savol

Qaysi eritmaning molarligi ( $C_M$ ) uning normalligidan ( $C_N$ ) olti marta kam bo‘ladi? ( $V$ =1 litr)

$Al_2(SO_4)_3$ eritmasi
$KOH$ eritmasi
$CaCl_2$ eritmasi
$AlCl_3$ eritmasi

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) $Al_2(SO_4)_3$ eritmasi

Izoh:

"Molar konsentratsiya normal konsentratsiyadan 6 marta kam bo‘lsin" degan jumlani, "normal konsentratsiya molar konsentratsiyadan 6 marta ko‘p bo‘lsin" degan tarzda ham ifodalash mumkin.

$C_N = C_M \cdot Val(\text{kation}) \cdot n(\text{kation})$

formula bo‘yicha normal konsentratsiya molar konsentratsiydan 6 marta ko‘p bo‘lishi uchun tuz tarkibidagi kationning valentligi va kation indeksining ko‘paytmasi 6 ga teng bo‘lishi kerak.

$Al_2(SO_4)_3$ tuzida kation 3 valentli va uning indeksi 2 ga teng.

2·3=6

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). S.Masharipov va boshqalar. Umumiy kimyo. 11-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent−2018.

26-savol

1700 g $NaNO_3$ eritmasiga 284 g $Na_2SO_4$ qo‘shilganidan keyin eritmadagi $NO_3^-$ va $SO_4^{2-}$ ionlarining mol nisbati 3:1 ni tashkil etdi (barcha suvda eriydigan tuzlar uchun $\alpha$ =100%). Dastlabki eritmadagi $NaNO_3$ tuzining massa ulushini (%) aniqlang.

15
44
30
66

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 30

Izoh:

$n(Na_2SO_4) = \frac{284}{142} = 2$ mol, demak $n(SO_4^{2-}) = 2$ mol.

$n(NO_3^-) = 3 \cdot 2 = 6$ mol $= n(NaNO_3)$ .

$m(NaNO_3) = 6 \cdot 85 = 510$ g.

$\omega(NaNO_3) = \frac{510}{1700} \cdot 100\% = 30\%$ .

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

27-savol

2020 g 10 % li kaliy nitrat eritmasini hosil qilish uchun necha gramm tuz zarur bo‘ladi?

202
2020
20,2
20200

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 202

Izoh:

Eritmaning umumiy massasi 100 % bo‘lsa, 10 % tuzning massasini topib olamiz:

2020 g — 100 %

$x$ = 202 g — 10 %

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). S.Masharipov va boshqalar. Umumiy kimyo. 11-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent−2018.

28-savol

Suvli eritmada vodorod peroksid qisman parchalanganda eritma massasi 8 % ga kamaydi va vodorod peroksidning 10 % li eritmasi hosil bo‘ldi. Dastlabki eritmadagi $\mathrm{H_2O_2}$ ning massa ulushini (%) toping.

17
52,4
34
26,2

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 26,2

Izoh:

100 g eritma olamiz. 8 g $\mathrm{O_2}$ = 0,25 mol ajraldi, $\mathrm{2H_2O_2 \to 2H_2O + O_2}$ bo‘yicha 0,5 mol = 17 g $\mathrm{H_2O_2}$ parchalangan. Qolgan 92 g eritmada 9,2 g $\mathrm{H_2O_2}$ bor. Dastlab 17 + 9,2 = 26,2 g, ya’ni 26,2 %.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

Elektrolitik dissotsiatsiyalanish nazariyasi

29-savol

Quyidagi rasmda eritmaga $Fe(NO_3)_3$ tuzi qo‘shilguniga qadar va qo‘shib bo‘lingandan so‘ng eritma tarkibidagi ionlarning va dissotsiatsiyalanmagan molekulalarning miqdorlari (mol) ko‘rsatilgan. Eritma tarkibidagi $AgNO_3$ va $Fe(NO_3)_3$ tuzlarining dissotsiatsiyalanish darajalarini (%) aniqlang (tuzlarning dissotsiatsiyalanish darajalari eritmaga boshqa bir tuz qo‘shilganda o‘zgarmaydi, deb hisoblang).

Ikki idish: chapda AgNO₃ 0,6 mol, Ag⁺ 2,4 mol, NO₃⁻ 2,4 mol; Fe(NO₃)₃ qo‘shilgandan so‘ng AgNO₃ 0,6 mol, Ag⁺ 2,4 mol, NO₃⁻ 6,0 mol, Fe(NO₃)₃ 0,8 mol, Fe³⁺ 1,2 mol

$AgNO_3$ − 80; $Fe(NO_3)_3$ − 60
$AgNO_3$ − 50; $Fe(NO_3)_3$ − 100
$AgNO_3$ − 30; $Fe(NO_3)_3$ − 70
$AgNO_3$ − 40; $Fe(NO_3)_3$ − 90

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) $AgNO_3$ − 80; $Fe(NO_3)_3$ − 60

Izoh:

1-idishda 2,4 mol $Ag^+$ dan 2,4 mol tuz ionlarga ajralganligini bilamiz va unga ionlarga ajralmagan 0,6 mol tuzni qo‘shsak, dastlabki tuz moli kelib chiqadi: $2{,}4 + 0{,}6 = 3$ .

Dissotsiatsiyalanish darajasini topib olamiz:

$\alpha_{(AgNO_3)} = \frac{2{,}4}{3} \cdot 100 = 80$ %

2-idishda 1,2 mol $Fe^{3+}$ dan 1,2 mol tuz ionlarga ajralganligini bilamiz va unga ionlarga ajralmagan 0,8 mol tuzni qo‘shsak, umumiy temir (III) nitratning moli kelib chiqadi: $1{,}2 + 0{,}8 = 2$ .

Temir (III) nitratning dissotsiatsiyalanish darajasini topamiz:

$\alpha_{[Fe(NO_3)_3]} = \frac{1{,}2}{2} \cdot 100 = 60$ %

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). S.Masharipov va boshqalar. Umumiy kimyo. 11-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent−2018.

30-savol

60 % chumoli kislota tutgan ma’lum massali eritmaga 200 ml suv quyildi. Ikkinchi xuddi shunday chumoli kislota eritmasiga 200 ml vodorod bromid eritmasi quyildi. Hosil bo‘lgan eritmalarning hajmlari o‘zaro teng. Hosil bo‘lgan eritmalar solishtirilganda quyidagi ma’lumotlarning nechtasi to‘g‘riligini toping. • 1-eritmada formiat ionlar soni ko‘proq; • 2-eritmaning $pH$ qiymati kichikroq; • 1-eritmada dissotsiatsiyalanmagan $\mathrm{HCOOH}$ molekulalari kamroq; • 2-eritmada vodorod ionlarning molyar konsentratsiyasi kichikroq.

4
3
1
2

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 3

Izoh:

HBr kuchli kislota; u bergan $\mathrm{H^+}$ ionlari chumoli kislota dissotsiatsiyasini susaytiradi. Shuning uchun 1-eritmada formiat ionlar ko‘proq (to‘g‘ri), dissotsiatsiyalanmagan molekulalar kamroq (to‘g‘ri); 2-eritmada $\mathrm{H^+}$ ko‘proq, pH kichikroq (to‘g‘ri), « $\mathrm{H^+}$ kichikroq» degan fikr noto‘g‘ri. To‘g‘ri ma’lumotlar 3 ta.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

31-savol

0,1 mol temir (III) sulfat suvda to‘liq eritildi. Eritmadagi temir ionlarining molini toping ( $\alpha$ =1).

0,4
0,2
0,1
0,3

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 0,2

Izoh:

$Fe_2(SO_4)_3 \to 2Fe^{3+} + 3SO_4^{2-}$

$n(Fe^{3+}) = 2 \cdot 0{,}1 = 0{,}2$ mol.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

32-savol

Quyidagi reaksiyaning ionli tenglamasini molekular shaklda yozish uchun keltirilgan ion juftlarning qaysilaridan foydalanish mumkin? $3Ca^{2+} + 2PO_4^{3-} \to Ca_3(PO_4)_2$

$CH_3COO^-$ va $Na^+$
$NO_3^-$ va $Li^+$
$Cl^-$ va $Li^+$
$SO_4^{2-}$ va $Fe^{2+}$

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) $CH_3COO^-$ va $Na^+$

Izoh:

$PO_4^{3-}$ ioni $Li^+$ va $Fe^{2+}$ ionlari bilan suvda erimaydigan cho‘kma hosil qilganligi uchun: B, C, D − javoblari noto‘g‘ri.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). I.R.Asqarov va boshqalar. Kimyo. 9-sinf o‘quvchilari uchun darslik. “O‘zbekiston” nashriyoti. Toshkent−2019.

Oksidlanish-qaytarilish reaksiyalari

33-savol

Nuqtalar o‘rniga mos so‘zlarni yoki formulalarni tanlang. Pushti − siyohrangli kaliy permanganatning suvli eritmasiga kaliy sulfit va … eritmalaridan solinganda eritma ranggi … bo‘ldi. Permanganat ioni … ionigacha (moddagacha) qaytariladi.

KOH, rangsiz, $\mathrm{MnO_4^{2-}}$
$\mathrm{H_2SO_4}$ , sariq, $\mathrm{Mn^{2+}}$
KOH, yashil, $\mathrm{MnO_4^{2-}}$
$\mathrm{H_2SO_4}$ , rangsiz, $\mathrm{MnO_2}$

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) KOH, yashil, $\mathrm{MnO_4^{2-}}$

Izoh:

Ishqoriy muhitda permanganat manganat ionigacha qaytariladi: $\mathrm{2KMnO_4 + K_2SO_3 + 2KOH \to 2K_2MnO_4 + K_2SO_4 + H_2O}$ . $\mathrm{K_2MnO_4}$ eritmasi yashil rangda.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

34-savol

$\mathrm{CH_3CH_2COCH_2CH_3 + MnO_4^- + H^+ \to CH_3CH_2COO^- + CH_3COO^- + Mn^{2+} + H_2O}$ Ushbu oksidlanish-qaytarilish reaksiyasini yarim reaksiyalar usulida tenglang. Ushbu yarim reaksiyaning umumiy koeffitsiyentlar yig‘indisini toping.

Javob

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: Javob 44

Izoh:

Oksidlanish: $\mathrm{C_5H_{10}O + 3H_2O \to C_2H_5COO^- + CH_3COO^- + 8H^+ + 6e^-}$ (×5). Qaytarilish: $\mathrm{MnO_4^- + 8H^+ + 5e^- \to Mn^{2+} + 4H_2O}$ (×6). Umumiy: $\mathrm{5C_5H_{10}O + 6MnO_4^- + 8H^+ \to 5C_2H_5COO^- + 5CH_3COO^- + 6Mn^{2+} + 9H_2O}$ ; 5 + 6 + 8 + 5 + 5 + 6 + 9 = 44.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

Diqqat: Shartda «yarim reaksiyaning» deyilgan, lekin umumiy tenglangan reaksiya koeffitsiyentlari yig‘indisi so‘ralmoqda; javob shu ma’noda olingan.

35-savol

500 ml 0,8 mol/l temir (III)-sulfat eritmasiga necha mol sulfit angidrid yuttirilganda eritmadagi temir ionlarining molar konsentratsiyalari tenglashadi? $Fe_2(SO_4)_3 + SO_2 + H_2O \to FeSO_4 + H_2SO_4$

0,2
0,1
0,3
0,4

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 0,2

Izoh:

Yechilishi. Temir (III)-sulfatning molini topib olamiz: $n = C_m \cdot V = 0{,}8 \cdot 0{,}5 = 0{,}4$ mol, temir ionlarining konsentratsiyalari tengligidan foydalanib quyidagicha tenglamani tuzib olamiz:

$\underset{2}{\overset{0{,}8-2x}{Fe_2}}(SO_4)_3 + SO_2 + 2H_2O \to \underset{2}{\overset{2x}{2Fe}}SO_4 + 2H_2SO_4$

$0{,}8 - 2x = 2x$

$4x = 0{,}8$

$x = 0{,}2$

$\underset{2}{\overset{0{,}4}{Fe_2}}(SO_4)_3 + \underset{1}{\overset{y=0{,}2}{SO_2}} + 2H_2O \to 2FeSO_4 + 2H_2SO_4$

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari va ularni yechish bo‘yicha tavsiyalar (2020). S.Masharipov va boshqalar. Umumiy kimyo. 11-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘ofur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent – 2018.

36-savol

Quyidagi reaksiyalarda 1,2 moldan qaytaruvchilar sarflangan bo‘lsa, $A$ moddalar massalarining (g) yig‘indisini toping. $KI + K_2Cr_2O_7 + B(kislota) \to K_2SO_4 + I_2 + Cr_2(SO_4)_3 + A$ ; $MnO_2 + KOH + KNO_3 \to KMnO_4 + KNO_2 + A$

36
50,4
14,4
79,2

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 36

Izoh:

Ikkala reaksiyada ham $A$ — suv.

$6KI + K_2Cr_2O_7 + 7H_2SO_4 \to 4K_2SO_4 + 3I_2 + Cr_2(SO_4)_3 + 7H_2O$

Qaytaruvchi $KI$ : 1,2 mol $KI$ dan $\frac{1{,}2 \cdot 7}{6} = 1{,}4$ mol suv, $m = 1{,}4 \cdot 18 = 25{,}2$ g.

$2MnO_2 + 2KOH + 3KNO_3 \to 2KMnO_4 + 3KNO_2 + H_2O$ ( $Mn^{+4} \to Mn^{+7}$ , $N^{+5} \to N^{+3}$ )

Qaytaruvchi $MnO_2$ : 1,2 mol $MnO_2$ dan $\frac{1{,}2}{2} = 0{,}6$ mol suv, $m = 0{,}6 \cdot 18 = 10{,}8$ g.

Yig‘indi: $25{,}2 + 10{,}8 = 36$ g.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

Elektroliz

37-savol

0,1 kg 16 % li $CuSO_4$ eritmasi inert elektrodlar yordamida elektroliz qilinganda elektrodlarda 17 g moddalar ajraldi. Eritmadan necha faradey tok o‘tganligini aniqlang.

1,2
0,4
0,2
1

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 1,2

Izoh:

0,1 kg 16 %li $CuSO_4$ eritmasi tarkibida 16 gramm tuz mavjud. Shu tuz elektr toki ta’sirida to‘liq parchalanganda 6,4 gramm $Cu$ va 1,6 gramm $O_2$ ajralib chiqadi.

$2CuSO_4 + 2H_2O \to 2Cu + O_2 + 2H_2SO_4$

Natijada eritma massasi 6,4+1,6=8 grammga kamayadi. Masala shartiga ko‘ra eritma massasi 17 grammga kamaygan. Ya’ni tuzdan tashqari yana 17-8=9 gramm suv ham elektroliz vaqtida parchalangan.

Keyin parchalangan $CuSO_4$ va $H_2O$ ning ekvivalent miqdorlarini aniqlab olamiz:

$n_{\text{ekv}} = \frac{m}{E}$

$n_{\text{ekv}_{CuSO_4}} = \frac{16}{80}$ =0,2 g/ekv

$n_{\text{ekv}_{H_2O}} = \frac{9}{9}$ =1 g/ekv

So‘ngra moddalarning ekvivalent miqdorlarini qo‘shamiz: 0,2 g/ekv+1 g/ekv=1,2 g/ekv

Moddalarning ekvivalent miqdorlari yig‘indisi ularni parchalash uchun sarflangan tok miqdoriga (F) teng bo‘ladi.

1,2 g/ekv=1,2 F

Ya’ni eritma orqali 1,2 F miqdordagi tok o‘tkazilgan.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). S.Masharipov va boshqalar. Umumiy kimyo. 11-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent−2018.

38-savol

Tarkibida 0,2 mol rux xlorid va 0,15 mol mis (II)-xlorid bo‘lgan eritma orqali 0,3 faradey tok o‘tkazilganda anodda (inert elektrod) ajralib chiqqan modda(lar) massasini (g) toping.

10,65
21,3
7,1
14,2

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 10,65

Izoh:

Anodda xlorid ionlari oksidlanadi: $2Cl^- - 2e^- \to Cl_2$ .

Eritmadagi $n(Cl^-) = 0{,}2 \cdot 2 + 0{,}15 \cdot 2 = 0{,}7$ mol — 0,3 faradey uchun yetarli, shuning uchun anodda faqat xlor ajraladi.

$n(Cl_2) = \frac{0{,}3}{2} = 0{,}15$ mol, $m(Cl_2) = 0{,}15 \cdot 71 = 10{,}65$ g.

(Katodda shu vaqtda 0,15 mol $Cu$ to‘liq ajraladi.)

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

39-savol

200 g 5 % li natriy gidroksid eritmasi elektroliz qilinishi natijasida molyal konsentratsiyasi 2,5 mol/kg bo‘lgan eritma hosil bo‘ldi. Elektroliz jarayoni uchun sarflangan faradey miqdorini aniqlang. (Molyal konsentratsiya – 1 kg erituvchiga to‘g‘ri keladigan erigan moddaning mol miqdori).

10
7,5
5
2,5

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 10

Izoh:

Yechilishi. Erigan moddaning massasini hisoblab 200·0,05=10 g, $NaOH$ ning molini topamiz: $n = \frac{10}{40} = 0{,}25\ \text{mol}\ NaOH$ .

$\frac{2{,}5\ \text{mol}}{0{,}25\ \text{mol}} = \frac{1000\ \text{g suv}}{x=100\ \text{g suv}}$ , 100 g + 10 g = 110 g eritma, elektroliz bo‘lgan suvning massasini aniqlaymiz: 200-110=90 g, $\frac{9\ \text{g}}{90\ \text{g}} = \frac{1\ F}{x=10\ F}$

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari va ularni yechish bo‘yicha tavsiyalar (2020). S.Masharipov va boshqalar. Umumiy kimyo. 11-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘ofur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent – 2018.

40-savol

0,1 kg 41,2 % li natriy bromid eritmasining ma’lum qismi elektroliz qilindi. Hosil bo‘lgan eritmaga kumush nitrat eritmasi quyilganda umumiy miqdori 0,35 mol bo‘lgan cho‘kmalar ( $AgBr$ , $Ag_2O$ ) ajraldi. Elektroliz uchun sarflangan faradey tok miqdorini aniqlang. ( $2NaOH + 2AgNO_3 \to 2NaNO_3 + Ag_2O\downarrow + H_2O$ )

0,1
0,2
0,3
0,4

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 0,1

Izoh:

0,1 kg 41,2 %li eritmadagi natriy bromidning massasini hamda molini topib olamiz:

100·0,412=41,2 g,

$n = \frac{m}{M} = \frac{41{,}2}{103} = 0{,}4$ mol.

$2NaBr + 2H_2O \to H_2 + Br_2 + 2NaOH$

Qancha mol natriy bromid elektroliz bo‘lsa, shuncha mol natriy gidroksid hosil bo‘lganligi sabab quyidagicha (reaksiya asosida) tenglama tuzamiz:

0,4 mol: $NaBr + AgNO_3 \to NaNO_3 + AgBr\downarrow$ ; $2NaOH + 2AgNO_3 \to 2NaNO_3 + Ag_2O\downarrow + H_2O$ — 0,35 mol cho‘kma

$x + 2y = 0{,}4$

$x + y = 0{,}35$

$x$ =0,3; $y$ =0,05

Dastlab 0,4 mol $NaBr$ dan 0,3 mol $NaBr$ ortgan bo‘lsa, 0,1 mol $NaBr$ elektroliz bo‘lgan. $m = n \cdot M = 0{,}1 \cdot 103 = 10{,}3$ g.

Sarflangan tok miqdorini topamiz:

103 g − 1 F

10,3 g − $x$ =0,1 F

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). S.Masharipov va boshqalar. Umumiy kimyo. 11-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent−2018.

Anorganik moddalarning eng muhim sinflari

41-savol

2 mol $KNO_3$ termik parchalanganda massasi necha grammga kamayadi?

32
16
54
64

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 32

Izoh:

Kaliy nitratning termik parchalanish reaksiyasi: $\underset{2}{\overset{2}{2KNO_3}} \longrightarrow 2KNO_2 + \underset{32}{\overset{x=32}{O_2\uparrow}}$ gaz uchib ketishi hisobiga massa kamayadi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). I.R.Asqarov va boshqalar. Kimyo. 8-sinf o‘quvchilari uchun darslik. “Yangiyul poligraph service” nashriyoti. Toshkent−2019.

42-savol

Kerakli sharoitda qaysi ta’sirlashuvlar natijasida ishqor hosil bo‘lgan?

Sxema: K₂O₂–H₂O (I), K₂O₂–SO₂ (II), SO₂–Na₂O (III), H₂O–Na₂O (IV), SO₂–H₂O (V) ta’sirlashuvlari

I, V
II, IV
II, III
I, IV

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) I, IV

Izoh:

I: $2K_2O_2 + 2H_2O \to 4KOH + O_2\uparrow$ — ishqor.

II: $K_2O_2 + SO_2 \to K_2SO_4$ — tuz.

III: $Na_2O + SO_2 \to Na_2SO_3$ — tuz.

IV: $Na_2O + H_2O \to 2NaOH$ — ishqor.

V: $SO_2 + H_2O \leftrightarrow H_2SO_3$ — kislota.

Javob: I, IV.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

43-savol

Qaysi oksid bariy gidroksidning suvli eritmasi bilan ta’sirlashib $BaXO_4$ tarkibli birikma hosil qiladi?

$SO_3$
$P_2O_5$
$SO_2$
$N_2O_3$

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) $SO_3$

Izoh:

Yechilishi. Dastlab $BaXO_4$ dagi X elementining oksidlanish darajasi topib olinadi va bu oksidlanish darajasi oksiddagi noma’lum elementga ham to‘g‘ri keladi. $BaXO_4$ dagi bariy atomining oksidlanish darajasi +2, kislorod atomlari oksidlanish darajalari -8, demak X ning oksidlanish darajasi +6 (neytral birikmadagi elementlarning oksidlanish darajalari yig‘indisi nolga teng). Bundan oksid $SO_3$ ekanligini bilsak bo‘ladi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari va ularni yechish bo‘yicha tavsiyalar (2020). I.R.Asqarov va boshqalar. Kimyo. 7-sinf o‘quvchilari uchun darslik. "Sharq" nashriyoti. Toshkent – 2017.

44-savol

Venn diagrammasi asosida moddalarning o‘ziga xos va umumiy xususiyatlari to‘g‘ri ko‘rsatilgan javobni toping.

SO₂ (I) va CO₂ (II) uchun Venn diagrammasi, kesishmasi III

I-kislorodda yonadi; II-glitsin yonishidan hosil bo‘ladi; III-markaziy atomning oksidlanish darajasi +4
I-markaziy atomning oksidlanish darajasi +4; II-sistein yonishidan hosil bo‘ladi; III-kislorodda yonadi
I-kristall panjarasi molekular; II-markaziy atomning oksidlanish darajasi +4; III-molekulasi chiziqsimon
I-markaziy atomning oksidlanish darajasi +4; II-normal sharoitda 22,4 litr hajmni egallaydi; III-molekulasi tarkibida metall atomi ham mavjud

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) I-kislorodda yonadi; II-glitsin yonishidan hosil bo‘ladi; III-markaziy atomning oksidlanish darajasi +4

Izoh:

$SO_2$ kislorodda yonadi: $2SO_2 + O_2 \to 2SO_3$ , $CO_2$ esa yo‘q. Glitsin yonganda $CO_2$ ajraladi: $2NH_2CH_2COOH + 4{,}5O_2 \to 4CO_2 + N_2 + 5H_2O$ . $CO_2$ va $SO_2$ dagi markaziy atomning oksidlanish darajasi +4.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). I.R.Asqarov va boshqalar. Kimyo. 8-sinf o‘quvchilari uchun darslik. "Yangiyul poligraph service" nashriyoti. Toshkent−2019. A.Mutalibov va boshqalar. Organik kimyo. 10-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent−2017.

45-savol

Quyidagi birikmalarning qaysi birida kislorod va oltingugurt atomlari soni o‘zaro 8:1 nisbatda bo‘ladi?

aluminiy digidroksosulfat
aluminiy gidrosulfat
kalsiy gidrosulfit
kalsiy gidroksosulfat

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) aluminiy digidroksosulfat

Izoh:

Barcha moddalarning kimyoviy formulalarini yozib olamiz:

aluminiy digidroksosulfat − $(Al(OH)_2)_2SO_4$

aluminiy gidrosulfat − $Al(HSO_4)_3$

kalsiy gidrosulfit − $Ca(HSO_3)_2$

kalsiy gidroksosulfat − $(Ca(OH))_2SO_4$

Ular orasidan kislorod va oltingugurt atomlari 8 : 1 nisbatda bo‘lganini tanlaymiz:

aluminiy digidroksosulfat − $(Al(OH)_2)_2SO_4$

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). I.R.Asqarov va boshqalar. Kimyo. 9-sinf o‘quvchilari uchun darslik. “O‘zbekiston” nashriyoti. Toshkent−2019.

46-savol

Grafik formulasi keltirilgan modda tarkibidagi metallni aniqlang.

Grafik formula: Me atomi uchta O–H guruh bilan bog‘langan

Fe
Na
Mg
Cd

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) Fe

Izoh:

Metall uchta gidroksil guruh bilan bog‘langan: $\mathrm{Me(OH)_3}$ , demak metall uch valentli. Variantlardan faqat temir $\mathrm{Fe(OH)_3}$ hosil qiladi; Na bir, Mg va Cd ikki valentli.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

47-savol

Sxemaning quyi (a, b, c, d) katakchalariga mos keluvchi moddalar to‘g‘ri ko‘rsatilgan javobni belgilang.

Sxema: Kimyoviy moddalar → qizdirib parchalaganda O₂ hosil bo‘ladigan moddalar (a, b) va NH₃ hosil bo‘ladigan moddalar (c, d)

a − $KMnO_4$ ; b − $NaNO_3$ ; c − $(NH_4)_2CO_3$ ; d − $NH_4Cl$
a − $AgNO_3$ ; b − $CaCO_3$ ; c − $NH_4NO_3$ ; d − $NH_4Cl$
a − $HNO_3$ ; b − $NaHCO_3$ ; c − $(NH_4)_2CO_3$ ; d − $(NH_4)_2Cr_2O_7$
a − $Cu(OH)_2$ ; b − $Ca(HCO_3)_2$ ; c − $NH_4NO_3$ ; d − $(NH_4)_2Cr_2O_7$

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) a − $KMnO_4$ ; b − $NaNO_3$ ; c − $(NH_4)_2CO_3$ ; d − $NH_4Cl$

Izoh:

Moddalarning parchalanish reaksiyalarini yodga olamiz:

$2KMnO_4 \xrightarrow{t^\circ} K_2MnO_4 + MnO_2 + O_2$ ;

$2NaNO_3 \xrightarrow{t^\circ} 2NaNO_2 + O_2$ ;

$2AgNO_3 \xrightarrow{t^\circ} 2Ag + 2NO_2 + O_2$ ;

$CaCO_3 \xrightarrow{t^\circ} CaO + CO_2$ ;

$4HNO_3 \xrightarrow{t^\circ} 4NO_2 + O_2 + 2H_2O$ ;

$2NaHCO_3 \xrightarrow{t^\circ} Na_2CO_3 + H_2O + CO_2$ ;

$Cu(OH)_2 \xrightarrow{t^\circ} CuO + H_2O$ ;

$Ca(HCO_3)_2 \xrightarrow{t^\circ} CaCO_3 + H_2O + CO_2$ ;

$(NH_4)_2CO_3 \xrightarrow{t^\circ} 2NH_3 + H_2O + CO_2$ ;

$NH_4Cl \xrightarrow{t^\circ} NH_3 + HCl$ ;

$NH_4NO_3 \xrightarrow{t^\circ} N_2O + 2H_2O$ ;

$(NH_4)_2Cr_2O_7 \xrightarrow{t^\circ} N_2 + Cr_2O_3 + 4H_2O$ .

Ular orasidan sxemadagi talablarga mos bo‘lganlarini tanlaymiz.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). I.R.Asqarov va boshqalar. Kimyo. 8-sinf o‘quvchilari uchun darslik. "Yangiyul poligraph service" nashriyoti. Toshkent−2019.

48-savol

200 ml 0,5 M li natriy ortofosfat eritmasiga 50 ml 1 M li xlorid kislota eritmasi qo‘shildi. Natijada uch xil tuz saqlagan yangi eritma hosil bo‘ldi. Tuzlarning miqdori (mol) teng bo‘lsa, qaysi tuz eritmada mavjud EMASligini aniqlang.

natriy ortofosfat
natriy gidroortofosfat
natriy digidroortofosfat
natriy xlorid

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) natriy digidroortofosfat

Izoh:

$\mathrm{Na_3PO_4}$ 0,1 mol, HCl 0,05 mol. $\mathrm{Na_3PO_4 + HCl \to Na_2HPO_4 + NaCl}$ : 0,05 mol $\mathrm{Na_2HPO_4}$ , 0,05 mol NaCl hosil bo‘ladi va 0,05 mol $\mathrm{Na_3PO_4}$ qoladi — uchala tuz teng miqdorda. Natriy digidroortofosfat ( $\mathrm{NaH_2PO_4}$ ) hosil bo‘lmaydi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

49-savol

Eritmadagi bariy ionlarini fosfat tarzida to‘liq cho‘ktirish uchun kaliy fosfat tuzi bariy xloriddan 4 g kam sarflandi. Hosil bo‘lgan kaliy xlorid tarkibidagi ozuqa elementining massasini (g) aniqlang.

8,94
5,64
4,47
4,24

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 5,64

Izoh:

$3BaCl_2 + 2K_3PO_4 \to Ba_3(PO_4)_2\downarrow + 6KCl$

$n(K_3PO_4) = 2x$ mol bo‘lsa, $n(BaCl_2) = 3x$ mol.

$m(BaCl_2) - m(K_3PO_4) = 3x \cdot 208 - 2x \cdot 212 = 624x - 424x = 200x = 4$ , $x = 0{,}02$ .

$n(K_3PO_4) = 0{,}04$ mol, $n(KCl) = 6x = 0{,}12$ mol ( $m(KCl) = 0{,}12 \cdot 74{,}5 = 8{,}94$ g).

$KCl$ — kaliyli o‘g‘it, uning ozuqa elementi kaliy. O‘g‘itlarda kaliy miqdori $K_2O$ hisobida ifodalanadi: $n(K_2O) = \frac{0{,}12}{2} = 0{,}06$ mol, $m(K_2O) = 0{,}06 \cdot 94 = 5{,}64$ g.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

Diqqat: Kaliyning o‘zi 0,12 · 39 = 4,68 g bo‘ladi, bu son variantlarda yo‘q. Javob o‘g‘itlarda qabul qilingan $K_2O$ hisobidagi massa (5,64 g) deb tanlandi; shart buni aniq aytmaydi.

Metallmaslar

50-savol

Is gazi va karbonat angidrid aralashmasida $CO_2$ elektronlarining miqdori $CO$ elektronlari miqdoridan 1 mol ga ko‘p. Gazlar aralashmasi ohakli suvdan o‘tkazildi, hosil bo‘lgan cho‘kma ajratib olinib, qizdirib parchalanganda 16,8 g qattiq qoldiq hosil bo‘ldi. 4,2 g (n.sh.) vodorod hajmidan dastlabki gazlar aralashmasining hajmi (n.sh.) necha marta kichik?

4
2
1
3

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 3

Izoh:

$CO_2 + Ca(OH)_2 \to CaCO_3\downarrow + H_2O$ ; $CaCO_3 \to CaO + CO_2$ .

$n(CaO) = \frac{16{,}8}{56} = 0{,}3$ mol, demak $n(CO_2) = 0{,}3$ mol.

Bitta $CO_2$ molekulasida $6 + 2 \cdot 8 = 22$ ta, $CO$ da $6 + 8 = 14$ ta elektron.

$n_e(CO_2) = 0{,}3 \cdot 22 = 6{,}6$ mol, $n_e(CO) = 6{,}6 - 1 = 5{,}6$ mol, $n(CO) = \frac{5{,}6}{14} = 0{,}4$ mol.

Aralashma: $0{,}3 + 0{,}4 = 0{,}7$ mol. $n(H_2) = \frac{4{,}2}{2} = 2{,}1$ mol.

$\frac{2{,}1}{0{,}7} = 3$ marta.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

51-savol

Oddiy $X$ modda 9,6 g oltingugurt bilan reaksiyaga kirishib 15,8 g $X_2S_3$ moddasini hosil qiladi. $X$ elementni aniqlang.

$P$
$N$
$C$
$O$

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) $P$

Izoh:

$n(S) = \frac{9{,}6}{32} = 0{,}3$ mol, $n(X_2S_3) = \frac{0{,}3}{3} = 0{,}1$ mol.

$M(X_2S_3) = \frac{15{,}8}{0{,}1} = 158$ g/mol.

$2Ar(X) = 158 - 96 = 62$ , $Ar(X) = 31$ — fosfor ( $P_2S_3$ ).

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

52-savol

1) $\mathrm{C + H_2SO_{4(kons)} \to}$ 2) $\mathrm{P + HNO_{3(kons)} \to}$ Ikkala reaksiyada jami 18 g suv hosil bo‘ldi. Ikkinchi reaksiyada hosil bo‘lgan ortofosfat kislotaning miqdori (mol) birinchi reaksiyada hosil bo‘lgan gazlarning (n.sh.) umumiy miqdoriga teng (mol). Dastlabki metallmaslarning umumiy massasini (g) toping.

21
37
24,5
17,9

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 21

Izoh:

$\mathrm{C + 2H_2SO_4 \to CO_2 + 2SO_2 + 2H_2O}$ : a mol C dan 3a mol gaz va 2a mol suv. $\mathrm{P + 5HNO_3 \to H_3PO_4 + 5NO_2 + H_2O}$ : b mol P dan b mol kislota va b mol suv; b = 3a. Suv: 2a + 3a = 1 mol → a = 0,2. Massa: 0,2 · 12 + 0,6 · 31 = 2,4 + 18,6 = 21 g.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

53-savol

35 g kremniyning bir qismi natriy ishqori eritmasida eritildi va olingan eritmaga xlorid kislota qo‘shilganda 39 g cho‘kma hosil bo‘ldi. Kremniyning qolgan qismi qancha (g) magniy bilan birikadi?

36
24
48
12

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 36

Izoh:

Yechilishi. Reaksiya tenglamalarini yozib olib proporsiya tuzamiz:

$\underset{28}{\overset{x=14}{Si}} + 2NaOH + H_2O \to \underset{1}{\overset{0{,}5}{Na_2SiO_3}} + 2H_2$

$\underset{1\ \text{mol}}{\overset{x=0{,}5\ \text{mol}}{Na_2SiO_3}} + 2HCl \to 2NaCl + \underset{78}{\overset{39}{H_2SiO_3}}$

Dastlabki kremniydan reaksiyaga kirishgan kremniy massasini ayirib, ortib qolgan kremniy 36 gramm magniy bilan ta’sirlashishini topib olamiz.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari va ularni yechish bo‘yicha tavsiyalar (2020). I.Asqarov va boshqalar. Kimyo. 9-sinf o‘quvchilari uchun darslik. "O‘zbekiston" nashriyoti. Toshkent – 2019.

54-savol

Zaruriy sharoit mavjud bo‘lganda qaysi moddalar orasidagi o‘zaro ta’sirlashuvdan ammiak hosil bo‘ladi?

NH₄Cl, Ca(OH)₂ va NaOH orasidagi I, II, III ta’sirlashuvlar sxemasi

I, II
II, III
I, III
faqat III

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) I, II

Izoh:

I ta’sirlashuvni ko‘rib chiqamiz:

$Ca(OH)_2 + 2NH_4Cl \to CaCl_2 + 2NH_3\uparrow + 2H_2O$

II ta’sirlashuv:

$NaOH + NH_4Cl \to NaCl + NH_3\uparrow + H_2O$

III ta’sirlashuv amalga oshmaydi, sababi ishqorlar bir-biri bilan reaksiyaga kirishmaydi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). I.Asqarov va boshqalar. Kimyo. 9-sinf o‘quvchilari uchun darslik. "O‘zbekiston" nashriyoti. Toshkent−2019.

55-savol

Mis, uglerod va oltingugurtdan iborat 1,6 mol aralashma teng ikki qismga bo‘lindi. Birinchi qism mo‘l kislorodda yondirildi. Bunda 0,7 mol gazlar aralashmasi hosil bo‘ldi. Ikkinchi qism konsentrlangan sulfat kislotada eritildi. Bu jarayonda esa 136,8 gramm gazlar ajraldi (barcha gazlar miqdori va massasi normal sharoitda o‘lchangan). Olingan karbonat angidridning umumiy miqdorini (mol) toping. ( $\mathrm{S + H_2SO_{4(kons)} \to SO_2 + H_2O}$ )

Javob

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: Javob 0,4

Izoh:

Har bir qism 0,8 mol. Birinchi qismda C + S = 0,7 mol ( $\mathrm{CO_2}$ va $\mathrm{SO_2}$ ), demak Cu = 0,1 mol. Ikkinchi qismda: Cu → 0,1 mol $\mathrm{SO_2}$ , C → c mol $\mathrm{CO_2}$ + 2c mol $\mathrm{SO_2}$ , S → 3s mol $\mathrm{SO_2}$ . 44c + 64(0,1 + 2c + 3s) = 136,8 va c + s = 0,7 → c = 0,2, s = 0,5. $\mathrm{CO_2}$ jami 0,2 + 0,2 = 0,4 mol (suv n.sh.da suyuq, gazlarga kirmaydi).

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

Metallar

56-savol

18,2 g $LiH$ va $AlP$ dan iborat aralashma 82,8 ml suvda eritildi. Bunda hosil bo‘lgan gazlar aralashmasining zichligi asetilenning zichligiga teng bo‘ldi. Ajralgan cho‘kma massasini (g) hisoblang.

15,6
23,4
7,8
31,2

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 15,6

Izoh:

Yechilishi. $LiH + H_2O \to LiOH + H_2$

$AlP + 3H_2O \to Al(OH)_3 + PH_3$

$\frac{2x + 34y}{x + y} = 26$ y=0,75, x=0,25

$\left.\begin{matrix} 0{,}25 \cdot 8 = 2 \\ 0{,}75 \cdot 58 = 43{,}5 \end{matrix}\right\} 45{,}5$ $\frac{45{,}5\ \text{g}}{18{,}2\ \text{g}} = \frac{1\ \text{mol}}{x=0{,}4\ \text{mol}}$ ; $\frac{0{,}4}{x=0{,}1} = \frac{1}{0{,}25}$ ; $\frac{0{,}4}{y=0{,}3} = \frac{1}{0{,}75}$

0,3 mol $AlP$ ekanligini bilgan holda cho‘kma massasi topib olinadi.

Diqqat: tavsiyadagi yechim 0,3 mol $AlP$ da to‘xtaydi, undan 0,3 mol $Al(OH)_3$ (23,4 g, B javob) chiqadi. Hosil bo‘lgan 0,1 mol $LiOH$ amfoter $Al(OH)_3$ ning 0,1 molini eritadi: $LiOH + Al(OH)_3 \to Li[Al(OH)_4]$ . Cho‘kmada $(0{,}3 - 0{,}1) \cdot 78 = 15{,}6$ g qoladi, bu belgilangan A javobga mos.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari va ularni yechish bo‘yicha tavsiyalar (2020). I.Asqarov va boshqalar. Kimyo. 9-sinf o‘quvchilari uchun darslik. "O‘zbekiston" nashriyoti. Toshkent – 2019.

57-savol

Aluminiy va magniydan iborat 45 g aralashma suyultirilgan xlorid kislotada eritildi. Yer yuzida eng ko‘p tarqalgan metallning reaksiyasi natijasida ajralgan gazning hajmi (n.sh.) ikkinchi metallning erishidan hosil bo‘lgan gazning hajmidan (n.sh.) ikki marta ko‘p. Dastlabki aralashmadagi aluminiyning massasini (g) toping.

8,1
27
10,8
18

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 27

Izoh:

Yer yuzida eng ko‘p tarqalgan metall — aluminiy.

$2Al + 6HCl \to 2AlCl_3 + 3H_2\uparrow$ : $x$ mol $Al$ dan $1{,}5x$ mol $H_2$ .

$Mg + 2HCl \to MgCl_2 + H_2\uparrow$ : $y$ mol $Mg$ dan $y$ mol $H_2$ .

$1{,}5x = 2y$ , $y = 0{,}75x$ .

$27x + 24 \cdot 0{,}75x = 45x = 45$ , $x = 1$ mol.

$m(Al) = 27$ g ( $m(Mg) = 18$ g).

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

58-savol

Quyida keltirilganlardan eng qattiq metallarni toping.

$P$ , $He$
$S$ , $Br$
$Li$ , $Ca$
$W$ , $Cr$

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) $W$ , $Cr$

Izoh:

$P$ , $He$ , $S$ , $Br$ — metallmaslar. $Li$ va $Ca$ — yumshoq metallar (pichoq bilan kesiladi). Xrom — eng qattiq metall, volfram ham juda qattiq va eng qiyin suyuqlanuvchi metall.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

59-savol

Kadmiy nitrat va temirdan iborat 97,6 g aralashma ochiq havoda qizdirilganda aralashma massasi o‘zgarmadi. Olingan aralashmada faqat metall oksidlar mavjud bo‘lsa, dastlabki aralashmadagi tuzning massasini (g) toping. (Temirning yonishida faqat $\mathrm{Fe_2O_3}$ hosil bo‘lgan deb hisoblang.)

Javob

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: Javob 47,2

Izoh:

$\mathrm{2Cd(NO_3)_2 \to 2CdO + 4NO_2 + O_2}$ : 1 mol tuzdan massa 236 − 128 = 108 g kamayadi. $\mathrm{4Fe + 3O_2 \to 2Fe_2O_3}$ : 1 mol temirga massa 24 g ortadi. 108x = 24y va 236x + 56y = 97,6 → y = 4,5x, 488x = 97,6, x = 0,2. Tuz massasi 0,2 · 236 = 47,2 g.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

60-savol

Vismut (III)-nitrat va natriydan iborat 1461 g aralashma suvga solinganda tarkibida 120 g $NaOH$ bo‘lgan eritma hosil bo‘ldi va cho‘kma tushdi. Dastlabki aralashmadagi natriyning miqdorini (mol) aniqlang (tuzning gidrolizi hisobga olinmasin).

3
12
9
6

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 12

Izoh:

$2Na + 2H_2O \to 2NaOH + H_2\uparrow$

$Bi(NO_3)_3 + 3NaOH \to Bi(OH)_3\downarrow + 3NaNO_3$ ( $Bi(OH)_3$ asosli xossaga ega, ortiqcha ishqorda erimaydi).

$n(Bi(NO_3)_3) = y$ , $M = 209 + 3 \cdot 62 = 395$ g/mol.

Ortib qolgan $NaOH$ : $\frac{120}{40} = 3$ mol, demak $n(Na) = 3y + 3$ .

$395y + 23(3y + 3) = 1461$ , $464y = 1392$ , $y = 3$ .

$n(Na) = 3 \cdot 3 + 3 = 12$ mol.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

61-savol

Temirning yarmi kislorodda qizdirilganda 0,1 mol temir kuyundisi hosil bo‘ldi. Qolgan yarmini eritish uchun qancha hajm (litr) 0,4 M li xlorid kislota eritmasi talab etiladi?

1,5
2,5
1,0
2,0

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 1,5

Izoh:

Temir kuyundisi — $Fe_3O_4$ : $3Fe + 2O_2 \to Fe_3O_4$ .

0,1 mol $Fe_3O_4$ uchun $3 \cdot 0{,}1 = 0{,}3$ mol $Fe$ — temirning yarmi. Qolgan yarmi ham 0,3 mol.

$Fe + 2HCl \to FeCl_2 + H_2\uparrow$ : $n(HCl) = 2 \cdot 0{,}3 = 0{,}6$ mol.

$V = \frac{0{,}6}{0{,}4} = 1{,}5$ l.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

62-savol

Aralashma tarkibidagi moddalarning mol nisbati 2:1:1 (berilgan tartibda) bo‘lgan temir qo‘sh oksid, uglerod va misdan iborat 54 g aralashmani to‘liq eritish ( $t$ °C) uchun necha gramm 80 % li sulfat kislota eritmasi kerak bo‘ladi? Barcha reaksiyalarda sulfat kislotaning qaytarilish mahsuloti $\mathrm{SO_2}$ deb hisoblang.

196
137,2
171,5
147

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 171,5

Izoh:

232 · 2x + 12x + 64x = 540x = 54 → x = 0,1: $\mathrm{Fe_3O_4}$ 0,2 mol, C 0,1 mol, Cu 0,1 mol. $\mathrm{2Fe_3O_4 + 10H_2SO_4 \to 3Fe_2(SO_4)_3 + SO_2 + 10H_2O}$ — 1,0 mol; $\mathrm{C + 2H_2SO_4 \to CO_2 + 2SO_2 + 2H_2O}$ — 0,2 mol; $\mathrm{Cu + 2H_2SO_4 \to CuSO_4 + SO_2 + 2H_2O}$ — 0,2 mol. Jami 1,4 mol = 137,2 g kislota; 137,2 / 0,8 = 171,5 g eritma.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

63-savol

Natriy xlorid va kaliy xloriddan iborat aralashmaning massasi 25 g ga teng. Aralashmaning suvli eritmasiga 840 ml 0,5 mol/l kumush nitrat eritmasi qo‘shildi. Hosil bo‘lgan cho‘kma filtrlandi. Filtratga 100 g mis plastinka tushirildi. Biroz vaqt o‘tgach plastinkaning massasi 101,52 g bo‘ldi. Dastlabki aralashmadagi osh tuzining massa ulushini toping.

0,702
0,33
0,298
0,67

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 0,702

Izoh:

$\mathrm{AgNO_3}$ 0,42 mol. $\mathrm{Cu + 2Ag^+ \to Cu^{2+} + 2Ag}$ : 1 mol Cu uchun plastinka 216 − 64 = 152 g og‘irlashadi; 1,52 g — 0,01 mol Cu, demak ortiqcha 0,02 mol $\mathrm{Ag^+}$ . Xlorid ionlari 0,42 − 0,02 = 0,40 mol. 58,5x + 74,5y = 25, x + y = 0,4 → x = 0,3 mol NaCl = 17,55 g; 17,55 / 25 = 0,702.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

Organik kimyoning asosiy tushuncha va qonunlari. To‘yingan uglevodorodlar

64-savol

Tabiiy gazni qayta ishlab ammiak ishlab chiqarish uchun xomashyo tayyorlashda qanday asosiy reaksiya amalga oshiriladi?

metanni suv bug‘i bilan konversiyasi: $\mathrm{CH_4 + H_2O = CO + 3H_2 + Q}$
$\mathrm{2CH_4 + O_2 = 2CO + 4H_2}$
$\mathrm{CH_4 = C + 2H_2}$
$\mathrm{2H_2O = 2H_2 + O_2}$

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) metanni suv bug‘i bilan konversiyasi: $\mathrm{CH_4 + H_2O = CO + 3H_2 + Q}$

Izoh:

Ammiak sintezi uchun vodorod tabiiy gazdagi metanni suv bug‘i bilan konversiya qilib olinadi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

65-savol

Alkan bug‘lari yondirilganda 194,4 g uglerod oksidlar aralashmasi olindi. Is gazining miqdori karbonat angidridning miqdoridan 10 marta (mol) ko‘p. Alkan va sarflangan kislorodning mol nisbati 1,1:4 bo‘lsa, alkanni toping.

etan
metan
butan
propan

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) propan

Izoh:

$\mathrm{CO_2}$ x mol, CO 10x mol: 44x + 280x = 324x = 194,4 → x = 0,6. CO 6 mol, $\mathrm{CO_2}$ 0,6 mol, jami 6,6 mol C. $\mathrm{C_nH_{2n+2}}$ 6,6/n mol, kislorod 24/n mol. Kislorod bo‘yicha: 48/n = 6 + 1,2 + 6,6(n + 1)/n → n = 3. Alkan — propan $\mathrm{C_3H_8}$ .

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

66-savol

Teng mol nisbatda olingan alkan va vodoroddan iborat 0,6 mol aralashma yondirilganda 1,2 mol suv hosil bo‘ldi. Alkanni aniqlang.

etan
metan
butan
propan

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) etan

Izoh:

Alkan va vodorod miqdorlari (mol) teng bo‘lganligi uchun 0,6 molni ikkiga bo‘lsak, alkan va vodorod miqdorlarini aniqlab olamiz: 0,6 mol:2=0,3 mol

Demak, aralashmada 0,3 mol alkan va 0,3 mol vodorod bo‘lgan.

0,3 mol vodorod yonganda 0,3 mol suv hosil bo‘ladi:

$2H_2 + O_2 \to 2H_2O$

Suvning umumiy miqdori 1,2 mol bo‘lganligini bilgan holda, shu umumiy miqdordan vodorod yonishi natijasida hosil bo‘lgan suv miqdorini ayirib tashlasak, 1,2 mol−0,3 mol=0,9 mol alkan yonishi natijasida hosil bo‘lgan suv miqdori kelib chiqadi. Demak, 0,3 mol miqdordagi alkanning yonishidan 0,9 mol suv hosil bo‘lgan. Proporsiya orqali 1 mol alkan yonganida necha mol suv hosil bo‘lishini aniqlaymiz:

0,3 mol alkan − 0,9 mol suv

1 mol alkan − $x$ =3 mol suv

Keyin esa quyidagi alkanlar yonishining umumiy formulasi orqali "n" ni aniqlaymiz:

$C_nH_{2n+2} + (1{,}5n + 0{,}5)O_2 \to nCO_2 + (n + 1)H_2O$

Suvning miqdori 3 mol, ya’ni $n + 1 = 3$ ; $n = 2$

Noma’lum alkan etan bo‘lgan.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). A.Mutalibov va boshqalar. Organik kimyo. 10-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent−2017.

To‘yinmagan uglevodorodlar

67-savol

0,9 mol gaz holidagi butan, metan va alken aralashmasi bromli suv orqali o‘tkazilganda idish massasi 16,8 g ga ortdi, gazlarning molekulalar soni esa 1,5 marta kamaydi. Bitta alken molekulasi tarkibidagi atomlar sonini toping.

12
6
15
9

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 12

Izoh:

Uchta modda aralashmasidan faqat alken bromli suv bilan ta’sirlashadi:

$C_nH_{2n} + Br_2 \longrightarrow C_nH_{2n}Br_2$ molekulalar soni 1,5 marta kamayganligi uchun 0,9 moldan 0,6 molga qadar kamaygan:

$\frac{0{,}9}{1{,}5} = 0{,}6$ . Demak, $0{,}9 - 0{,}6 = 0{,}3$ mol alken.

0,9 mol: $C_4H_{10}$ va $CH_4$ — 0,6 mol; 0,3 mol $C_nH_{2n} + Br_2 \longrightarrow C_nH_{2n}Br_2$

$M = \frac{m}{n} = \frac{16{,}8}{0{,}3} = 56$ g/mol

$14n(C_nH_{2n}) = 56$ , $n = 4$ . $C_4H_8$ atomlar soni 12 ta.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). A.Mutalibov va boshqalar. Organik kimyo. 10-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent−2017.

68-savol

Quyidagi organik moddaning izomerini toping.

Shar-sterjen modeli: to‘rt uglerodli zanjir, ikkinchi va uchinchi uglerod orasida qo‘shbog‘

siklobutan
butandiol-1,2
izopren
butadiyen-1,3

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) siklobutan

Izoh:

Modelda to‘rtta uglerod atomi va ikkinchi va uchinchi uglerodlar orasida qo‘shbog‘ bor: $CH_3-CH=CH-CH_3$ (buten-2), $C_4H_8$ .

Siklobutan ham $C_4H_8$ — sinflararo izomer. Butandiol-1,2 — $C_4H_{10}O_2$ , izopren — $C_5H_8$ , butadiyen-1,3 — $C_4H_6$ .

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

69-savol

Propan va propindan iborat 10 ml aralashma 50 ml kislorod bilan aralashtirildi va yondirildi. Suv bug‘lari kondensatlanib, aralashma boshlang‘ich sharoitga keltirilgandan so‘ng uning hajmi 37 ml ni tashkil etdi. Boshlang‘ich aralashmaning argonga nisbatan zichligini toping. (Hajmlar bir xil sharoitda o‘lchangan.)

1,07
1,01
1,03
1,05

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 1,03

Izoh:

$C_3H_8 + 5O_2 \to 3CO_2 + 4H_2O$

$C_3H_4 + 4O_2 \to 3CO_2 + 2H_2O$

$V(C_3H_8) = a$ , $V(C_3H_4) = 10 - a$ . $V(CO_2) = 3 \cdot 10 = 30$ ml.

Qolgan gaz: $30 + 50 - (5a + 4(10 - a)) = 37$ , $a + 40 = 43$ , $a = 3$ ml (kislorod yetarli: 43 ml < 50 ml).

$V(C_3H_8) = 3$ ml, $V(C_3H_4) = 7$ ml.

O‘rtacha molyar massa: $M = \frac{3 \cdot 44 + 7 \cdot 40}{10} = 41{,}2$ g/mol.

$D_{Ar} = \frac{41{,}2}{40} = 1{,}03$ .

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

70-savol

Metandan ikki bosqichda benzol olinadi. $(CH_4 \xrightarrow{1500^\circ C} C_2H_2 \xrightarrow{\text{trimerlanish}} C_6H_6)$ 11,7 g benzol olish uchun necha mol metan talab etiladi? ( $\eta_1$ =75 %, $\eta_2$ =100 %)

1,2
1,4
1,6
1,8

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 1,2

Izoh:

Yechilishi. $\underset{3\ \text{mol}}{\overset{x=0{,}45\ \text{mol}}{3C_2H_2}} \xrightarrow{\text{trimerlanish}} \underset{78\ \text{g}}{\overset{11{,}7\ \text{g}:1}{C_6H_6}}$

$\underset{2\ \text{mol}}{\overset{x=1{,}2\ \text{mol}}{2CH_4}} \xrightarrow{1500^\circ C} \underset{1}{\overset{0{,}45:0{,}75}{C_2H_2}} + 3H_2$

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari va ularni yechish bo‘yicha tavsiyalar (2020). A.Mutalibov va boshqalar. Organik kimyo. 10-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘ofur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent – 2017.

71-savol

Molekulasida vodorod va uglerod atomlar soni 2 ga farq qilgan alkadiyen 150 g 3,2% li bromning tetraxlormetandagi eritmasidan o‘tkazildi. Natijada teng miqdorda dibrom va tetrabromhosilalar olindi. Sarflangan alkadiyenning massasini (g) toping.

1,36
1,62
0,8
1,08

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 1,08

Izoh:

$\mathrm{C_nH_{2n-2}}$ da 2n − 2 − n = 2 → n = 4, butadiyen $\mathrm{C_4H_6}$ (54 g/mol). Brom 4,8 g = 0,03 mol. x mol dibrom- va x mol tetrabromhosila: x + 2x = 0,03 → x = 0,01. Alkadiyen 0,02 mol = 1,08 g.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

72-savol

Quyidagi reaksiyalar asosida A moddaning gomologini aniqlang. etanol $\xrightarrow{kat,\,t^\circ}$ A + B + X; butan $\xrightarrow{kat,\,t^\circ}$ A + B; $B + O_2 \to X$

toluol
butin
propadiyen
pentan

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) propadiyen

Izoh:

Lebedev usuli: $2C_2H_5OH \xrightarrow{kat,\,t^\circ} CH_2=CH-CH=CH_2 + H_2 + 2H_2O$ .

Butanni degidrogenlash: $C_4H_{10} \xrightarrow{kat,\,t^\circ} CH_2=CH-CH=CH_2 + 2H_2$ .

$2H_2 + O_2 \to 2H_2O$ .

Demak, $A$ — butadiyen-1,3 ( $C_4H_6$ , alkadiyen), $B$ — $H_2$ , $X$ — $H_2O$ .

Gomolog — shu sinfdan, tarkibi $CH_2$ guruhga farq qiladigan modda: propadiyen $C_3H_4$ ( $CH_2=C=CH_2$ ). Butin — $C_4H_6$ , izomer; toluol — arena; pentan — alkan.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

Diqqat: Propadiyen kumulyatsiyalangan, butadiyen-1,3 esa tutash qo‘shbog‘li dien; qat’iy ma’noda gomolog pentadiyen-1,3 bo‘lardi. Variantlar ichida faqat propadiyen alkadiyenlar qatoriga kiradi, shuning uchun u tanlandi.

Kislorodli organik birikmalar

73-savol

Teng miqdorda (mol) olingan etilenglikol va glitserin tarkibidagi vodorod atomlari sonlari nisbatini toping.

3:4
1:1
4:1
2:1

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 3:4

Izoh:

Bir moldan olingan quyidagi spirtlarning vodorod atomlari mol nisbatini topamiz:

1 mol $HO - CH_2 - CH_2 - OH$ 6 ta $H$

1 mol $HO - CH_2 - CH(OH) - CH_2 - OH$ 8 ta $H$

6 : 8 yoki 3 : 4

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). A.Mutalibov va boshqalar. Organik kimyo. 10-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent−2017.

74-savol

Quyidagi organik moddani ratsional nomenklatura bo‘yicha nomlang.

Molekulaning shar-sterjenli modeli: ikki uglerod (qora), bir kislorod (qizil) va vodorod atomlari (oq)

etil spirti
etanol
sirka aldegid
etilamin

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) etil spirti

Izoh:

Molekuladagi atomlarning valentligidan kelib chiqib bu moddaning kimyoviy formulasi $C_2H_5OH$ ekanligini va u ratsional nomenklatura bo‘yicha "etil spirti" deb nomlanishini bilish mumkin.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). A.Mutalibov va boshqalar. Organik kimyo. 10-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent−2017.

75-savol

50,8 g dixloralkan gidroliz mahsulotlarining massalari grafikda tasvirlangan. Dastlabki dixloralkanni aniqlang.

m(g)–t (vaqt) grafigi: HCl massasi 29,2 g gacha, keton massasi 28,8 g gacha ortadi

2,2-dixlorbutan
2,3-dixlorbutan
2,2-dixlorpentan
2,3-dixlorpentan

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 2,2-dixlorbutan

Izoh:

Dixlor alkanning gidroliz reaksiyasidan, uning molar massasini (g/mol) aniqlaymiz:

$\underset{x=127}{\overset{50{,}8}{C_nH_{2n}Cl_2}} + H_2O \longrightarrow C_nH_{2n}O + \underset{73}{\overset{29{,}2}{2HCl}}$

Umumiy formulasi orqali uglerodlar sonini topamiz: $C_nH_{2n}Cl_2$ $14n + 71 = 127$ , $n = 4$ .

Demak, $C_4H_8Cl_2$ bo‘lgan.

Reaksiyada dixlor birlamchi uglerod atomlaridan tashqari, bitta uglerod atomida joylashsa, keton hosil bo‘ladi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). A.Mutalibov va boshqalar. Organik kimyo. 10-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent−2017.

76-savol

O‘rtacha molyar massasi 12 g/mol bo‘lgan formaldegid va vodorod aralashmasi qizdirilgan katalizator ustidan o‘tkazildi. Natijada metanol bug‘i hosil bo‘ldi va olingan gaz aralashmasining vodorodga nisbatan zichligi 8,4 g/mol bo‘ldi. Oxirgi gaz aralashmasidagi vodorodning mol ulushini (%) toping.

40
30
50
10

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 50

Izoh:

HCHO : $\mathrm{H_2}$ = 5 : 9 (30 · 5 + 2 · 9 = 168, 168 / 14 = 12). Oxirgi aralashma M = 16,8, massa o‘zgarmaydi: 168 / 16,8 = 10 mol, demak 4 mol $\mathrm{CH_3OH}$ hosil bo‘lgan. Qoldi: HCHO 1 mol, $\mathrm{H_2}$ 5 mol, $\mathrm{CH_3OH}$ 4 mol; 5 / 10 = 50 %.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

77-savol

Formulasi keltirilgan moddaning 1 moliga mo‘l olingan natriy gidroksid eritmasi ta’sir ettirildi. Hosil bo‘lgan organik mahsulotning molyar massasini (g/mol) toping.

Benzol halqasi: bir uchida COOH, ikkinchi uchida HO, uchinchi uchida CH₂–CH₂–OH guruhi (1,3,5-holatlarda)

245
248
226
204

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 226

Izoh:

Modda $\mathrm{C_9H_{10}O_4}$ (182 g/mol). Ishqor karboksil va fenol gidroksilini neytrallaydi, spirt gidroksili reaksiyaga kirishmaydi: mahsulot $\mathrm{C_9H_8O_4Na_2}$ , 182 − 2 + 46 = 226 g/mol.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

78-savol

Etanolning mol ulushi 25 % ga teng bo‘lgan suvli eritmasi $Na$ bilan to‘liq reaksiyaga kirishdi. Olingan natriyli birikmalarning massa farqi 13 g ga teng bo‘lsa, sarflangan eritma massasini (g) toping (reaksiyada alkogolyat hosil bo‘lgan).

25
75
40
50

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 25

Izoh:

$n(C_2H_5OH) = x$ , $n(H_2O) = 3x$ .

$2C_2H_5OH + 2Na \to 2C_2H_5ONa + H_2\uparrow$ : $x$ mol $C_2H_5ONa$ (68 g/mol).

$2H_2O + 2Na \to 2NaOH + H_2\uparrow$ : $3x$ mol $NaOH$ (40 g/mol).

$120x - 68x = 52x = 13$ , $x = 0{,}25$ .

$m(eritma) = 0{,}25 \cdot 46 + 0{,}75 \cdot 18 = 11{,}5 + 13{,}5 = 25$ g.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

Karbon kislotalar, efirlar va uglevodlar

79-savol

44 g tarkibi $\mathrm{C_4H_8O_2}$ bo‘lgan ikkita izomer aralashmasi natriy gidrokarbonat bilan reaksiyaga kirishganda karbonat angidrid va 22 g organik kislotaning tuzi hosil bo‘ldi. Reaksiyaga kirishmagan dastlabki moddaga natriy gidroksidning eritmasi ta’sir ettirildi. Bunda hosil bo‘lgan etil spirtning 20 % i bug‘lanib ketdi. Bug‘lanmagan spirtning massasini (g) toping.

2,76
4,6
13,8
11,04

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 11,04

Izoh:

Kislota $\mathrm{C_3H_7COOH}$ : 22 g $\mathrm{C_3H_7COONa}$ = 0,2 mol, kislota 17,6 g. Qolgan 26,4 g — etil asetat $\mathrm{CH_3COOC_2H_5}$ 0,3 mol; ishqoriy gidrolizda 0,3 mol = 13,8 g etanol. 80 % i qoldi: 11,04 g.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

80-savol

$A$ va $B$ to‘yingan monokarbon kislotalar bo‘lib, gomologik qatorda $A$ avvalroq keladi. $A$ va $B$ kislotalardan iborat 48 g aralashma 160 g 28 % li KOH eritmasi bilan to‘liq reaksiyaga kirishadi. Xuddi shunday 48 g $A$ va $B$ kislotalardan iborat aralashma “kumush ko‘zgu” reaksiyasiga kirishdi va reaksiyadan keyingi moddalar aralashmasi NaOH bilan ta’sirlashganda, 200 g 24 % li ishqor eritmasi sarflandi (nordon tuz hosil bo‘lmagan). Aralashmadagi $A$ kislotaning massasini (g) toping.

Javob

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: Javob 18,4

Izoh:

KOH 0,8 mol: x + y = 0,8. Kumush ko‘zgu reaksiyasiga faqat chumoli kislota kirishadi, demak A = HCOOH; u $\mathrm{CO_2}$ gacha oksidlanadi va $\mathrm{CO_2}$ 2 mol NaOH bilan o‘rta tuz beradi, B esa 1 mol NaOH sarflaydi. NaOH 1,2 mol: 2x + y = 1,2 → x = 0,4, y = 0,4. A massasi 0,4 · 46 = 18,4 g (B: 29,6 / 0,4 = 74 — propion kislota).

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

81-savol

Reaksiya tenglamasi keltirilgan jarayon va $X$ modda haqida to‘g‘ri fikrni tanlang.

Reaksiya: triolein (glitserinning uchta C₁₇H₃₃COO– qoldig‘i bilan efiri) + 3H₂O, H⁺ katalizatorida, → 3X + glitserin (HOCH₂–CH(OH)–CH₂OH)

$X$ modda palmitin kislotadan farqli bromli suvni rangsizlantiradi
moyning sovunlanish sxemasi keltirilgan
$X$ modda molekulasi tarkibidagi barcha uglerod atomlari $sp^3$ gibridlangan
$X$ modda qoldiqlari qattiq yog‘ tarkibida bo‘ladi

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) $X$ modda palmitin kislotadan farqli bromli suvni rangsizlantiradi

Izoh:

Trioleinning kislotali gidrolizida glitserin va olein kislota $\mathrm{C_{17}H_{33}COOH}$ (X) hosil bo‘ladi. Olein kislotada C=C qo‘sh bog‘ bor, shuning uchun u to‘yingan palmitin kislotadan farqli bromli suvni rangsizlantiradi. Bu sovunlanish (ishqoriy gidroliz) emas, qo‘sh bog‘dagi uglerodlar $sp^2$ , olein kislota qoldiqlari suyuq moylarda bo‘ladi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

82-savol

Maltoza gidrolizidan olingan glukoza massasi boshlang‘ich disaxarid massasidan 3,6 grammga ortiq bo‘lsa, undan olingan etanol natriy bilan ta’sirlashganda, alkogolyat va qancha gramm vodorod olinadi?

0,8
0,4
0,2
0,6

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 0,8

Izoh:

Maltozaning gidrolizi quyidagicha:

$\underset{342}{C_{12}H_{22}O_{11}} + H_2O \longrightarrow \underset{360}{2C_6H_{12}O_6}$

Glukoza maltozadan necha grammga ortiqligini topamiz: $360 - 342 = 18$

Bu farq orqali glukozaning massasini aniqlaymiz:

360 g — 18 g

$x$ = 72 g — 3,6 g

Glukozaning massasidan spirtni molini aniqlaymiz:

$\underset{180}{\overset{72}{C_6H_{12}O_6}} \longrightarrow \underset{2\ \text{mol}}{\overset{x=0{,}8\ \text{mol}}{2C_2H_5OH}} + 2CO_2$

Spirtning natriy bilan reaksiyasi natijasida ajralgan gazning massasi topiladi:

$\underset{2\ \text{mol}}{\overset{0{,}8\ \text{mol}}{2C_2H_5OH}} + 2Na \longrightarrow 2C_2H_5ONa + \underset{2\ \text{g}}{\overset{x=0{,}8\ \text{g}}{H_2\uparrow}}$

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). A.Mutalibov va boshqalar. Organik kimyo. 10-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent−2017.

83-savol

Berilgan ma’lumotlardan fruktozaga tegishlilarini toping. 1) geksoza; 2) molekulasining yopiq shakli besh atomni (kislorod bilan birga) o‘z ichiga oladi; 3) geterofunksional birikma molekulasida bitta aldegid guruh va beshta gidroksil guruhlar bor; 4) gidrolizlanadi; 5) ketoza; 6) aldoza.

3, 4, 6
1, 2, 5
2, 4, 5
1, 3, 6

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 1, 2, 5

Izoh:

Fruktoza — geksoza (1), halqali shakli kislorod bilan birga besh a’zoli (furanoza, 2), keton guruhli — ketoza (5). Unda aldegid guruh yo‘q va u monosaxarid sifatida gidrolizlanmaydi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

Azotli organik birikmalar. Yuqori molekulyar birikmalar

84-savol

A va B aminokislota ekanligini bilgan holda, B moddani aniqlang.

Reaksiya	Hosil bo‘lgan dipeptidning nisbiy molekular massasi
$2A \to \text{dipeptid} + H_2O$	274
$A + B \to \text{dipeptid} + H_2O$	249

sistein
lizin
serin
glutamin kislota

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) sistein

Izoh:

Yechilishi. $Mr_{(2A)} = 274 + 18 = 292$ , $Mr_{(A)} = 292/2 = 146$ , $Mr_{(A+B)} = 249 + 18 = 267$ , $Mr_{(B)} = 267 - 146 = 121$

Sistein( $HS-CH_2-CH(NH_2)-COOH$ )=Mr(121).

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari va ularni yechish bo‘yicha tavsiyalar (2020). A.Mutalibov va boshqalar. Organik kimyo. 10-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘ofur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent – 2017.

85-savol

2,4,6-tribromanilin molekulasidagi barcha uglerod atomlarining oksidlanish daraja yig‘indisini toping.

$-3$
$+2$
$-2$
$+3$

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) $+2$

Izoh:

Har bir C–N va C–Br bog‘ uglerodga +1, har bir C–H bog‘ −1 beradi; C–C bog‘lar hisobga kirmaydi. Bitta C–N, uchta C–Br, ikkita C–H: 1 + 3 − 2 = +2.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

86-savol

Alanin tarkibidagi uglerod atomlarinnig oksidlanish darajalari yig‘indisini aniqlang.

0
−6
+3
−4

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 0

Izoh:

Alanin molekulasining strukturasi:

$\overset{-3}{C}H_3 - \overset{0}{C}H(NH_2) - \overset{+3}{C}OOH$

Uglerod atomlarning oksidlanish darajalari yig‘indisi:

$-3 + 0 + (+3) = 0$

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). A.Mutalibov va boshqalar. Organik kimyo. 10-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent−2017.

87-savol

Birlamchi aminlarga nitrit kislota ( $\mathrm{NaNO_2 + H_2SO_4}$ ) ta’sir ettirilsa birlamchi spirt, erkin azot va suv hosil bo‘ladi (metilamin va aromatik aminlar bundan mustasno). Ushbu ma’lumot asosida 1-amino-3,4-dimetilpentanga nitrit kislota ta’sir ettirilganda olingan spirt molekulasi tarkibida ikkilamchi uglerod atom(lar) sonini toping.

3
2
1
4

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 1

Izoh:

Mahsulot 3,4-dimetilpentan-1-ol: $\mathrm{HOCH_2-CH_2-CH(CH_3)-CH(CH_3)-CH_3}$ . C1 birlamchi, C3 va C4 uchlamchi, metil guruhlar birlamchi; faqat C2 ikkilamchi — 1 ta.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

88-savol

Tarkibida $3{,}01\cdot 10^{21}$ ta makromolekula tutgan izopren kauchukni qisman bromlash uchun 600 g 3,2 % li bromli suv sarflandi (makromolekuladagi polimer zanjirida uzilish kuzatilmagan). Hosil bo‘lgan polimer tarkibida bromning massa ulushi 32 % bo‘lsa, dastlabki kauchukning polimerlanish darajasini toping.

100
200
120
240

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 120

Izoh:

Makromolekulalar 0,005 mol. Brom 19,2 g. Bromlangan polimer 19,2 / 0,32 = 60 g, kauchuk 60 − 19,2 = 40,8 g. Molyar massa 40,8 / 0,005 = 8160 g/mol; 8160 / 68 = 120.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

89-savol

0,01 mol polipeptid (oqsil) gidrolizidan hosil bo‘lgan aminokislotalar 0,3 kg 16 % li $NaOH$ eritmasi bilan reaksiyaga kirishdi ( $R - CH(NH_2)COONa$ hosil bo‘ldi). Polipeptid nechta aminokislota qoldig‘idan tarkib topganligini aniqlang.

120
100
200
150

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 120

Izoh:

$NaOH$ ning massasi (300·0,16=48 g) orqali aminokislotalar molini topamiz:

$\underset{1}{\overset{x=1{,}2}{R - CH(NH_2)COOH}} + \underset{40\ \text{g}}{\overset{48\ \text{g}}{NaOH}} \to R - CH(NH_2)COONa + H_2O$

Polipeptid va aminokislotalar moli orqali nechta aminokislota borligini topib olamiz:

$\underset{1}{\overset{0{,}01}{(\text{polipeptid})_n}} + (n-1)H_2O \to \underset{n=120}{\overset{1{,}2}{n\ (\text{aminokislota})}}$ , ya’ni

1,2 mol — $x = 120$

0,01 mol — 1

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). A.Mutalibov va boshqalar. Organik kimyo. 10-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent−2017.

90-savol

Ishqoriy muhitga ega bo‘lgan aminokislotani toping.

fenilalanin
glutamin kislota
lizin
glitsin

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) lizin

Izoh:

Lizin molekulasida ikkita aminoguruh va bitta karboksil guruh bor: $H_2N-(CH_2)_4-CH(NH_2)-COOH$ , shuning uchun uning eritmasi ishqoriy muhitga ega. Glitsin va fenilalanin neytral, glutamin kislota (ikkita $-COOH$ ) kislotali muhitli.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

Amaliy mashg‘ulot va laboratoriya tajribalari

91-savol

Quyidagi rasm asosida kolbadagi $x$ moddani toping.

Laboratoriya qurilmasi: tomizgich voronkadan HCl kolbadagi x moddaga tomiziladi, ajralgan CO₂ gaz yig‘gich idishga o‘tadi

kalsit
gips
apatit
olevin

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) kalsit

Izoh:

Javob variantlarida ko‘rsatilgan moddalardan faqat kalsit ( $CaCO_3$ ) xlorid kislota bilan reaksiyaga kirishganda $CO_2$ gazi ajralib chiqadi:

$CaCO_3 + 2HCl \to CaCl_2 + H_2O + CO_2\uparrow$

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). I.R.Asqarov va boshqalar. Kimyo. 9-sinf o‘quvchilari uchun darslik. "O‘zbekiston" nashriyoti. Toshkent−2019.

92-savol

Nigora ikkita probirkaga xlorid kislota eritmasidan 1 ml dan quydi va birinchisiga 1-2 tomchi lakmus, ikkinchisiga metilzarg‘aldog‘i indikatoridan tomizdi. Hosil bo‘lgan eritmalarning rangini mos ravishda toping.

qizil, pushti
pushti, sariq
binafsha, rangsiz
ko‘k, sariq

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) qizil, pushti

Izoh:

Yechilishi. Xlorid kislota eritmasiga lakmus indikatori tomizilganda, muhit kislotali bo‘lgani uchun eritmaning rangi qizil, metilzarg‘aldog‘i indikatori tomizilganda esa eritma pushti rangga kiradi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari va ularni yechish bo‘yicha tavsiyalar (2020). I.R.Asqarov va boshqalar. Kimyo. 7-sinf o‘quvchilari uchun darslik. "Sharq" nashriyoti. Toshkent – 2017.

93-savol

Rasmda ko‘rsatilgan tajriba natijasida ohakli suv loyqalanadi va oq rangli $\mathrm{CuSO_4}$ havo rangga aylanadi. Tajribadan qanday asosiy xulosa qilinadi?

Tajriba qurilmasi: spirt lampasi ustida shtativga mahkamlangan gorizontal probirkada CuO va X modda, probirka og‘zi yaqinida oq CuSO₄; gaz o‘tkazgich nay ohakli suvli probirkaga tushirilgan

bu spirtning aldegidgacha oksidlanish reaksiyasi
mis (II) glitseratning olinishi
organik modda xloroform tarkibida xlor elementi bor
organik modda tarkibida uglerod va vodorod elementlari bor

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) organik modda tarkibida uglerod va vodorod elementlari bor

Izoh:

CuO organik moddani oksidlaydi. Hosil bo‘lgan $\mathrm{CO_2}$ ohakli suvni loyqalatadi — moddada uglerod bor; hosil bo‘lgan suv oq $\mathrm{CuSO_4}$ ni ko‘k rangga bo‘yaydi — moddada vodorod bor.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

94-savol

To‘rtta raqamlangan probirkalarda quyidagi moddalarning suvli eritmalari bor: 1) oqsil; 2) metilamin; 3) glukoza; 4) sirka kislota. Moddalarni aniqlab beruvchi reagentlarni aniqlang.

1 va 3 − $\mathrm{CuSO_4 + NaOH}$ ; 2 va 4 − lakmus
1 va 3 − $\mathrm{CuSO_4 + NaOH}$ ; 2 − bromli suv; 4) − Na
1 − $\mathrm{KMnO_4}$ ; 2 − $\mathrm{HNO_3}$ ; 3 − $\mathrm{Ag_2O(NH_3)}$ ; 4 − $\mathrm{H_2O}$
1 − $\mathrm{HNO_3}$ ; 2 − $\mathrm{Ag_2O(NH_3)}$ ; 3 va 4 − NaOH

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 1 va 3 − $\mathrm{CuSO_4 + NaOH}$ ; 2 va 4 − lakmus

Izoh:

$\mathrm{CuSO_4 + NaOH}$ ( $\mathrm{Cu(OH)_2}$ ) oqsil bilan binafsha rang (biuret reaksiyasi), glukoza bilan ko‘k eritma beradi. Lakmus metilamin eritmasida ko‘karadi, sirka kislotada qizaradi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

95-savol

Quyidagi laboratoriya tajribasi asosida (reagent moddalar teng miqdorda aralashtirilgan) hosil bo‘lgan cho‘kmaning formulasini aniqlang.

Tajriba sxemasi: H₂O, Na⁺, CO₃²⁻ eritmasi va y²⁺, OH⁻, H₂O eritmasi bitta stakanga quyiladi; stakanda Na⁺, H₂O, OH⁻ eritmasi va x cho‘kmasi

$Ba_3(PO_4)_2$
$CaCO_3$
$Al(OH)_3$
$BaSO_4$

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) $CaCO_3$

Izoh:

Birinchi idishda $Na_2CO_3$ , ikkinchisida ikki valentli metall gidroksidi $y(OH)_2$ eritmasi. Aralashtirilganda eritmada $Na^+$ va $OH^-$ qoladi, cho‘kma esa karbonat bo‘ladi:

$Na_2CO_3 + Ca(OH)_2 \to CaCO_3\downarrow + 2NaOH$

Variantlardan faqat $CaCO_3$ karbonat-ion va ikki valentli metalldan tarkib topgan.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

96-savol

Quyida berilgan moddalarning suvli eritmalari (a-c) va ularni aniqlash uchun ishlatiladigan reaktivlarni (1-4) moslang.

Modda	Reaktiv
a) fenol	1) lakmus
b) glitserin	2) $HCl$
c) sirka kislota	3) $FeCl_3$
	4) $Cu(OH)_2$

a-3, b-4, c-1
a-4, b-2, c-1
a-3, b-1, c-2
a-2, b-4, c-1

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) a-3, b-4, c-1

Izoh:

Fenol $FeCl_3$ bilan binafsha rang beradi (a-3).

Glitserin yangi cho‘ktirilgan $Cu(OH)_2$ ni eritib, to‘q ko‘k eritma hosil qiladi (b-4).

Sirka kislota lakmusni qizartiradi (c-1).

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

97-savol

Organik modda tarkibida azot va oltingugurtni aniqlash uchun quruq probirkaga ozroq jun yoki soch tolasi solinadi. Ustiga kerosindan tozalangan kichkina bo‘lak kaliy metali solinadi. Probirka qisqich yordamida spirt lampasi alangasida avval sekin, keyin kuchli qizdiriladi. Bunda probirkadagi soch tolalari parchalanib, kaliy metali bilan reaksiyaga kirishib $X$ va $Y$ birikmalarini hosil qiladi. Qizdirilayotgan probirkaning tagi qip-qizil cho‘g‘ holiga kelganda u tigeldagi 10-15 ml sovuq suvga botiriladi. Natijada probirka sinib, uning ichidagi aralashmalar suvga o‘tadi va eriydi. Eritmani filtrlab, quyidagi tajribalar orqali azot va oltingugurt elementlari aniqlanadi. Filtratdan 2-3 ml olib, unga temir (II) sulfat eritmasidan 2-3 tomchi tomizilib, bir-ikki minut qizdiriladi (bu jarayonda $X$ va temir (II) sulfat o‘zaro reaksiyaga kirishadi), so‘ngra unga temir (III) xlorid eritmasidan tomiziladi. HCl eritmasi qo‘shilib berlin lazurining to‘q ko‘k cho‘kmasi hosil bo‘ladi. Bu dastlabki organik modda tarkibida azot borligini bildiradi. Ushbu ma’lumotlar asosida $X$ moddaning kimyoviy formulasini yozing.

Javob

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: Javob KCN

Izoh:

Kaliy bilan qizdirilganda organik moddadagi azot kaliy sianidga (X = KCN), oltingugurt kaliy sulfidga ( $\mathrm{K_2S}$ ) o‘tadi. KCN temir (II) sulfat bilan $\mathrm{K_4[Fe(CN)_6]}$ hosil qiladi, u temir (III) xlorid bilan berlin lazurini beradi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

98-savol

Formulalari berilgan moddalar solingan probirkalarga suv quyildi va bir necha tomchi binafsha lakmus tomizildi. Qaysi probirkada lakmus qizil rangga aylanadi?

To‘rtta probirka: №1 da SiO₂, №2 da KOH, №3 da P₂O₅, №4 da CuO; har biriga suv quyilgan

3
1
2
4

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 3

Izoh:

$\mathrm{P_2O_5 + 3H_2O \to 2H_3PO_4}$ — kislotali muhit, lakmus qizaradi (№3). $\mathrm{SiO_2}$ va CuO suvda erimaydi, KOH ishqoriy muhit beradi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

Reaksiyalar zanjiri asosida moddalarning o‘zaro bir-biriga ta’sir o‘tkazishi

99-savol

Quyidagi reaksiyalar ketma-ketligida hosil bo‘lgan $X_1 - X_5$ mahsulotlar orasida alkanlarning qaysi vakili mavjud? $CH_3COOC_3H_7 \xrightarrow[-C_3H_7OH]{+H_2O(H^+)} X_1 \xrightarrow[-H_2]{+Na} X_2 \xrightarrow[-Na_2CO_3]{+NaOH,t^\circ} X_3 \xrightarrow[-H_2]{1500^\circ C} X_4 \xrightarrow{+H_2O(Hg^{2+})} X_5$

metan
butan
pentan
propan

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) metan

Izoh:

Reaksiyalar quyidagicha boradi:

$CH_3COOC_3H_7 + H_2O \xrightarrow{H^+} CH_3COOH(X_1) + C_3H_7OH$

$2CH_3COOH + 2Na \longrightarrow 2CH_3COONa(X_2) + H_2$

$CH_3COONa + NaOH \xrightarrow{t^\circ} CH_4(X_3) + Na_2CO_3$

$2CH_4 \xrightarrow{1500^\circ C} HC \equiv CH(X_4) + 3H_2$

$HC \equiv CH + H_2O \xrightarrow{Hg^{2+}} CH_3CHO(X_5)$

$X_1 - X_5$ lardan faqat $X_3$ ya’ni $CH_4$ (metan) alkanlar sinfiga mansub.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). A.Mutalibov va boshqalar. Organik kimyo. 10-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent−2017.

100-savol

33-35-test topshiriqlariga mos keluvchi javoblarni (A-F) javob variantlaridan tanlang. Sxemada $X$ modda alkin, $T$ modda esa birlamchi spirt.

Sxema: n-pentan termik krekingda 2,3-dixlorpentan, K va C₂H₆ beradi. 2,3-dixlorpentan + KOH (spirtli) → X; X + KMnO₄, H⁺ → Y + Z. K + H₂O, H₂O₂ → T; T + CuO → E; E + Ag₂O, NH₃ → Y. C₂H₆ (t°, −H₂) → L; L + H₂O, Hg²⁺ → M; M + Cu(OH)₂ (−Cu₂O) → Z

E modda molekulasidagi atomlar sonini toping.

12
9
10
11
13
8

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: 1 → C

Izoh:

T — propan-1-ol, CuO bilan oksidlanib propanal $\mathrm{CH_3CH_2CHO}$ (E) hosil bo‘ladi. $\mathrm{C_3H_6O}$ : 3 + 6 + 1 = 10 ta atom.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

101-savol

33-35-test topshiriqlariga mos keluvchi javoblarni (A-F) javob variantlaridan tanlang. Sxemada $X$ modda alkin, $T$ modda esa birlamchi spirt.

Y modda molekulasidagi atomlar sonini toping.

12
9
10
11
13
8

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: 1 → D

Izoh:

X — pent-2-in; uni $\mathrm{KMnO_4}$ kislotali muhitda oksidlaganda sirka va propion kislotalar hosil bo‘ladi. K — propen, T — propan-1-ol, E — propanal, Y — propion kislota $\mathrm{C_2H_5COOH}$ ( $\mathrm{C_3H_6O_2}$ ): 3 + 6 + 2 = 11 ta atom.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

102-savol

33-35-test topshiriqlariga mos keluvchi javoblarni (A-F) javob variantlaridan tanlang. Sxemada $X$ modda alkin, $T$ modda esa birlamchi spirt.

Z modda molekulasidagi atomlar sonini toping.

12
9
10
11
13
8

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: 1 → F

Izoh:

$\mathrm{C_2H_6 \to C_2H_2}$ (L) → $\mathrm{CH_3CHO}$ (M) → $\mathrm{CH_3COOH}$ (Z). Z — sirka kislota $\mathrm{C_2H_4O_2}$ : 2 + 4 + 2 = 8 ta atom.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

103-savol

Quyidagi o‘zgarishlar asosida S tutgan X va Zn tutgan Y moddalarning molar massasi (g/mol) yig‘indisini toping. $ZnS \xrightarrow{+O_2} \ldots \xrightarrow{kat,+O_2} 1\ \text{mol}\ A \xrightarrow{KOH,\ 1\ \text{mol}} X$ $ZnS \xrightarrow{+O_2} \ldots \xrightarrow{H_2SO_4} 1\ \text{mol}\ B \xrightarrow{KOH_{eritmasi},\ 4\ \text{mol}} Y$

347
385
311
369

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 347

Izoh:

Yechilishi. $2ZnS + 3O_2 \to 2SO_2 + 2ZnO$

1) a) $2SO_2 + O_2 \xrightarrow{kat} 2SO_3$ ; b) $SO_3 + KOH \to KHSO_4$

2) a) $ZnO + H_2SO_4 \to ZnSO_4 + H_2O$ ; b) $ZnSO_4 + 4KOH \to K_2[Zn(OH)_4] + K_2SO_4$

M( $KHSO_4$ )= 136 g/mol; M( $K_2[Zn(OH)_4]$ )= 211 g/mol.

136+211=347.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari va ularni yechish bo‘yicha tavsiyalar (2020). I.Asqarov va boshqalar. Kimyo. 8-sinf o‘quvchilari uchun darslik. "Yangiyul poligraph service" nashriyoti. Toshkent – 2019.

104-savol

Quyidagi reaksiyalar asosida $Y$ moddani aniqlang. $H_2O + Y \xrightarrow{H_2SO_4} X + CH_3COOH$ $KOH_{(suvli)} + Z \to X + KBr$ siklopropan + $HBr \to Z$

propiletanoat
etilpropionat
metilpropionat
izopropiletanoat

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) propiletanoat

Izoh:

Dastlab $Z$ noma’lum moddani topamiz:

$\triangle + HBr \to CH_3CH_2CH_2Br(Z)$ .

$X$ moddani aniqlaymiz:

$KOH_{(suvli)} + CH_3CH_2CH_2Br(Z) \to CH_3CH_2CH_2OH(X) + KBr$ . $Y$ moddani topamiz:

$H_2O + CH_3COOCH_2CH_2CH_3(Y) \xrightarrow{H_2SO_4} CH_3CH_2CH_2OH(X) + CH_3COOH$

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). A.Mutalibov va boshqalar. Organik kimyo. 10-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent−2017.

105-savol

66,2 g qo‘rg‘oshin (II)-nitrat qizdirilishi natijasida olingan qattiq qoldiq uglerod (II)-oksid bilan qaytarildi. Hosil bo‘lgan karbonat angidrid 11,1 g kalsiy gidroksid tutgan eritma orqali o‘tkazilganda necha mol cho‘kma tushadi?

0,2
0,05
0,15
0,1

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 0,1

Izoh:

$2Pb(NO_3)_2 \to 2PbO + 4NO_2 + O_2$ : $n(Pb(NO_3)_2) = \frac{66{,}2}{331} = 0{,}2$ mol, $n(PbO) = 0{,}2$ mol.

$PbO + CO \to Pb + CO_2$ : $n(CO_2) = 0{,}2$ mol.

$n(Ca(OH)_2) = \frac{11{,}1}{74} = 0{,}15$ mol.

$Ca(OH)_2 + CO_2 \to CaCO_3\downarrow + H_2O$ : 0,15 mol $CaCO_3$ hosil bo‘ladi, 0,05 mol $CO_2$ ortib qoladi.

Ortiqcha $CO_2$ cho‘kmaning bir qismini eritadi: $CaCO_3 + CO_2 + H_2O \to Ca(HCO_3)_2$ — 0,05 mol $CaCO_3$ eriydi.

Cho‘kma: $0{,}15 - 0{,}05 = 0{,}1$ mol.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

106-savol

Quyida keltirilgan sxemada $X$ element birikmalarining o‘zgarishlari berilgan. $D$ modda ohaktosh ekanligi ma’lum. Qaysi moddalar orasida birikish reaksiyasi sodir bo‘lishini toping.

Sxema: X →(H₂O) B; A →(H₂O) B; B →(HCl) C; C →(K₂CO₃) D; D →(H₂O, CO₂) E; E →(100°) D; D →(1000°) A

$C$ va $K_2CO_3$
$B$ va $HCl$ ; $A + H_2O$
$D$ va $H_2O + CO_2$ ; $A + H_2O$
faqat $D$ va $H_2O + CO_2$

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) $D$ va $H_2O + CO_2$ ; $A + H_2O$

Izoh:

$D$ — $CaCO_3$ , demak $X$ — kalsiy.

$Ca + 2H_2O \to Ca(OH)_2 + H_2\uparrow$ ( $B$ )

$Ca(OH)_2 + 2HCl \to CaCl_2 + 2H_2O$ ( $C$ ) — almashinish

$CaCl_2 + K_2CO_3 \to CaCO_3\downarrow + 2KCl$ ( $D$ ) — almashinish

$CaCO_3 + H_2O + CO_2 \to Ca(HCO_3)_2$ ( $E$ ) — birikish

$Ca(HCO_3)_2 \xrightarrow{100^\circ} CaCO_3 + H_2O + CO_2$ — parchalanish

$CaCO_3 \xrightarrow{1000^\circ} CaO + CO_2$ ( $A$ ) — parchalanish

$CaO + H_2O \to Ca(OH)_2$ — birikish

Birikish reaksiyalari: $D + H_2O + CO_2$ va $A + H_2O$ .

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

107-savol

Bir bosqichli o‘zgarishlar sxemasi berilgan. 4-reaksiya natijasida qizil rangli metall hosil bo‘ladi. Oddiy modda hosil bo‘lishi bilan boradigan reaksiya tenglamalarini toping.

Sxema: Zn dan NaOH (mo‘l eritma) bilan Z (1), HCl eritmasi bilan X (5); X dan NaOH (mo‘l eritma) bilan Z (6); Z dan N bilan X (2); X dan L bilan Zn (3); Zn dan Y bilan X (4)

1, 3, 4, 5
1, 2, 4, 6
1, 2, 3, 5
3, 4, 5, 6

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 1, 3, 4, 5

Izoh:

1) $\mathrm{Zn + 2NaOH + 2H_2O \to Na_2[Zn(OH)_4] + H_2}$ — vodorod; 5) $\mathrm{Zn + 2HCl \to ZnCl_2 + H_2}$ — vodorod; 3) $\mathrm{ZnCl_2}$ dan faolroq metall (masalan, Mg) bilan rux ajraladi; 4) $\mathrm{Zn + CuCl_2 \to ZnCl_2 + Cu}$ — qizil mis. 2- va 6-reaksiyalarda oddiy modda hosil bo‘lmaydi. Javob: 1, 3, 4, 5.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

Jadvaldagi ma’lumotlar asosida ishlanadigan test topshiriqlari

108-savol

Amfoterlik xususiyati namoyon bo‘lgan reaksiyalar qatorini toping.

№	kimyoviy reaksiyalar
1.	$Zn + O_2 \to ZnO$ ; $Zn + HCl \to ZnCl_2 + H_2$
2.	$Al_2O_3 + KOH \to KAlO_2 + H_2O$ ; $Al_2O_3 + CO \to Al + CO_2$
3.	$ZnO + NaOH \to Na_2ZnO_2 + H_2O$ ; $ZnO + KOH \to K_2ZnO_2 + H_2O$
4.	$Cr(OH)_3 + HCl \to CrCl_3 + H_2O$ ; $Cr(OH)_3 + NaOH \to Na_3[Cr(OH)_6]$
5.	$Cr(OH)_2 + O_2 \to Cr_2O_3 + H_2O$ ; $Cr_2O_3 + NaOH \to NaCrO_2 + H_2O$
6.	$Al + NaOH + H_2O \to NaAlO_2 + H_2$ ; $Al + HCl \to AlCl_3 + H_2$

3, 5
2, 4
4, 6
1, 5

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 4, 6

Izoh:

Amfoterlik — moddaning ham kislota, ham ishqor bilan reaksiyaga kirishishi. Qatorda ikkala reaksiya ham bo‘lishi kerak.

1 — kislorod va kislota bilan; 2 — ishqor bilan va qaytarilish; 3 — ikkalasi ham ishqor bilan; 5 — oksidlanish va ishqor bilan.

4: $Cr(OH)_3 + 3HCl \to CrCl_3 + 3H_2O$ va $Cr(OH)_3 + 3NaOH \to Na_3[Cr(OH)_6]$ — kislota ham, ishqor ham.

6: $2Al + 2NaOH + 2H_2O \to 2NaAlO_2 + 3H_2$ va $2Al + 6HCl \to 2AlCl_3 + 3H_2$ — ishqor ham, kislota ham.

Javob: 4, 6.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

109-savol

Quyidagi jadvalning qaysi qatorlaridagi barcha ma’lumotlar to‘g‘ri? qator | modda nomi | kimyoviy formulasi | ekvivalent massasi | nisbiy molekular massasi 1. | o‘yuvchi natriy | $NaOH$ | 40 | 40 2. | o‘yuvchi kaliy | $K$ | 39 | 39 3. | kalsiy gidroksid | $Ca(OH)_2$ | 37 | 74 4. | magniy gidroksid | $Mg(OH)_2$ | 21 | 58

1, 3
2, 4
1, 4
2, 3

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 1, 3

Izoh:

O‘yuvchi kaliyning kimyoviy formulasi $KOH$ ekanligini hisobga olsak, 2-qatordagi ma’lumotlar ichida xatolik borligini aniqlashimiz mumkin. Shuningdek, $Mg(OH)_2$ moddasining ekvivalent massasi: $E = \frac{Mr}{n(OH)} = \frac{58}{2} = 29$ g/ekv ekanligini hisobga olsak, 4-qatordagi ma’lumotlarning ham barchasi to‘g‘ri emasligini bilib olamiz.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). S.Masharipov va boshqalar. Umumiy kimyo. 11-sinf o‘quvchilari uchun darslik. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent−2018.

110-savol

Jadvaldagi ma’lumotlar asosida mahsulot haqida to‘g‘ri fikrni toping.

To‘liq reaksiyaga kirishadigan modda: $X$	To‘liq reaksiyaga kirishadigan modda: $\mathrm{O_2}$	Reaksiya mahsuloti
4,96 g	6,4 g	$X_aY_b$

amfoter oksid
suv bilan reaksiyaga kirishganda faqat bitta kislota hosil qiladi
$X$ elementning oksidlanish darajasi +3
0,48 mol o‘yuvchi natriy bilan reaksiyaga kirishib o‘rta tuz hosil qiladi

Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 0,48 mol o‘yuvchi natriy bilan reaksiyaga kirishib o‘rta tuz hosil qiladi

Izoh:

$\mathrm{O_2}$ 6,4 g = 0,2 mol. X = fosfor: 4,96 g = 0,16 mol, $\mathrm{4P + 5O_2 \to 2P_2O_5}$ — 0,08 mol $\mathrm{P_2O_5}$ . $\mathrm{P_2O_5 + 6NaOH \to 2Na_3PO_4 + 3H_2O}$ : 0,08 mol oksid 0,48 mol NaOH bilan o‘rta tuz $\mathrm{Na_3PO_4}$ beradi. $\mathrm{P_2O_5}$ kislotali oksid, fosforning oksidlanish darajasi +5, suv bilan bir necha fosfor kislotalarini hosil qiladi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Kimyo). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan va MEGA KIMYO ILMI yechimi bilan solishtirilgan.

Kimyo test savollari — javobi bilan

Kimyoning asosiy tushunchalari

1-savol

2-savol

3-savol

Kimyoning asosiy stexiometrik qonunlari

4-savol

5-savol

6-savol

7-savol

8-savol

9-savol

10-savol

11-savol

Davriy qonun va davriy sistema. Atom tuzilishi

12-savol

13-savol

14-savol

15-savol

16-savol

Kimyoviy bog‘lanish turlari. Kristall panjaralar

17-savol

18-savol

19-savol

Kimyoviy reaksiyalarning kinetikasi. Kimyoviy muvozanat

20-savol

21-savol

22-savol

23-savol

Eritmalar

24-savol

25-savol

26-savol

27-savol

28-savol

Elektrolitik dissotsiatsiyalanish nazariyasi

29-savol

30-savol

31-savol

32-savol

Oksidlanish-qaytarilish reaksiyalari

33-savol

34-savol

35-savol

36-savol

Elektroliz

37-savol

38-savol

39-savol

40-savol

Anorganik moddalarning eng muhim sinflari

41-savol

42-savol

43-savol

44-savol

45-savol

46-savol

47-savol

48-savol

49-savol

Metallmaslar

50-savol

51-savol

52-savol

53-savol

54-savol

55-savol

Metallar

56-savol

57-savol

58-savol

59-savol

60-savol

61-savol

62-savol

63-savol

Organik kimyoning asosiy tushuncha va qonunlari. To‘yingan uglevodorodlar

64-savol

65-savol

66-savol