Kirish
Namunaviy savollar

Fizika test savollari — javobi bilan

UZBMB namunalaridan 115 ta savol. Avval oʻzingiz yeching, keyin “Javobni koʻrish” ni bosing.

Kinematika

1-savol

Gorizontal otilgan jism tezligining yo‘nalishi 30° ga burilgan paytda uning tangensial tezlanishi (m/s2^2) nimaga teng bo‘ladi?

  1. 5
  2. 8,7
  3. 10
  4. 2,5
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 5

Izoh:

Jismning to‘liq tezlanishi gg ga teng va pastga yo‘nalgan. Tangensial tezlanish gg ning tezlik yo‘nalishiga proyeksiyasi: tezlik gorizontdan 30° ga burilganda aτ=gsin⁡30°=10⋅0,5=5a_\tau=g\sin 30°=10\cdot 0{,}5=5 m/s2^2.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

2-savol

175 m balandlikdan boshlang‘ich tezlik bilan erkin tashlangan jism 2-sekundda 25 m yo‘l o‘tdi. a) Jismning boshlang‘ich tezligini (m/s) toping. b) Jism dastlabki 4 s da qancha (m) masofa bosib o‘tishini aniqlang.

  • a)
  • b)
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: a) 10b) 120

Izoh:

a) 2-sekundda o‘tilgan yo‘l s2=υ0+g(2−12)=υ0+15=25s_2=\upsilon_0+g\left(2-\frac{1}{2}\right)=\upsilon_0+15=25, demak υ0=10\upsilon_0=10 m/s.

b) s=υ0t+gt22=10⋅4+5⋅16=120s=\upsilon_0 t+\frac{gt^2}{2}=10\cdot 4+5\cdot 16=120 m (175 m dan kam, jism hali yerga tushmagan).

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

3-savol

Avtomobilning boshlang‘ich tezligi 10 m/s, tezlanishi −2-2 m/s2^2 ga teng. U qancha (m) masofa bosib o‘tib to‘xtashini aniqlang.

  1. 25
  2. 100
  3. 20
  4. 50
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 25

Izoh:

To‘xtash yo‘li s=υ022a=1022⋅2s=\frac{\upsilon_0^2}{2a}=\frac{10^2}{2\cdot 2} m =25=25 m.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

4-savol

Yerdan gorizontga nisbatan α\alpha burchak ostida υ0\upsilon_0 tezlik bilan otilgan jismning uchish vaqti ifodasini toping.

  1. 2υ0sin⁡αg\frac{2\upsilon_0\sin\alpha}{g}
  2. υ0sin⁡αg\frac{\upsilon_0\sin\alpha}{g}
  3. υ02⋅sin⁡2αg\frac{\upsilon_0^2\cdot\sin^2\alpha}{g}
  4. υ02⋅sin⁡2αg\frac{\upsilon_0^2\cdot\sin 2\alpha}{g}
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 2υ0sin⁡αg\frac{2\upsilon_0\sin\alpha}{g}

Izoh:

Ko‘tarilish vaqti t1=υ0sin⁡αgt_1=\frac{\upsilon_0\sin\alpha}{g}, tushish vaqti ham shunga teng. Uchish vaqti t=2t1=2υ0sin⁡αgt=2t_1=\frac{2\upsilon_0\sin\alpha}{g}.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

5-savol

Quyida jism koordinatasining vaqtga bog‘lanish grafigi berilgan. Jismning ko‘chishini (m) aniqlang.

x(t) grafigi: koordinata 0 dan boshlanib, sinusoida bo‘ylab 6 m gacha ko‘tariladi, −6 m gacha tushadi, yana 6 m ga chiqadi va 0 da tugaydi
  1. 12
  2. 36
  3. −6-6
  4. 0
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 0

Izoh:

Yechilishi. Grafikka e’tibor bersak jismning boshlang‘ich koordinatasi 0 bo‘lgan va harakatini yana 0 nuqtada tugatgan. Shuning uchun jismning ko‘chishi 0 ga teng.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari va ularni yechish bo‘yicha tavsiyalar (2020). Fizika 7-sinf, P.Q. Habibullayev, “O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi” Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent – 2017.

6-savol

Grafikda to‘g‘ri chiziqli harakatlanayotgan jism tezligining o‘zgarishi tasvirlangan. Grafikning BC qismida jism bosib o‘tgan masofani (m) toping.

Tezlik–vaqt grafigi: v_x (m/s) vertikal o‘qda 0 dan 40 gacha, t (s) gorizontal o‘qda 0 dan 70 gacha. Siniq chiziq (0 s; 30 m/s) dan A (20 s; 15 m/s) ga tushadi, B (40 s; 25 m/s) ga ko‘tariladi, so‘ng C (55 s; 20 m/s) orqali (70 s; 15 m/s) gacha kamayadi.
  1. 475
  2. 337,5
  3. 425,5
  4. 400
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 337,5

Izoh:

Grafikdan B nuqta: t=40t=40 s, υ=25\upsilon=25 m/s; C nuqta: t=55t=55 s, υ=20\upsilon=20 m/s. Masofa trapetsiya yuziga teng: s=25+202⋅15=337,5s=\frac{25+20}{2}\cdot 15=337{,}5 m.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

7-savol

Vagonning tezlanishi 36000 km/h2^2. Bu necha m/s2^2?

  1. 2,8
  2. 1,4
  3. 0,28
  4. 0,55
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 2,8

Izoh:

36000 km/h2^2 = 36000⋅1000/3600236000\cdot 1000/3600^2 m/s2^2 = 2,8 m/s2^2.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). P.Q.Habibullayev, A.Boydedayev, A.D.Bahromov, S.O.Burxonov. Fizika. 7-sinf uchun darslik. "O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi" DIN. Toshkent−2017.

8-savol

Baland minora tomidan jism 10 m/s tezlik bilan tik yuqoriga otildi. Bu jismning 3 s dagi ko‘chishini (m) toping.

  1. −15-15
  2. −45-45
  3. −30-30
  4. −40-40
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) −15-15

Izoh:

h=υ0t−gt22=(10⋅3−10⋅92)h=\upsilon_0 t-\frac{gt^2}{2}=\left(10\cdot 3-\frac{10\cdot 9}{2}\right) m =−15=-15 m.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). P.Q.Habibullayev, A.Boydedayev, A.D.Bahromov, S.O.Burxonov. Fizika. 7-sinf uchun darslik. "O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi" DIN. Toshkent−2017.

Dinamika. Statika

9-savol

1,2 m uzunlikdagi chilvirga bog‘langan 0,9 kg massali shar vertikal tekislikda aylantirilmoqda. Pastki nuqtada sharning tezligi 4 m/s bo‘lsa, shu paytda chilvirning tarangligini (N) toping.

  1. 3
  2. 9
  3. 21
  4. 19
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 21

Izoh:

Pastki nuqtada T−mg=mυ2lT-mg=\frac{m\upsilon^2}{l}, demak T=0,9⋅10+0,9⋅421,2=9+12=21T=0{,}9\cdot 10+\frac{0{,}9\cdot 4^2}{1{,}2}=9+12=21 N.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

10-savol

Teng massali AA va BB jismlar qiya tekislikdan qanday tezlanish (m/s2^2) bilan tushadi? Bunda μA=0\mu_A=0; μB=0,5\mu_B=0{,}5; sin⁡α=0,6\sin\alpha=0{,}6.

Qiya tekislikda bir-biriga tegib turgan ikki brusok: yuqorida A, pastda B; qiyalik burchagi α
  1. 4
  2. 6
  3. 7
  4. 5
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 4

Izoh:

Yolg‘iz qolganda AA ning tezlanishi gsin⁡α=6g\sin\alpha=6 m/s2^2, BB niki g(sin⁡α−μBcos⁡α)=10(0,6−0,5⋅0,8)=2g(\sin\alpha-\mu_B\cos\alpha)=10(0{,}6-0{,}5\cdot 0{,}8)=2 m/s2^2; demak AA BB ni itaradi va ular birga harakatlanadi. 2ma=2mgsin⁡α−μBmgcos⁡α2ma=2mg\sin\alpha-\mu_B mg\cos\alpha, bundan a=gsin⁡α−μBgcos⁡α2=6−2=4a=g\sin\alpha-\frac{\mu_B g\cos\alpha}{2}=6-2=4 m/s2^2.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

11-savol

Rasmdan foydalanib KK jismning massasini (g) toping. Bunda osma tarozining siljuvchi toshining massasi 2 kg.

Teng yelkali osma tarozi, har yelkasi 10 bo‘lakka bo‘lingan. 1-holat: chap pallada X va K, o‘ng pallada Y, siljuvchi tosh L tayanchdan o‘ngga 3 bo‘lak. 2-holat: chap pallada Y, K, K, o‘ng pallada X, L tayanchdan o‘ngga 9 bo‘lak
  1. 800
  2. 400
  3. 1000
  4. aniqlab bo‘lmaydi
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 800

Izoh:

Har yelka 10 bo‘lakdan iborat; L tosh 1-holatda tayanchdan 3 bo‘lak, 2-holatda 9 bo‘lak o‘ngda turibdi. Momentlar qoidasi:

1-holat: 10(mX+mK)=10mY+2⋅310(m_X+m_K)=10m_Y+2\cdot 3;

2-holat: 10(mY+2mK)=10mX+2⋅910(m_Y+2m_K)=10m_X+2\cdot 9.

Tenglamalarni qo‘shsak: 30mK=2430m_K=24, mK=0,8m_K=0{,}8 kg =800=800 g.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

12-savol

Vaznsiz qo‘zg‘almas blok orqali o‘tkazilgan ingichka ipning uchlariga og‘irliklari PP va 20 N bo‘lgan yuklar osilgan. Yuklar tinch holatdan boshlab harakatga kelganidan 2,5 s vaqt o‘tgach 20 N og‘irlikdagi yuk 6,25 m masofaga pastga tushdi. a) Yuklarning tezlanishini (m/s2^2) toping. b) Harakat vaqtida blok o‘qiga ta’sir etuvchi kuchni (N) aniqlang.

  • a)
  • b)
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: a) 2b) 32

Izoh:

a) s=at22s=\frac{at^2}{2}, a=2⋅6,252,52=2a=\frac{2\cdot 6{,}25}{2{,}5^2}=2 m/s2^2.

b) 20 N yukning massasi 2 kg, ip tarangligi T=m(g−a)=2⋅8=16T=m(g-a)=2\cdot 8=16 N. Blok o‘qiga ipning ikki tarmog‘i ta’sir qiladi: F=2T=32F=2T=32 N.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

13-savol

Rasmda tasvirlangan vaznsiz bloklarga mm va 2m2m massali sharchalar osilgan. AA sharcha g/2g/2 tezlanish bilan vertikal yuqoriga, BB sharcha esa g/2g/2 tezlanish bilan vertikal pastga harakatlantirilmoqda. F1/F2F_1/F_2 nisbatni toping.

Ikkita shiftga mahkamlangan vaznsiz blok. Chap blokda ipning chap uchi F1 kuch bilan pastga tortiladi, o‘ng uchida m massali A sharcha osilgan, yonida yuqoriga yo‘nalgan g/2 tezlanish strelkasi. O‘ng blokda ipning chap uchi F2 kuch bilan pastga tortiladi, o‘ng uchida 2m massali B sharcha osilgan, yonida pastga yo‘nalgan g/2 tezlanish strelkasi.
  1. 1
  2. 1/3
  3. 3
  4. 3/2
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 3/2

Izoh:

Vaznsiz blokda kuch ip tarangligiga teng. F1=m(g+g2)=1,5mgF_1=m\left(g+\frac{g}{2}\right)=1{,}5mg, F2=2m(g−g2)=mgF_2=2m\left(g-\frac{g}{2}\right)=mg. F1F2=32\frac{F_1}{F_2}=\frac{3}{2}.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

14-savol

Tormoz bergan avtomobil asfaltda 25 m iz qoldirib to‘xtagan. Agar g‘ildiraklar bilan asfalt orasidagi ishqalanish koeffitsiyenti 0,45 bo‘lsa, avtomobilning dastlabki tezligini (m/s) toping.

  1. 18
  2. 17
  3. 16
  4. 15
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 15

Izoh:

Ishqalanish kuchi beradigan sekinlanish a=μg=4,5a=\mu g=4{,}5 m/s2^2. υ0=2μgs=2⋅0,45⋅10⋅25=15\upsilon_0=\sqrt{2\mu g s}=\sqrt{2\cdot 0{,}45\cdot 10\cdot 25}=15 m/s.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

15-savol

Silliq gorizontal sirtda turgan 5 kg massali jismga 20 N va 55 N kuchlar ta’sir qilmoqda. Jismning minimal tezlanishini (m/s2^2) toping.

  1. 4
  2. 7
  3. 11
  4. 15
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 7

Izoh:

Kuchlar qarama-qarshi yo‘nalganda natijaviy kuch eng kichik bo‘ladi: F=55−20=35F=55-20=35 N, a=Fm=355=7a=\frac{F}{m}=\frac{35}{5}=7 m/s2^2.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

16-savol

Po‘lat to‘sinning massasi 400 kg, uzunligi 5 m ga teng. U devorga gorizontal o‘rnatilsa, devorga ta’sir qiluvchi kuch momentini (N·m) toping.

G‘isht devorga gorizontal o‘rnatilgan to‘sin: devordan chiqib turgan qismining uzunligi 4 m
  1. 10000
  2. 16000
  3. 6000
  4. 8000
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 6000

Izoh:

To‘sinning og‘irlik markazi uning o‘rtasida, ya’ni erkin uchidan 2,5 m da. Devor sirtigacha 4 m, demak og‘irlik kuchining devor sirtiga nisbatan yelkasi d=4−2,5=1,5d=4-2{,}5=1{,}5 m. Kuch momenti M=mgd=400⋅10⋅1,5=6000M=mgd=400\cdot 10\cdot 1{,}5=6000 N·m.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

Diqqat: Shart kuch momenti qaysi nuqtaga nisbatan olinishini aytmaydi. Kalit to‘sin og‘irligining devor sirtiga nisbatan momenti (6000 N·m) bo‘yicha; faqat devordan chiqib turgan 4 m qismining momenti olinsa 6400 N·m chiqadi, bunday variant yo‘q.

17-savol

Liftdagi jismning og‘irligi 9 N, unga ta’sir etuvchi natijaviy kuch 4 N (pastga yo‘nalgan). Jismning og‘irlik kuchi (N) qanday?

  1. 13
  2. 5
  3. 10
  4. 15
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 13

Izoh:

Jismning og‘irligi P⃗=mg⃗−ma⃗\vec{P}=m\vec{g}-m\vec{a}. Ogirlik kuchi musbat qiymatga ega bo‘lishi uchun, ifoda pastga yo‘nalgan koordinata o‘qida o‘rganilishi kerak. Topshiriq shartiga ko‘ra P=9P=9 N, ma=4ma=4 N (pastga yo‘nalgan). Demak og‘irlik kuchi mg=(9+4)mg=(9+4) N = 13 N.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). N.Sh.Turdiyev, K.A.Tursunmetov, A.G.G‘aniyev, K.T.Suyarov, J.E.Usarov, A.K.Avliyoqulov. Fizika. 10-sinf uchun darslik. "Niso Poligraf". Toshkent−2017.

Mexanikada saqlanish qonunlari

18-savol

3 m/s tezlik bilan yugurayotgan 60 kg massali bolaning impulsi (kg·m/s) qanday?

  1. 180
  2. 20
  3. 80
  4. 120
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 180

Izoh:

p=mυ=180p=m\upsilon=180 kg·m/s

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). P.Q.Habibullayev, A.Boydedayev, A.D.Bahromov, S.O.Burxonov. Fizika. 7-sinf uchun darslik. "O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi" DIN. Toshkent−2017.

19-savol

Ishqalanishsiz tekislikda doimiy tezlik bilan harakat qilayotgan ikki jismning mutloq elastik to‘qnashuvdan oldingi va keyingi oniy vaziyatlari rasmda ko‘rsatilgan. AA – to‘qnashuv nuqtasi bo‘lsa, quyidagi mulohazalarning qaysilari to‘g‘ri? 1. To‘qnashuvgacha birinchi jismning tezligi ikkinchisinikidan katta. 2. To‘qnashuvdan keyin ikkinchi jismning tezligi birinchisinikidan katta. 3. To‘qnashuvgacha birinchi jismning tezligi ikkinchisinikidan kichik. 4. To‘qnashuvdan keyin ikkinchi jismning tezligi birinchisinikidan kichik.

Bo‘laklarga bo‘lingan to‘g‘ri chiziq. 1-holat: 1-jism A nuqtadan uch bo‘lak chapda, o‘ngga harakatlanmoqda; 2-jism A dan bir bo‘lak o‘ngda, chapga harakatlanmoqda. 2-holat: 1-jism A dan bir bo‘lak chapda, chapga; 2-jism A dan ikki bo‘lak o‘ngda, o‘ngga harakatlanmoqda
  1. 1, 2
  2. 2, 3
  3. 1, 4
  4. 3, 4
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 1, 2

Izoh:

To‘qnashuvgacha ikkala jism AA nuqtaga bir vaqtda yetib keladi: bu vaqtda 1-jism 3 bo‘lak, 2-jism 1 bo‘lak yo‘l bosadi, demak υ1>υ2\upsilon_1>\upsilon_2 (1 to‘g‘ri). To‘qnashuvdan keyin bir xil vaqtda 1-jism 1 bo‘lak, 2-jism 2 bo‘lak uzoqlashgan, demak υ2′>υ1′\upsilon'_2>\upsilon'_1 (2 to‘g‘ri).

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

20-savol

1200 kg massali elektromobil akkumulyatorining EYuKi 400 V ga teng. Elektromobil tezligini 30 m/s dan 5 m/s gacha kamaytirdi. a) Bu jarayonda elektromobil akkumulyatorida qancha energiya (kJ) to‘planishini aniqlang. b) Bu jarayonda elektromobil akkumulyatorida qancha (kC) zaryad to‘planishini aniqlang.

  • a)
  • b)
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: a) 525b) 1,3125

Izoh:

a) Kinetik energiyaning kamayishi to‘liq akkumulyatorga o‘tadi deb olinadi: E=m(υ12−υ22)2=1200⋅(900−25)2=525 000E=\frac{m(\upsilon_1^2-\upsilon_2^2)}{2}=\frac{1200\cdot(900-25)}{2}=525\,000 J =525=525 kJ.

b) q=EE=525 000400=1312,5q=\frac{E}{\mathcal{E}}=\frac{525\,000}{400}=1312{,}5 C =1,3125=1{,}3125 kC.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

21-savol

Teng massali 3 ta brusokning 3 xil holati rasmda tasvirlangan. Qaysi holatda sistemaning potensial energiyasi eng kichik?

O‘lchamlari 2a×a bo‘lgan uchta bir xil brusok. 1-holat: yotiq, ustida tik, ustida yotiq. 2-holat: ikki yotiq brusok ustida tik brusok. 3-holat: tik brusok ustida ikki yotiq brusok
  1. hammasida teng
  2. 3-holatda
  3. 1-holatda
  4. 2-holatda
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 2-holatda

Izoh:

Brusok o‘lchamlari 2a×a2a\times a. Og‘irlik markazlari balandliklari yig‘indisi:

1-holat: 0,5a+2a+3,5a=6a0{,}5a+2a+3{,}5a=6a;

2-holat: 0,5a+1,5a+3a=5a0{,}5a+1{,}5a+3a=5a;

3-holat: a+2,5a+3,5a=7aa+2{,}5a+3{,}5a=7a.

Potensial energiya mg∑hmg\sum h 2-holatda eng kichik.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

22-savol

p⃗1\vec{p}_1 impulsli 1-sharcha p⃗2\vec{p}_2 impulsli 2-sharcha bilan elastik to‘qnashdi. 1-sharcha harakatini p⃗3\vec{p}_3 impuls bilan davom ettirgan bo‘lsa, 2-sharchaning keyingi impulsi quyidagilarning qaysi biriga teng?

  1. p⃗1−p⃗2−p⃗3\vec{p}_1-\vec{p}_2-\vec{p}_3
  2. p⃗1+p⃗2−p⃗3\vec{p}_1+\vec{p}_2-\vec{p}_3
  3. p⃗1+p⃗3−p⃗2\vec{p}_1+\vec{p}_3-\vec{p}_2
  4. p⃗3+p⃗2−p⃗1\vec{p}_3+\vec{p}_2-\vec{p}_1
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) p⃗1+p⃗2−p⃗3\vec{p}_1+\vec{p}_2-\vec{p}_3

Izoh:

Impulsning saqlanish qonuni: p⃗1+p⃗2=p⃗3+p⃗ 2′\vec{p}_1+\vec{p}_2=\vec{p}_3+\vec{p}\,'_2, bundan p⃗ 2′=p⃗1+p⃗2−p⃗3\vec{p}\,'_2=\vec{p}_1+\vec{p}_2-\vec{p}_3.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

23-savol

7200 m balandlikda 216 km/h doimiy tezlik bilan uchayotgan samolyotning potensial energiyasi kinetik energiyasidan necha marta katta?

  1. 30
  2. 20
  3. 10
  4. 40
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 40

Izoh:

υ=216\upsilon=216 km/h =60=60 m/s. EpEk=mghmυ2/2=2ghυ2=2⋅10⋅7200602=40\frac{E_p}{E_k}=\frac{mgh}{m\upsilon^2/2}=\frac{2gh}{\upsilon^2}=\frac{2\cdot 10\cdot 7200}{60^2}=40.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

24-savol

Mis va alyuminiy jismlarning hajmlari va impulslari teng. Ulardan qay birining tezligi kattaroq?

  1. mis jismniki
  2. alyuminiy jismniki
  3. ikkisining tezligi teng
  4. agar ular shar shaklida bo‘lsa mis jismniki, kub shaklida bo‘lsa alyuminiy jismniki
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) alyuminiy jismniki

Izoh:

Mis va alyuminiy jismlarni hajmlari teng ekan, mis jismning massasi kattaroq bo‘ladi. Ularning impulslari teng bo‘lishi uchun alyuminiy jismning tezligi kattaroq bo‘lishi kerak.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). P.Q.Habibullayev, A.Boydedayev, A.D.Bahromov, S.O.Burxonov. Fizika. 7-sinf uchun darslik. "O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi" DIN. Toshkent−2017.

Mexanik tebranishlar va to‘lqinlar

25-savol

Suv sirtidagi to‘lqinning 1- va 3-do‘ngliklari orasidagi masofa 20 cm, uning tarqalish tezligi 0,1 m/s ga teng. To‘lqinning tebranish davrini (s) toping.

  1. 1,2
  2. 0,2
  3. 0,5
  4. 1
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 1

Izoh:

1- va 3-do‘ngliklar orasida ikkita to‘lqin uzunligi bor: 2λ=0,22\lambda=0{,}2 m, λ=0,1\lambda=0{,}1 m. T=λυ=0,10,1=1T=\frac{\lambda}{\upsilon}=\frac{0{,}1}{0{,}1}=1 s.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

26-savol

Prujinali mayatnikning tebranish amplitudasi 1,1 marta ortsa, tebranish chastotasi qanday o‘zgaradi?

  1. 1,1 marta ortadi
  2. 1,1 marta kamayadi
  3. o‘zgarmaydi
  4. 1,21 marta kamayadi
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) o‘zgarmaydi

Izoh:

Prujinali mayatnik tebranish chastotasi ν=12πkm\nu=\frac{1}{2\pi}\sqrt{\frac{k}{m}} tebranish amplitudasiga bog‘liq emas.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). N.Sh.Turdiyev, K.A.Tursunmetov, A.G.G‘aniyev, K.T.Suyarov, J.E.Usarov, A.K.Avliyoqulov. Fizika. 10-sinf uchun darslik. "Niso Poligraf". Toshkent−2017.

27-savol

Moddiy nuqta x=Asin⁡ωtx=A\sin\omega t qonuniyat bo‘yicha garmonik tebranmoqda. Uning maksimal tezligini toping.

  1. A2ωA^2\omega
  2. Aω2A\omega^2
  3. AωA\omega
  4. Aω\frac{A}{\omega}
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) AωA\omega

Izoh:

Tezlik υ=x′=Aωcos⁡ωt\upsilon=x'=A\omega\cos\omega t, uning maksimal qiymati υmax=Aω\upsilon_{max}=A\omega.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

28-savol

Prujinaga osilgan jismning koordinatasi x=Asin⁡ωtx=A\sin\omega t qonun bo‘yicha o‘zgarmoqda, bunda A=12A=12 cm, ω=24\omega=24 rad/s. Tebranish chastotasi (Hz) nimaga teng? π=3\pi=3.

  1. 4
  2. 2
  3. 1/4
  4. 1/2
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 4

Izoh:

ω=2πν\omega=2\pi\nu tenglikdan ν=ω/2π=4\nu=\omega/2\pi=4 Hz.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). N.Sh.Turdiyev, K.A.Tursunmetov, A.G.G‘aniyev, K.T.Suyarov, J.E.Usarov, A.K.Avliyoqulov. Fizika. 10-sinf uchun darslik. "Niso Poligraf". Toshkent−2017.

29-savol

Moddiy nuqta x=Asin⁡(πt/8+π/2)x=A\sin(\pi t/8+\pi/2) qonun bo‘yicha tebranmoqda. Vaqt o‘lchovi t=0t=0 dan boshlansa, qanday tt vaqtda (s) moddiy nuqta bosgan yo‘l 1,5A1{,}5A ga yetadi?

  1. 23/323/3
  2. 5
  3. 20/320/3
  4. 16/316/3
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 16/316/3

Izoh:

Yechilishi. Hisob kitoblar qulay bo‘lishi uchun x=Asin⁡(πt/8+π/2)x=A\sin(\pi t/8+\pi/2) ni x=Acos⁡(πt/8)x=A\cos(\pi t/8) ko‘rinishda yozamiz. Bu tenglama garmonik tebranish tenglamasi bo‘lganligi uchun uni matematik mayatnikning tebranish tenglamasi deb ham tasavvur qilish mumkin. Xuddi shunday tasavvur qilish bizga jarayonni ko‘z oldimizga keltirishga va masalani osonroq yechishimizga yordam beradi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari va ularni yechish bo‘yicha tavsiyalar (2020). Fizika 10-sinf, N.Sh. Turdiyev va b., “Niso Poligraf” nashriyoti, Toshkent – 2017.

30-savol

Prujinaga osilgan yuk 5 cm amplituda va 2 s davr bilan garmonik tebranmoqda. Yukning 10 s da bosib o‘tgan yo‘lini (m) toping.

  1. 0,75
  2. 0,5
  3. 1
  4. 0,2
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 1

Izoh:

10 s da N=tT=5N=\frac{t}{T}=5 ta tebranish bo‘ladi, har birida yo‘l 4A=204A=20 cm. s=5⋅20s=5\cdot 20 cm =100=100 cm =1=1 m.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

31-savol

Yer sirtida turgan matematik mayatnik ipining uzunligi 0,5 m ga teng. Bu mayatnik massasi va radiusi Yernikidan 2 marta katta bo‘lgan Y sayyoraga ko‘chirildi. a) Y sayyora sirti yaqinida erkin tushish tezlanishini (N/kg) aniqlang. b) Y sayyorada mayatnik yuqoriga 5 m/s2^2 tezlanish bilan harakatlanayotgandagi tebranish davrining Yer sirtida tekis ko‘tarilayotgandagi tebranish davriga nisbatini toping.

  • a)
  • b)
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: a) 5b) 1

Izoh:

a) g=GMR2g=\frac{GM}{R^2}: gY=g⋅222=102=5g_Y=g\cdot\frac{2}{2^2}=\frac{10}{2}=5 N/kg.

b) Y sayyorada yuqoriga tezlanish bilan harakatda gef=gY+a=5+5=10g_{ef}=g_Y+a=5+5=10 m/s2^2; Yerda tekis ko‘tarilishda gef=g=10g_{ef}=g=10 m/s2^2. T=2πl/gefT=2\pi\sqrt{l/g_{ef}} bo‘lgani uchun nisbat 1 ga teng.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

Gidro va aero statika va dinamika

32-savol

Rasmda tasvirlangan gidravlik pressning AA va BB porshenlari vaznsiz bo‘lib, ular o‘zlarining ustiga qo‘yilgan yuklar sababli muvozanatda turibdi. Agar yuklarning o‘rni almashtirilsa, porshenlarning sathlari orasidagi farq qancha (cm) bo‘lib qoladi? Bunda h=4h=4 cm.

Gidravlik press: yuzi S bo‘lgan A porshen ustida 8P yuk, yuzi 2S bo‘lgan B porshen ustida 3P yuk; B porshen A dan 13h yuqorida
  1. 8
  2. 12
  3. 16
  4. 4
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 8

Izoh:

Boshlang‘ich muvozanat (AA sathida bosimlar teng): 8PS=3P2S+ρg⋅13h\frac{8P}{S}=\frac{3P}{2S}+\rho g\cdot 13h, bundan ρgh=P2S\rho gh=\frac{P}{2S}.

Yuklar almashtirilgach BB dagi bosim 8P2S=4PS\frac{8P}{2S}=\frac{4P}{S}, AA dagi 3PS\frac{3P}{S}, endi AA porshen Δ\Delta ga yuqorida: 3PS+ρgΔ=4PS\frac{3P}{S}+\rho g\Delta=\frac{4P}{S}, Δ=PSρg=2h=8\Delta=\frac{P}{S\rho g}=2h=8 cm.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

33-savol

Idishning ostidagi teshikdan moy oqib chiqmoqda, tezligi 1 m/s. Undan 4 m pastda moy oqimining kesim yuzasi 3 mm2^2 bo‘lsa, teshikning kesim yuzasi (mm2^2) qanday? g=10g=10 m/s2^2

  1. 36
  2. 30
  3. 27
  4. 33
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 27

Izoh:

Yechilishi. Oqimning uzluksizlik tenglamasidan foydalanamiz S1v1=S2v2S_1v_1=S_2v_2 (1) v1v_1 va S1S_1 moyning idish ostidagi teshikdan oqib chiqish tezligi va ko‘ndalang kesim yuzasi, v2v_2 va S2S_2 moyning idish tubidan hh masofa pastdagi tezligi va ko‘ndalang kesim yuzasi. Moy teshikdan chiqayotganda uning ko‘ndalang kesim yuzasi S1S_1 teshikning yuzasiga teng bo‘ladi. v2v_2 ni quyidagicha aniqlash mumkin.

v2=v12+2ghv_2=\sqrt{v_1^2+2gh} (2)

(1) va (2) dan S1v1=S2v12+2gh⇒S1=S2v12+2ghv1S_1v_1=S_2\sqrt{v_1^2+2gh}\Rightarrow S_1=\frac{S_2\sqrt{v_1^2+2gh}}{v_1}

Hisoblash: S1=3⋅12+2⋅10⋅41S_1=\frac{3\cdot\sqrt{1^2+2\cdot 10\cdot 4}}{1} mm2=27^2=27 mm2^2

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari va ularni yechish bo‘yicha tavsiyalar (2020). Fizika 10-sinf, N.Sh. Turdiyev va b., “Niso Poligraf” nashriyoti, Toshkent – 2017.

34-savol

Bir-biriga yopishtirilmagan KK va LL jismlar suvli idishda rasmdagidek muvozanatda turibdi. Quyidagi fikrlarning qaysilari to‘g‘ri? 1. KK jismning zichligi suvnikidan katta. 2. LL jismning zichligi suvnikidan kichik. 3. KK jismning zichligi LL jismnikidan kichik.

Suvli idishda to‘liq botib turgan ikki kub: L pastda, K uning ustida
  1. 2 va 3
  2. 1 va 2
  3. 1 va 3
  4. barchasi
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 1 va 2

Izoh:

Ikkala jism birgalikda suv ichida suzib turibdi, ya’ni o‘rtacha zichligi suvnikiga teng. KK ga yuqoridan hech narsa ta’sir qilmaydi, uni pastdan LL tirab turibdi, demak KK ning og‘irligi Arximed kuchidan katta: ρK>ρsuv\rho_K>\rho_{suv} (1 to‘g‘ri). U holda ρL<ρsuv\rho_L<\rho_{suv} (2 to‘g‘ri), ρK>ρL\rho_K>\rho_L, shuning uchun 3 noto‘g‘ri.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

35-savol

Bino bir nechta granit ustunlarga ega bo‘lib, har bir ustunning hajmi 9 m3^3 ga, asosining yuzi 1,4 m2^2 ga teng. Granitning zichligi 2800 kg/m3^3. Bitta ustun o‘z og‘irligi ta’sirida poydevorga qancha bosim (kPa) berishini aniqlang.

  1. 160
  2. 200
  3. 180
  4. 220
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 180

Izoh:

p=mgS=ρVgS=2800⋅9⋅101,4=180 000p=\frac{mg}{S}=\frac{\rho V g}{S}=\frac{2800\cdot 9\cdot 10}{1{,}4}=180\,000 Pa =180=180 kPa.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

36-savol

Suvning sirtidan 5 m balandda quvvatli so‘ruvchi nasos o‘rnatilgan. Nasos suv sirti bilan quvur orqali birlashtirilgan. Nasos ishlagan paytda suvning bu quvurdagi maksimal tezligini (m/s) aniqlang.

  1. 8
  2. 6
  3. 10
  4. 9
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 10

Izoh:

Suvni quvurga atmosfera bosimi itaradi. Quvurdagi bosim nolga yaqinlashganda p0=ρgh+ρυ22p_0=\rho g h+\frac{\rho\upsilon^2}{2}, demak υ=2(p0ρ−gh)=2(100−50)=10\upsilon=\sqrt{2\left(\frac{p_0}{\rho}-gh\right)}=\sqrt{2(100-50)}=10 m/s (p0=105p_0=10^5 Pa).

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

Molekular-kinetik nazariya asoslari. Ideal gaz holat tenglamasi

37-savol

Hajmi 5 ll bo‘lgan idishdagi ideal gazning bosimi 0,01 Pa, temperaturasi 290 K bo‘lsa, gaz molekulalarining soni topilsin.

  1. 1,25⋅10161{,}25\cdot 10^{16}
  2. 2,5⋅10152{,}5\cdot 10^{15}
  3. 2,5⋅10162{,}5\cdot 10^{16}
  4. 1,5⋅10181{,}5\cdot 10^{18}
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 1,25⋅10161{,}25\cdot 10^{16}

Izoh:

Gaz holat tenglamasining ushbu shaklidan foydalanamiz: pV=NNARTpV=\frac{N}{N_A}RT. Bundan: N=pVNART=1,25⋅1016N=\frac{pVN_A}{RT}=1{,}25\cdot 10^{16}.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). P.Q.Habibullayev, A.Boydedayev, A.D.Bahromov, J.Usarov, K.Suyarov, M.Yuldasheva. Fizika. 9-sinf uchun darslik. "G‘afur G‘ulom" NMIU. Toshkent−2019.

38-savol

Hajmi 400 ll bo‘lgan yopiq idishda 27 °C haroratli to‘yinmagan havo bor. Idishga 2 g massali suv bug‘latilsa, idishdagi suv bug‘lari to‘yingan holatga o‘tadi. Suv bug‘ining to‘yingan holatdagi parsial bosimi 3,6 kPa ga teng. a) Dastlabki havoning absolyut namligini (g/m3^3) toping. b) Dastlabki havoning nisbiy namligini (%) toping.

  • a)
  • b)
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: a) 21b) 80,8

Izoh:

a) To‘yingan bug‘ zichligi ρt=pMRT=3600⋅0,0188,31⋅300≈0,026\rho_t=\frac{pM}{RT}=\frac{3600\cdot 0{,}018}{8{,}31\cdot 300}\approx 0{,}026 kg/m3^3 =26=26 g/m3^3. Qo‘shilgan bug‘ 20,4=5\frac{2}{0{,}4}=5 g/m3^3, demak dastlabki namlik 26−5=2126-5=21 g/m3^3.

b) φ=2126⋅100 %≈80,8\varphi=\frac{21}{26}\cdot 100\,\%\approx 80{,}8 %.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

Diqqat: b) qismning javobi butun son chiqmaydi (taxminan 80,77 %), shuning uchun 80,8 va 81 javoblari ham to‘g‘ri deb qabul qilinadi

39-savol

O‘zgarmas massali ideal gazning temperaturasi VT=const\frac{V}{T}=const qonuniyat bo‘yicha 8 marta oshdi. Gazning bosimi qanday o‘zgargan?

  1. 8 marta ortgan
  2. 2 marta ortgan
  3. o‘zgarmagan
  4. 8 marta kamaygan
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) o‘zgarmagan

Izoh:

O‘zgarmas massali gaz uchun VT=const\frac{V}{T}=const — izobarik jarayon (Gey-Lyussak qonuni), bosim o‘zgarmaydi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

40-savol

19 °C haroratli 5 m3^3 havoda 34,5 g suv bug‘i bor. Bu havo to‘yinishi uchun unga qancha (g) massali suv bug‘latish kerakligini aniqlang.

tt, °Cρ0\rho_0, g/m3^3
1512,8
1613,6
1714,5
1815,4
1916,3
2017,3
  1. 43
  2. 47
  3. 41
  4. 45
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 47

Izoh:

Jadvaldan 19 °C da to‘yingan bug‘ zichligi 16,3 g/m3^3. 5 m3^3 havoni to‘yintirish uchun 16,3⋅5=81,516{,}3\cdot 5=81{,}5 g bug‘ kerak, demak yana 81,5−34,5=4781{,}5-34{,}5=47 g suv bug‘latish kerak.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

41-savol

Ideal gazning bosimi 2,5⋅1052{,}5\cdot 10^5 Pa, zichligi 12 kg/m3^3 ga teng. Gaz molekulalarining o‘rtacha kvadratik tezligini (m/s) toping.

  1. 160
  2. 250
  3. 300
  4. 200
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 250

Izoh:

p=13ρυ2p=\frac{1}{3}\rho\upsilon^2, demak υ=3pρ=3⋅2,5⋅10512=250\upsilon=\sqrt{\frac{3p}{\rho}}=\sqrt{\frac{3\cdot 2{,}5\cdot 10^5}{12}}=250 m/s.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

42-savol

Grafikda berilgan ma’lumotlardan foydalanib pC−pAp_C-p_A ayirmani (kPa) hisoblang. pCp_C va pAp_A lar mos ravishda ideal gazning CC va AA nuqtalardagi bosimlari. Boshlang‘ich holatdagi bosim pA=120p_A=120 kPa.

V(T) grafigi: to‘g‘ri chiziq A(300 K; 0,3 m³), B(600 K; 0,4 m³) nuqtalardan o‘tib, T = 1200 K dagi C nuqtagacha davom etadi
  1. 120
  2. 60
  3. 180
  4. 240
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 120

Izoh:

Yechilishi. Bitta qo‘shimcha chiziq tortish orqali quyidagilarni yozish mumkin.

VB−VATB−TA=VC−VATC−TA=tgA\frac{V_B-V_A}{T_B-T_A}=\frac{V_C-V_A}{T_C-T_A}=\mathrm{tg}A

0,1300=VC−0,3900⇒VC=900⋅0,1300+0,3=0,6\frac{0{,}1}{300}=\frac{V_C-0{,}3}{900}\Rightarrow V_C=\frac{900\cdot 0{,}1}{300}+0{,}3=0{,}6

Ideal gaz holat tenglamasidan foydalansak

pAVATA=pCVCTC⇒pC=TCTA⋅pAVAVC⇒pC=1200⋅120⋅103⋅0,3300⋅0,6=240\frac{p_AV_A}{T_A}=\frac{p_CV_C}{T_C}\Rightarrow p_C=\frac{T_C}{T_A}\cdot\frac{p_AV_A}{V_C}\Rightarrow p_C=\frac{1200\cdot 120\cdot 10^3\cdot 0{,}3}{300\cdot 0{,}6}=240 kPa

Oxirgi qadam pC−pA=(240−120)p_C-p_A=(240-120) kPa =120=120 kPa

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari va ularni yechish bo‘yicha tavsiyalar (2020). Fizika 9-sinf, P.Q. Habibullayev va b., G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent – 2019.

43-savol

Yopiq idishdagi ozon (O3O_3) 727 °C haroratda turibdi. Qanchadir vaqtdan so‘ng barcha ozon kislorodga (O2O_2) aylandi va idishdagi harorat 600 °C ga pasaydi. Bunday o‘zgarishlardan so‘ng idishdagi bosim necha foiz kamayganligini aniqlang.

  1. 60
  2. 50
  3. 30
  4. 40
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 40

Izoh:

2O3→3O22O_3\to 3O_2 reaksiyasida modda miqdori 1,5 marta ortadi. Harorat 600 °C ga pasaydi: 727 °C dan 127 °C gacha, ya’ni 1000 K dan 400 K gacha. Yopiq idishda p∼νTp\sim \nu T, shuning uchun p2p1=1,5⋅4001000=0,6\frac{p_2}{p_1}=1{,}5\cdot\frac{400}{1000}=0{,}6 — bosim 40 % kamayadi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

44-savol

Diametri oshib boruvchi kapillyarda suv tomchisi bor. Suv kapillyar devorlarini ho‘llasa, tomchi kapillyar bo‘ylab qaysi tomonga harakatlanadi?

  1. kapillyarning keng uchiga tomon
  2. tomchi harakatlanmaydi
  3. kapillyarning tor uchiga tomon
  4. harakat yo‘nalishi temperaturaga bog‘liq
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) kapillyarning tor uchiga tomon

Izoh:

Kappilyardagi tomchi suvning ikki uchi kapilyar devorini ho‘llab, sferik sirt hosil qiladi, tomchiga ta’sir etuvchi kuch aylana uzunligi bilan aniqlanadi: F=2πrσF=2\pi r\sigma, bu kuch ta’sirida hosil bo‘ladigan bosim: p=FS=2πrσπr2=2σrp=\frac{F}{S}=\frac{2\pi r\sigma}{\pi r^2}=\frac{2\sigma}{r}. Ko‘rib turibmizki, kapillyarning tor uchdagi sirt tarangligi hisobiga vujudga keladigan bosim kuchliroq bo‘ladi va uning ta’sirida tomchi aynan ho‘llangan kapillyarning tor tomoniga siljiydi. Bu hodisa tabiatdagi turli jarayonlarga ta’sir etadi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). P.Q.Habibullayev, A.Boydedayev, A.D.Bahromov, J.Usarov, K.Suyarov, M.Yuldasheva. Fizika. 9-sinf uchun darslik. "G‘afur G‘ulom" NMIU. Toshkent−2019.

Termodinamika asoslari

45-savol

Topshiriqlar (33-35) va javob variant (A-F) larini o‘zaro to‘g‘ri moslashtiring. Grafikda bir atomli ideal gazning 1→2→3→11\to 2\to 3\to 1 o‘tishi tasvirlangan.

Hajm–bosim grafigi: V vertikal o‘qda, P gorizontal o‘qda. 1-holat (P0; 5V0), 2-holat (P0; V0), 3-holat (4P0; V0). Gaz 1 dan 2 ga P0 bosimda vertikal pastga (hajmi kamayadi), 2 dan 3 ga V0 hajmda gorizontal o‘ngga (bosimi ortadi), 3 dan 1 ga og‘ma to‘g‘ri chiziq bo‘ylab o‘tadi.
  1. 3→13\to 1 o‘tishda gazga qancha issiqlik miqdori berilgan?
  1. 8,5P0V08{,}5P_0V_0
  2. 6P0V06P_0V_0
  3. 2P0V02P_0V_0
  4. 11,5P0V011{,}5P_0V_0
  5. 12P0V012P_0V_0
  6. 10P0V010P_0V_0
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: 1 → D

Izoh:

ΔU=32(P1V1−P3V3)=32(5−4)P0V0=1,5P0V0\Delta U=\frac{3}{2}(P_1V_1-P_3V_3)=\frac{3}{2}(5-4)P_0V_0=1{,}5P_0V_0, A=10P0V0A=10P_0V_0 (trapetsiya yuzi). Q=ΔU+A=11,5P0V0Q=\Delta U+A=11{,}5P_0V_0.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

46-savol

Ideal gaz ustida ABCAABCA sikl bajarildi. AA, BB va CC nuqtalardagi gazning ichki energiyalarini taqqoslang.

p(V) diagramma: B dan A ga adiabata, B dan C ga izoterma, A dan C ga izobara (gorizontal kesma); A eng pastda, C o‘ngda
  1. UA<UB<UCU_A<U_B<U_C
  2. UB=UC<UAU_B=U_C<U_A
  3. UA<UB=UCU_A<U_B=U_C
  4. UA<UC<UBU_A<U_C<U_B
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) UA<UB=UCU_A<U_B=U_C

Izoh:

Yechilishi. Ideal gazning (bir atomli) ichki energiyasi U=32νRTU=\frac{3}{2}\nu RT formula bilan aniqlanadi. Formuladan ko‘rinib turibdiki ichki energiya temperaturaga to‘g‘ri proporsional. Grafikni tahlil qilib AA, BB, CC nuqtalardagi temperaturalarni taqqoslash orqali bu nuqtalardagi ichki energiyalarni taqqoslaymiz. BB va CC nuqtalar bitta izotermaga tegishli bo‘lgani uchun bu nuqtalarda temperaturalar teng, shuningdek, ichki energiyalar ham. AA nuqtadan o‘tadigan biror izoterma o‘tkazamiz. Bu izoterma temperaturasi BCBC izoterma temperaturasidan kichik bo‘ladi, shuningdek, ichki energiyasi ham.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari va ularni yechish bo‘yicha tavsiyalar (2020). Fizika 9-sinf, P.Q. Habibullayev va b., G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent – 2019.

47-savol

Izobarik jarayonda gazning zichligi va ichki energiyasi bir vaqtda ortishi mumkinmi?

  1. mumkin emas
  2. ularning nisbati doimiy qolsa – mumkin emas
  3. mumkin
  4. ularning nisbati doimiy qolsa – mumkin
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) mumkin emas

Izoh:

Izobarik jarayonda (m=constm=const) zichlik ρ=pMRT\rho=\frac{pM}{RT} ortishi uchun temperatura kamayishi kerak, ichki energiya esa U=i2mMRTU=\frac{i}{2}\frac{m}{M}RT temperatura bilan birga kamayadi. Demak ikkalasi bir vaqtda ortishi mumkin emas.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

48-savol

Topshiriqlar (33-35) va javob variant (A-F) larini o‘zaro to‘g‘ri moslashtiring. Grafikda bir atomli ideal gazning 1→2→3→11\to 2\to 3\to 1 o‘tishi tasvirlangan.

Hajm–bosim grafigi: V vertikal o‘qda, P gorizontal o‘qda. 1-holat (P0; 5V0), 2-holat (P0; V0), 3-holat (4P0; V0). Gaz 1 dan 2 ga P0 bosimda vertikal pastga (hajmi kamayadi), 2 dan 3 ga V0 hajmda gorizontal o‘ngga (bosimi ortadi), 3 dan 1 ga og‘ma to‘g‘ri chiziq bo‘ylab o‘tadi.
  1. 1→21\to 2 o‘tishda gaz qancha issiqlik chiqargan?
  1. 8,5P0V08{,}5P_0V_0
  2. 6P0V06P_0V_0
  3. 2P0V02P_0V_0
  4. 11,5P0V011{,}5P_0V_0
  5. 12P0V012P_0V_0
  6. 10P0V010P_0V_0
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: 1 → F

Izoh:

1→21\to 2 — P0P_0 bosimdagi izobarik siqilish. Q=52P0ΔV=52P0⋅4V0=10P0V0Q=\frac{5}{2}P_0\Delta V=\frac{5}{2}P_0\cdot 4V_0=10P_0V_0 issiqlik chiqariladi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

49-savol

Geliy gaziga izoxorik tarzda 90 J issiqlik miqdori berildi, so‘ngra gaz dastlabki haroratgacha izobarik sovitildi. Ikkinchi jarayonda qancha issiqlik miqdori (J) ajralib chiqdi?

  1. 150
  2. 200
  3. 175
  4. 75
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 150

Izoh:

Izoxorik jarayonda ish bajarilmaydi, 90 J issiqlik gaz ichki energiyasini oshirgan. Izobarik sovitishda gaz dastlabki haroratgacha sovitilganida 90 J ichki energiya ajralib chiqqan, bundan tashqari gaz hajmini kichraytirganida tashqi kuchlar bajargan (2/3)⋅90(2/3)\cdot 90 J = 60 J ish ham issiqlikka aylanib, ajralib chiqadi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). P.Q.Habibullayev, A.Boydedayev, A.D.Bahromov, J.Usarov, K.Suyarov, M.Yuldasheva. Fizika. 9-sinf uchun darslik. "G‘afur G‘ulom" NMIU. Toshkent−2019.

50-savol

1 mol alyuminiyni 1 K ga isitish uchun qancha issiqlik miqdori (J) zarur?

  1. 24,3
  2. 900
  3. 450
  4. 48,6
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 24,3

Izoh:

Alyuminiyning solishtirma issiqlik sig‘imi c=900Jkg⋅Kc=900\frac{J}{kg\cdot K}, molyar massasi 0,027 kg. Demak, E = 900⋅0,027⋅1900\cdot 0{,}027\cdot 1 J = 24,3 J

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). P.Q.Habibullayev, A.Boydedayev, A.D.Bahromov, J.Usarov, K.Suyarov, M.Yuldasheva. Fizika. 9-sinf uchun darslik. "G‘afur G‘ulom" NMIU. Toshkent−2019.

51-savol

Issiqlik almashinuvi ro‘y bermaydigan termodinamik jarayon qaysi?

  1. izotermik
  2. adiabatik
  3. izoxorik
  4. izobarik
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) adiabatik

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). P.Q.Habibullayev, A.Boydedayev, A.D.Bahromov, J.Usarov, K.Suyarov, M.Yuldasheva. Fizika. 9-sinf uchun darslik. "G‘afur G‘ulom" NMIU. Toshkent−2019.

52-savol

Topshiriqlar (33-35) va javob variant (A-F) larini o‘zaro to‘g‘ri moslashtiring. Grafikda bir atomli ideal gazning 1→2→3→11\to 2\to 3\to 1 o‘tishi tasvirlangan.

Hajm–bosim grafigi: V vertikal o‘qda, P gorizontal o‘qda. 1-holat (P0; 5V0), 2-holat (P0; V0), 3-holat (4P0; V0). Gaz 1 dan 2 ga P0 bosimda vertikal pastga (hajmi kamayadi), 2 dan 3 ga V0 hajmda gorizontal o‘ngga (bosimi ortadi), 3 dan 1 ga og‘ma to‘g‘ri chiziq bo‘ylab o‘tadi.
  1. Gazning bajargan ishini toping.
  1. 8,5P0V08{,}5P_0V_0
  2. 6P0V06P_0V_0
  3. 2P0V02P_0V_0
  4. 11,5P0V011{,}5P_0V_0
  5. 12P0V012P_0V_0
  6. 10P0V010P_0V_0
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: 1 → B

Izoh:

PVPV diagrammada sikl ishi uchburchak yuziga teng: 1→21\to 2 da A=−P0⋅4V0=−4P0V0A=-P_0\cdot 4V_0=-4P_0V_0, 2→32\to 3 da A=0A=0, 3→13\to 1 da A=4P0+P02⋅4V0=10P0V0A=\frac{4P_0+P_0}{2}\cdot 4V_0=10P_0V_0. Jami A=6P0V0A=6P_0V_0.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

53-savol

Gazning bosimi 96 % ortsa, ichki energiyasining zichligi necha marta o‘zgaradi?

  1. 1,2 marta ortadi
  2. 1,96 marta ortadi
  3. 1,4 marta ortadi
  4. 1,44 marta ortadi
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 1,96 marta ortadi

Izoh:

Ichki energiya zichligi w=UV=i2pVV=i2pw=\frac{U}{V}=\frac{i}{2}\frac{pV}{V}=\frac{i}{2}p, ya’ni bosimga proporsional. Bosim 96 % ortsa, p2=1,96p1p_2=1{,}96p_1, demak ww ham 1,96 marta ortadi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

54-savol

Ikki idishdagi (A va B) suv temperaturasining ularga berilgan issiqlik miqdoriga bog‘lanish grafiklari chizilgan. Idishlardagi suv massalari necha marta farq qiladi? (Idishlarning issiqlik sig‘imini inobatga olmang.)

t, °C ning Q, kJ ga bog‘lanish grafigi: A va B to‘g‘ri chiziqlar 20 °C dan boshlanadi; 200 kJ da A 60 °C ga, B 30 °C ga yetadi
  1. 2
  2. 4
  3. 3
  4. 6
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 4

Izoh:

Rasmdan ko‘ramizki, teng energiya olganda ham, AA idishdagi suv 40∘^\circ isigan, BB idishdagi suv 10∘^\circ isigan, farq 4 marta. Demak ularning massalari ham 4 marta farq qiladi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). P.Q.Habibullayev, A.Boydedayev, A.D.Bahromov, J.Usarov, K.Suyarov, M.Yuldasheva. Fizika. 9-sinf uchun darslik. "G‘afur G‘ulom" NMIU. Toshkent−2019.

55-savol

Asosining yuzi 1 dm2^2 bo‘lgan vertikal joylashgan silindrdagi 20 kg massali porshen ostida geliy gazi bor. Geliy gazi izobarik qizdirilganda porshen 30 cm ko‘tarildi. Gaz kengayishda qancha ish (J) bajarganini aniqlang.

  1. 540
  2. 360
  3. 480
  4. 240
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 360

Izoh:

Gaz bosimi p=p0+mgS=105+2000,01=1,2⋅105p=p_0+\frac{mg}{S}=10^5+\frac{200}{0{,}01}=1{,}2\cdot 10^5 Pa. ΔV=0,01⋅0,3=3⋅10−3\Delta V=0{,}01\cdot 0{,}3=3\cdot 10^{-3} m3^3. A=pΔV=360A=p\Delta V=360 J.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

56-savol

Bir atomli ideal gazga 6 kJ issiqlik miqdori berildi. Bu jarayonda gazning hajmi va absolyut temperaturasi V=kTV=k\sqrt{T} qonuniyat bo‘yicha bog‘langan. Bu yerda kk – o‘zgarmas kattalik. a) Bu jarayonda gazning bajargan ishini (J) toping. b) Bu jarayonda gazning ichki energiyasi qanchaga (kJ) ortishini toping.

  • a)
  • b)
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: a) 1500b) 4,5

Izoh:

V=kTV=k\sqrt T dan T∼V2T\sim V^2, demak pV=νRTpV=\nu RT ga ko‘ra p∼Vp\sim V. Bunday jarayonda A=12(p2V2−p1V1)=12νRΔTA=\frac{1}{2}(p_2V_2-p_1V_1)=\frac{1}{2}\nu R\Delta T, ΔU=32νRΔT\Delta U=\frac{3}{2}\nu R\Delta T, Q=2νRΔT=6Q=2\nu R\Delta T=6 kJ.

a) A=Q4=1500A=\frac{Q}{4}=1500 J.

b) ΔU=3Q4=4,5\Delta U=\frac{3Q}{4}=4{,}5 kJ.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

57-savol

0,4 kg massali alyuminiy berilgan. Uning issiqlik sig‘imini (J/K) aniqlang.

  1. 900
  2. 360
  3. 640
  4. 420
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 360

Izoh:

Alyuminiyning solishtirma issiqlik sig‘imi c=900c=900 J/(kg·K) (jadval qiymati). C=cm=900⋅0,4=360C=cm=900\cdot 0{,}4=360 J/K.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

58-savol

2,2 kg geliyni 6 K ga izobarik isitish uchun qancha energiya (kJ) kerak?

  1. 53,4
  2. 76
  3. 68,5
  4. 41
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 68,5

Izoh:

Bir atomli gazni izobarik isitishda Q=52mMRΔT=52⋅2,20,004⋅8,31⋅6≈68 557Q=\frac{5}{2}\frac{m}{M}R\Delta T=\frac{5}{2}\cdot\frac{2{,}2}{0{,}004}\cdot 8{,}31\cdot 6\approx 68\,557 J ≈68,5\approx 68{,}5 kJ.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

Elektrostatika

59-savol

Cho‘zilmaydigan iplarga osilgan 3 ta metall sharchaga manfiy zaryad berilsa, qaysi sharcha qo‘zg‘almay qoladi?

Bir-biriga tegib turgan, iplarga osilgan uchta metall sharcha: 1, 2, 3
  1. 2 va 3
  2. faqat 2
  3. faqat 1
  4. 1 va 2
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) faqat 2

Izoh:

Zaryad uchala sharchaga taqsimlanadi va ular bir-biridan itariladi. O‘rtadagi 2-sharchaga ikki tomondan teng kuchlar ta’sir qiladi, shuning uchun u joyida qoladi; chetdagi 1 va 3 sharchalar ikki tomonga og‘adi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

60-savol

Akkumulyatorga ulangan kondensator zaryadlanib, EE energiya to‘pladi. Bunda akkumulyator qancha energiya sarfladi?

  1. EE
  2. 1,25E1{,}25E
  3. 1,5E1{,}5E
  4. 2E2E
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 2E2E

Izoh:

Akkumulyator kondensatorga qq zaryad bergan bo‘lsin, unda akkumulyator bergan kimyoviy energiya εq\varepsilon q, kondensator to‘plagan elektr energiya εq/2\varepsilon q/2 teng bo‘ladi, farq 2 marta. Yo‘qotilgan energiya o‘tkazgichlarni, akkumulyatorni qizishiga ketadi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). N.Sh.Turdiyev, K.A.Tursunmetov, A.G.G‘aniyev, K.T.Suyarov, J.E.Usarov, A.K.Avliyoqulov. Fizika. 10-sinf uchun darslik. "Niso Poligraf". Toshkent−2017.

61-savol

Sig‘imlari C1=3C2=6C3C_1=3C_2=6C_3 bo‘lgan kondensatorlar o‘zgarmas kuchlanish manbayiga ketma-ket ulanib to‘liq zaryadlandi. Bunda C3C_3 sig‘imli kondensator qq zaryad to‘plagan bo‘lsa, kalit KK ikkinchi holatga o‘tkazilsa RR qarshilikdan qancha zaryad oqib o‘tadi?

Sxema: ketma-ket ulangan C₁, C₂, C₃ kondensatorlar zanjiri K kalit orqali 1-holatda ε manbaga, 2-holatda R rezistorga ulanadi
  1. 3q3q
  2. 10q10q
  3. qq
  4. 9q9q
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) qq

Izoh:

Yechilishi. Kondensatorlar ketma-ket ulanganda har birining alohida to‘plagan zaryadi sistemaning umumiy zaryadiga teng bo‘ladi. qu=q1=q2=q3q_u=q_1=q_2=q_3. Shuning uchun kalit 1 dan 2 ga o‘tganda RR qarshilikdan o‘tadigan umumiy zaryad miqdori ham qq ga teng bo‘ladi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari va ularni yechish bo‘yicha tavsiyalar (2020). Fizika 8-sinf, P.Q. Habibullayev va b., “O‘qituvchi” nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent – 2019.

62-savol

−2e-2e zaryadli ion bir jinsli elektr maydonda harakatlanmoqda. Lazer nuri ta’sirida ion bir elektronini yo‘qotsa, uning tezlanishi qanday o‘zgaradi?

  1. 2 marta kamayadi
  2. 1,5 marta ortadi
  3. 2 marta ortadi
  4. 1,5 marta kamayadi
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 2 marta kamayadi

Izoh:

Elektron yo‘qotilgach ion zaryadi −e-e bo‘ladi, massasi deyarli o‘zgarmaydi. a=qEma=\frac{qE}{m}, zaryad 2 marta kamaygani uchun tezlanish ham 2 marta kamayadi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

63-savol

Sig‘imi CC bo‘lgan yassi havo kondensatoriga dielektrik singdiruvchanligi ε\varepsilon bo‘lgan modda kiritildi. Bu kondensatorda CxC_x sig‘imli kondensatorni ketma-ket ulaganda batareyaning umumiy sig‘imi C/2C/2 ga teng bo‘ldi. CxC_x sig‘imni aniqlang.

  1. εC2ε−1\frac{\varepsilon C}{2\varepsilon-1}
  2. 2εCε−2\frac{2\varepsilon C}{\varepsilon-2}
  3. εCε−1\frac{\varepsilon C}{\varepsilon-1}
  4. 2εCε−1\frac{2\varepsilon C}{\varepsilon-1}
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) εC2ε−1\frac{\varepsilon C}{2\varepsilon-1}

Izoh:

Dielektrik kiritilgach sig‘im εC\varepsilon C bo‘ladi. Ketma-ket ulashda 1εC+1Cx=2C\frac{1}{\varepsilon C}+\frac{1}{C_x}=\frac{2}{C}, bundan Cx=εC2ε−1C_x=\frac{\varepsilon C}{2\varepsilon-1}.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

64-savol

Rasmda teng miqdorda zaryadlangan aa, bb nuqtaviy zaryadlar va ularning natijaviy elektr maydon kuch chiziqlari tasvirlangan. Zaryadlarning ishoralarini aniqlang.

a va b nuqtaviy zaryadlar va ularning natijaviy elektr maydon kuch chiziqlari (yo‘nalishi strelkalar bilan ko‘rsatilgan)
  1. a(+)a(+), b(−)b(-)
  2. a(−)a(-), b(+)b(+)
  3. a(+)a(+), b(+)b(+)
  4. a(−)a(-), b(−)b(-)
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) a(+)a(+), b(+)b(+)

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). N.Sh.Turdiyev, K.A.Tursunmetov, A.G.G‘aniyev, K.T.Suyarov, J.E.Usarov, A.K.Avliyoqulov. Fizika. 10-sinf uchun darslik. "Niso Poligraf". Toshkent−2017.

65-savol

Zaryadlari 3⋅10−83\cdot 10^{-8} C ga teng bo‘lgan ikkita nuqtaviy zaryad havoda bir-biridan 50 cm masofada turibdi. Ularni 10 cm gacha yaqinlashtirildi. Bu jarayonda bajarilgan ishni (μ\muJ) toping.

  1. 32,4
  2. 8
  3. 4
  4. 64,8
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 64,8

Izoh:

A=kq2(1r2−1r1)=9⋅109⋅9⋅10−16⋅(10−2)=6,48⋅10−5A=kq^2\left(\frac{1}{r_2}-\frac{1}{r_1}\right)=9\cdot 10^9\cdot 9\cdot 10^{-16}\cdot(10-2)=6{,}48\cdot 10^{-5} J =64,8=64{,}8 μ\muJ.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

66-savol

4e4e nuqtaviy zaryad −5e-5e nuqtaviy zaryad bilan ta’sirlashmoqda. Sistemaning ta’sirlashuv potensial energiyasi qanday ishoraga ega?

  1. musbat
  2. manfiy
  3. nolga teng
  4. turli ishorali bo‘lishi mumkin
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) manfiy

Izoh:

Ikki nuqtaviy zaryadni ta’sirlashuv potensial energiyasining (kq1q2r)\left(\frac{kq_1q_2}{r}\right) ishorasi ikki zaryadning ishorasi bilan aniqlanadi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). N.Sh.Turdiyev, K.A.Tursunmetov, A.G.G‘aniyev, K.T.Suyarov, J.E.Usarov, A.K.Avliyoqulov. Fizika. 10-sinf uchun darslik. "Niso Poligraf". Toshkent−2017.

67-savol

Rasmda 1-holatdagi kondensatorning sig‘imi C1C_1, ikkinchisiniki C2C_2 va ε=2\varepsilon=2 bo‘lsa, C1C2\frac{C_1}{C_2} ifodaning qiymatini toping.

Yassi kondensatorlar, qoplamalar orasi a. 1-holat: dielektrik qoplamalar orasining pastki yarmini to‘ldiradi. 2-holat: qalinligi a/2 dielektrik musbat qoplamaga yopishgan, qolgan a/2 havo
  1. 8/9
  2. 9/8
  3. 8/17
  4. 17/8
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 9/8

Izoh:

Dielektriksiz sig‘im C0C_0 bo‘lsin.

1-holatda ikki yarim kondensator parallel: C1=C02+εC02=1,5C0C_1=\frac{C_0}{2}+\frac{\varepsilon C_0}{2}=1{,}5C_0.

2-holatda qatlamlar ketma-ket: 1C2=12εC0+12C0=34C0\frac{1}{C_2}=\frac{1}{2\varepsilon C_0}+\frac{1}{2C_0}=\frac{3}{4C_0}, C2=43C0C_2=\frac{4}{3}C_0.

C1C2=1,54/3=98\frac{C_1}{C_2}=\frac{1{,}5}{4/3}=\frac{9}{8}.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

68-savol

Zaryadli jismga ta’sir etuvchi 2 ta kuchning natijaviysi 32 mN ga teng va gorizontal yo‘nalgan. Agar og‘irlik kuchi 24 mN bo‘lsa, elektr maydon ta’sirining modulini (mN) aniqlang.

  1. 56
  2. 12
  3. 64
  4. 40
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 40

Izoh:

Natijaviy kuch gorizontal bo‘lishi uchun elektr kuchining vertikal tashkil etuvchisi og‘irlik kuchini (24 mN) muvozanatlashi, gorizontal tashkil etuvchisi esa 32 mN bo‘lishi kerak: Fe=322+242=40F_e=\sqrt{32^2+24^2}=40 mN.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

O‘zgarmas tok qonunlari

69-savol

Uzunligi 1 km bo‘lgan nixrom simning qarshiligini (Ω\Omega) aniqlang. Simning ko‘ndalang kesim yuzi 2 mm2^2.

  1. 550
  2. 55
  3. 5,5
  4. 5500
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 550

Izoh:

Nixromning solishtirma qarshiligi 110⋅10−8 Ω⋅110\cdot 10^{-8}\ \Omega\cdotm, simning qarshiligi esa ρlS=110⋅10−8⋅10002⋅10−6 Ω=550 Ω\frac{\rho l}{S}=\frac{110\cdot 10^{-8}\cdot 1000}{2\cdot 10^{-6}}\ \Omega=550\ \Omega.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). P.Q.Habibullayev, A.Boydedayev, A.D.Bahromov, J.Usarov, K.Suyarov, M.Yuldasheva. Fizika. 8-sinf uchun darslik. "O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi" DIN. Toshkent−2019.

70-savol

Rasmda qizdirgich lampaning volt-amper xarakteristikasi tasvirlangan. Undan 1,4 A tok o‘tayotganda tokning quvvatini (W) toping.

Lampaning volt-amper xarakteristikasi: I (A) ning U (V) ga bog‘liqlik grafigi, 0–12 V da 0 dan 2,0 A gacha qavariq egri chiziq; 6 V da 1,4 A
  1. 7,6
  2. 6,9
  3. 8,4
  4. 6,3
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 8,4

Izoh:

Grafikdan I=1,4I=1{,}4 A tokka U=6U=6 V kuchlanish mos keladi. P=IU=1,4⋅6=8,4P=IU=1{,}4\cdot 6=8{,}4 W.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

71-savol

Kimyoviy tok manbaining EYuKi 6 V, ichki qarshiligi 1/4 Ω\Omega ga teng. Manba zanjirga 2 A tok berayotgan bo‘lsa, uning qutblaridagi kuchlanishni (V) toping.

  1. 6,5
  2. 7
  3. 5,5
  4. 5
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 5,5

Izoh:

U=E−Ir=6−2⋅0,25=5,5U=\mathcal{E}-Ir=6-2\cdot 0{,}25=5{,}5 V.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

72-savol

Alyuminiydan yasalgan simning 0 °C dagi qarshiligi 3,5 Ω\Omega ga teng. Uning qarshiligi 200 °C da qanchaga (Ω\Omega) ortishini aniqlang. α=0,0028\alpha=0{,}0028 K−1^{-1}

  1. 1,87
  2. 1,96
  3. 2,12
  4. 3,14
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 1,96

Izoh:

ΔR=R0αΔt=3,5⋅0,0028⋅200=1,96\Delta R=R_0\alpha\Delta t=3{,}5\cdot 0{,}0028\cdot 200=1{,}96 Ω\Omega.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

73-savol

Reostatning surgichi chapga surilsa, ampermetrning ko‘rsatishi qanday o‘zgarishini aniqlang.

Elektr zanjir sxemasi: tok manbai, ampermetr A, reostat va lampa ketma-ket ulangan; lampaga parallel voltmetr V ulangan. Reostatning chap uchi ampermetrga ulangan, yuqoridagi simdan esa reostat surgichiga strelka tushadi.
  1. o‘zgarmaydi
  2. kamayadi
  3. ortadi
  4. nolga teng bo‘ladi
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) ortadi

Izoh:

Zanjirga reostatning chap uchi bilan surgich orasidagi qismi ulangan. Surgich chapga surilsa, bu qism qisqaradi, zanjir qarshiligi kamayadi va tok kuchi ortadi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

74-savol

Qaysi kalit ulansa, eng ko‘p sondagi lampochkalar yorug‘lik tarqatadi?

Yettita lampochka, 1–5 raqamli kalitlar va tok manbayidan iborat elektr zanjir sxemasi
  1. 1
  2. 4
  3. 2
  4. 3
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 3

Izoh:

Barcha kalitlar ochiq. 5-kalit ulansa, manba faqat pastki lampochka orqali tutashadi (1 ta). 4-kalit ulansa, chapdagi va pastki lampochkalar yonadi (2 ta). 1 yoki 2-kalit ulansa, beshta lampochka yonadi: chapdagi, yuqoridagi, ikkala tik lampochka va o‘rta qatordagi o‘ng lampochka; o‘rta qatordagi chap va pastki lampochkalar yonmaydi. 3-kalit ulansa, tok chapdagi va yuqoridagi lampochkalardan o‘tib, o‘ng tomondagi to‘rtta lampochka orqali pastki lampochkaga va manbaga qaytadi — yettala lampochka yonadi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

75-savol

Kuchlanish tarmog‘iga ulangan simdan ajralib chiqayotgan issiqlik quvvati 18 W ga teng. Bu simning o‘rniga ko‘ndalang kesim yuzi 1,2 marta katta boshqa sim ulansa, unda qancha quvvat (W) ajraladi?

  1. 12,4
  2. 15
  3. 21,6
  4. 27
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 21,6

Izoh:

Kuchlanish o‘zgarmas: P=U2RP=\frac{U^2}{R}, R=ρlSR=\rho\frac{l}{S}. Kesim yuzi 1,2 marta katta bo‘lsa, qarshilik 1,2 marta kichik, quvvat 1,2 marta katta: P=18⋅1,2=21,6P=18\cdot 1{,}2=21{,}6 W.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

76-savol

Agar R1=R2=R3R_1=R_2=R_3 bo‘lsa, rezistorlardan bir xil vaqt davomida ajralib chiqayotgan issiqlik miqdorlarining nisbati Q1:Q2:Q3Q_1:Q_2:Q_3 ni aniqlang.

Sxema: R1 rezistor o‘zaro parallel ulangan R2 va R3 rezistorlar bilan ketma-ket ulangan; zanjirdan I tok o‘tadi
  1. 4:1:1
  2. 1:1:1
  3. 4:4:1
  4. 1:4:4
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 4:1:1

Izoh:

Ikkinchi va uchinch o‘tkazgichlarni qarshiliklari va ular orqali toklar teng bo‘lgani uchun, ulardan ajralib chiqayotgan issiqliklar ham teng bo‘ladi. Birinchi o‘tkazgichda esa tok kuchi ikki marta ortiq bo‘lgani uchun, ajralib chiqayotgan issiqlik miqdori 4 marta ortiq bo‘ladi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). N.Sh.Turdiyev, K.A.Tursunmetov, A.G.G‘aniyev, K.T.Suyarov, J.E.Usarov, A.K.Avliyoqulov. Fizika. 11-sinf uchun darslik. "Niso Poligraf". Toshkent−2018

Turli muhitlarda elektr toki

77-savol

Vakuumli diod toki to‘yinishga erishmagan. Agar diodning anod kuchlanishi 4 marta kamaysa, dioddagi tokning quvvati necha marta kamayadi?

  1. 24
  2. 8
  3. 16
  4. 32
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 32

Izoh:

To‘yinishgacha diod toki «3/2 qonuni»ga bo‘ysunadi: I∼U3/2I\sim U^{3/2}. Quvvat P=IU∼U5/2P=IU\sim U^{5/2}, demak P1P2=45/2=32\frac{P_1}{P_2}=4^{5/2}=32.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

78-savol

Eritmada mis ionlari (Cu2+Cu^{2+}) bor. Katodda 100 g mis ajralib chiqishi uchun katod orqali nechta elementar zaryad (ee) o‘tishi kerak?

  1. 1,9⋅10241{,}9\cdot 10^{24}
  2. 1,9⋅10211{,}9\cdot 10^{21}
  3. 1,9⋅10191{,}9\cdot 10^{19}
  4. 1,9⋅10201{,}9\cdot 10^{20}
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 1,9⋅10241{,}9\cdot 10^{24}

Izoh:

Faradey qonuniga ko‘ra m=kqm=kq, q=m/kq=m/k. Zanjirdan o‘tgan elektronlar soni: N=m/keN=m/ke ga teng bo‘ladi. Misning elektrokimyoviy ekvivalenti k=3,3⋅10−4k=3{,}3\cdot 10^{-4} g/C, elementar zaryad e=1,6⋅10−19e=1{,}6\cdot 10^{-19} C. Bulardan va mis massasidan foydalanib, elektronlar sonini aniqlaymiz.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). P.Q.Habibullayev, A.Boydedayev, A.D.Bahromov, J.Usarov, K.Suyarov, M.Yuldasheva. Fizika. 8-sinf uchun darslik. "O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi" DIN. Toshkent−2019.

79-savol

4 valentli kremniyga birinchi holatda 3 valentli indiy, ikkinchi holatda 5 valentli mishyak qo‘shildi. Bu ikki holatda aralashma qanday o‘tkazuvchanlikka ega bo‘ladi?

  1. birinchi holatda – elektronli, ikkinchi holatda – kovakli
  2. har ikkala holatda – elektronli
  3. birinchi holatda – kovakli, ikkinchi holatda – elektronli
  4. har ikkala holatda – kovakli
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) birinchi holatda – kovakli, ikkinchi holatda – elektronli

Izoh:

Yechilishi. Birinchi holatda – kovakli, ikkinchi holatda – elektronli

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari va ularni yechish bo‘yicha tavsiyalar (2020). Fizika 10-sinf, N.Sh. Turdiyev va b., “Niso Poligraf” nashriyoti, Toshkent – 2017.

Magnit maydon. Elektromagnit induksiya

80-savol

Zaryadli zarra magnit maydonda aylanmoqda. Aylanish davrining zarra tezligiga bog‘liqligi qaysi rasmda to‘g‘ri tasvirlangan?

  1. T(v)T(v) grafigi: vv o‘qiga parallel to‘g‘ri chiziqT(v) grafigi: v o‘qiga parallel to‘g‘ri chiziq
  2. T(v)T(v) grafigi: koordinata boshidan boshlanuvchi parabolaT(v) grafigi: koordinata boshidan boshlanuvchi parabola
  3. T(v)T(v) grafigi: kamayuvchi egri chiziq (giperbola)T(v) grafigi: kamayuvchi egri chiziq (giperbola)
  4. T(v)T(v) grafigi: koordinata boshidan o‘tuvchi og‘ma to‘g‘ri chiziqT(v) grafigi: koordinata boshidan o‘tuvchi og‘ma to‘g‘ri chiziq
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) T(v)T(v) grafigi: vv o‘qiga parallel to‘g‘ri chiziq

Izoh:

Aylanish davri T=2πmqBT=\frac{2\pi m}{qB} ga teng bo‘lib, zarraning tezligiga bo‘g‘liq emas.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). N.Sh.Turdiyev, K.A.Tursunmetov, A.G.G‘aniyev, K.T.Suyarov, J.E.Usarov, A.K.Avliyoqulov. Fizika. 11-sinf uchun darslik. "Niso Poligraf". Toshkent−2018.

81-savol

Koordinata o‘qlari bo‘ylab IxI_x va IyI_y toklar oqmoqda. (a; b)(a;\,b) koordinatali AA nuqtadagi magnit induksiya nimaga teng?

Koordinata tekisligi: x o‘qi bo‘ylab I_x, y o‘qi bo‘ylab I_y toki; birinchi chorakda A nuqta, qolgan choraklarda B, C, D nuqtalar
  1. μ02π∣Ixb−Iya∣\frac{\mu_0}{2\pi}\left|\frac{I_x}{b}-\frac{I_y}{a}\right|
  2. μ02π∣Ixa−Iyb∣\frac{\mu_0}{2\pi}\left|\frac{I_x}{a}-\frac{I_y}{b}\right|
  3. μ02π∣Ixa+Iyb∣\frac{\mu_0}{2\pi}\left|\frac{I_x}{a}+\frac{I_y}{b}\right|
  4. μ02π∣Ixb+Iya∣\frac{\mu_0}{2\pi}\left|\frac{I_x}{b}+\frac{I_y}{a}\right|
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) μ02π∣Ixb−Iya∣\frac{\mu_0}{2\pi}\left|\frac{I_x}{b}-\frac{I_y}{a}\right|

Izoh:

AA nuqta xx o‘qidan bb, yy o‘qidan aa masofada. IxI_x tokning maydoni B1=μ0Ix2πbB_1=\frac{\mu_0 I_x}{2\pi b} (parma qoidasiga ko‘ra chizma tekisligidan bizga tomon), IyI_y tokniki B2=μ0Iy2πaB_2=\frac{\mu_0 I_y}{2\pi a} (bizdan nariga). Ular qarama-qarshi yo‘nalgan: B=μ02π∣Ixb−Iya∣B=\frac{\mu_0}{2\pi}\left|\frac{I_x}{b}-\frac{I_y}{a}\right|.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

82-savol

O‘lchamlari 2 cm va 3 cm bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchak shklidagi ramka induksiyasi 10 T bo‘lgan magnit maydonda turibdi. Ramkadan 2 A tok o‘tganda, unga ta’sir qiladigan maksimal kuch momentini (mN·m) toping.

  1. 96
  2. 12
  3. 48
  4. 24
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 12

Izoh:

Mmax=BIS=10⋅2⋅6⋅10−4=0,012M_{max}=BIS=10\cdot 2\cdot 6\cdot 10^{-4}=0{,}012 N·m =12=12 mN·m.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

83-savol

Elektron magnit maydonda yy o‘qi bo‘ylab harakatlanmoqda. Lorens kuchi xx o‘qiga qarshi yo‘nalgan bo‘lsa, magnit maydon yo‘nalishini aniqlang.

  1. xx o‘qi bo‘ylab
  2. zz o‘qi bo‘ylab
  3. yy o‘qiga qarshi
  4. zz o‘qiga qarshi
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) zz o‘qi bo‘ylab

Izoh:

Elektron uchun F⃗=−e (υ⃗×B⃗)\vec F=-e\,(\vec\upsilon\times\vec B). F⃗\vec F −x-x tomonga yo‘nalgan bo‘lsa, υ⃗×B⃗\vec\upsilon\times\vec B +x+x tomonga yo‘nalgan. υ⃗\vec\upsilon +y+y bo‘ylab bo‘lgani uchun y^×z^=x^\hat y\times\hat z=\hat x, ya’ni B⃗\vec B zz o‘qi bo‘ylab yo‘nalgan.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

84-savol

Qarshiligi 0,8 Ω bo‘lgan simdan ramka yasalgan. Ramka orqali o‘tuvchi magnit induksiya oqimi 4 s ichida 6 Wb dan −10-10 Wb gacha tekis kamaydi. Ramkada vujudga kelgan tok kuchini (A) toping.

  1. 0,5
  2. 5
  3. 20
  4. 2
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 5

Izoh:

∣ΔΦ∣=6−(−10)=16|\Delta\Phi|=6-(-10)=16 Wb. Induksiya EYuK E=∣ΔΦ∣Δt=164=4\mathcal{E}=\frac{|\Delta\Phi|}{\Delta t}=\frac{16}{4}=4 V, tok kuchi I=ER=40,8=5I=\frac{\mathcal{E}}{R}=\frac{4}{0{,}8}=5 A.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

85-savol

G‘altakdagi tok 0,5 s davomida 0 dan 2 A gacha tekis ortganda g‘altakda 20 mV o‘zinduksion EYuK vujudga keldi. G‘altakning induktivligini (mH) aniqlang.

  1. 5
  2. 0,5
  3. 50
  4. 0,05
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 5

Izoh:

Elektromagnit induksiya qonuniga ko‘ra: ε=−d(LI)dt=−LΔIΔt\varepsilon=-\frac{d(LI)}{dt}=-L\frac{\Delta I}{\Delta t}. Topshiriqdagi ma’lumotlarni tenglikka qo‘yib, induktivlik LL ni aniqlaymiz: L=5L=5 mH.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). N.Sh.Turdiyev, K.A.Tursunmetov, A.G.G‘aniyev, K.T.Suyarov, J.E.Usarov, A.K.Avliyoqulov. Fizika. 11-sinf uchun darslik. "Niso Poligraf". Toshkent−2018.

Elektromagnit tebranishlar va to‘lqinlar

86-savol

O‘zgaruvchan tok manbayiga kattaligi 8 kΩ\Omega bo‘lgan aktiv qarshilik va induktivligi 20 H bo‘lgan induktiv g‘altak ketma-ket ulangan. Agar o‘zgaruvchan tokning chastotasi 50 Hz bo‘lsa, zanjirning to‘la qarshiligini (kΩ\Omega) aniqlang. π=3\pi=3

  1. 10
  2. 6
  3. 8
  4. 12
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 10

Izoh:

Dastlab induktiv qarshilikni aniqlaymiz: ZL=2πνL=6Z_L=2\pi\nu L=6 kΩ\Omega. O‘zgaruvchan tok zanjirining qarshiligi quyidagicha topiladi: R2+ZL2=10\sqrt{R^2+Z_L^2}=10 kΩ\Omega.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). N.Sh.Turdiyev, K.A.Tursunmetov, A.G.G‘aniyev, K.T.Suyarov, J.E.Usarov, A.K.Avliyoqulov. Fizika. 11-sinf uchun darslik. "Niso Poligraf". Toshkent−2018.

87-savol

Quyidagi grafiklarning qaysi biri o‘zgaruvchan tok manbayiga ulangan aktiv qarshilikdagi tok kuchi va kuchlanishlarning vaqtga bog‘liqligini to‘g‘ri tasvirlaydi? Qarshilik 2 Ω\Omega ga teng.

  1. uu amplitudasi 4 V; ii amplitudasi 2 A, fazasi uu dan siljiganu amplitudasi 4 V; i amplitudasi 2 A, fazasi u dan siljigan
  2. uu amplitudasi 4 V; ii amplitudasi 2 A, uu bilan bir fazadau amplitudasi 4 V; i amplitudasi 2 A, u bilan bir fazada
  3. uu amplitudasi 4 V; ii amplitudasi 4 A, uu ga qarama-qarshi fazadau amplitudasi 4 V; i amplitudasi 4 A, u ga qarama-qarshi fazada
  4. uu amplitudasi 4 V; ii amplitudasi 4 A, fazasi uu dan siljiganu amplitudasi 4 V; i amplitudasi 4 A, fazasi u dan siljigan
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) uu amplitudasi 4 V; ii amplitudasi 2 A, uu bilan bir fazada

Izoh:

Yechilishi. O‘zgaruvchan tok manbayiga aktiv qarshilik ulanganda undagi tok kuchi va kuchlanish orasidagi fazalar farqi 0 bo‘ladi. Tok kuchi qanday qonun bilan o‘zgarsa kuchlanish ham xuddi shunday qonun bilan o‘zgaradi. Ularning oniy qiymatlari I=URI=\frac{U}{R} bilan bog‘lanadi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari va ularni yechish bo‘yicha tavsiyalar (2020). Fizika 11-sinf, N.Sh. Turdiyev va b., “Niso Poligraf” nashriyoti, Toshkent – 2018.

88-savol

200 m to‘lqin uzunligida ishlayotgan radiostansiyani eshitish uchun 6 MHz chastotaga sozlangan radiopriyomnik sxemasidagi sig‘imni qanday o‘zgartirish kerak?

  1. 4 marta kamaytirish kerak
  2. 16 marta oshirish kerak
  3. 16 marta kamaytirish kerak
  4. 4 marta oshirish kerak
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 16 marta oshirish kerak

Izoh:

Stansiya chastotasi ν=cλ=3⋅108200=1,5\nu=\frac{c}{\lambda}=\frac{3\cdot 10^8}{200}=1{,}5 MHz, ya’ni chastotani 4 marta kamaytirish kerak. ν=12πLC\nu=\frac{1}{2\pi\sqrt{LC}} bo‘lgani uchun sig‘imni 42=164^2=16 marta oshirish kerak.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

89-savol

8 Ω\Omega aktiv, 9 Ω\Omega sig‘im va 3 Ω\Omega induktiv qarshiliklarni ketma-ket holda ulab tuzilgan zanjir uchlariga effektiv qiymati 140 V bo‘lgan o‘zgaruvchan kuchlanish berilgan. Zanjirdagi foydali quvvatni (W) toping.

  1. 1568
  2. 1960
  3. 1764
  4. 588
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 1568

Izoh:

Z=82+(9−3)2=10Z=\sqrt{8^2+(9-3)^2}=10 Ω\Omega, I=14010=14I=\frac{140}{10}=14 A. Foydali (aktiv) quvvat P=I2R=142⋅8=1568P=I^2R=14^2\cdot 8=1568 W.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

90-savol

O‘zgaruvchan kuchlanish tarmog‘iga kondensator va induktiv g‘altak ketma-ket ulangan. Kondensator uchlari orasidagi kuchlanish amplitudasi 12 V, g‘altakdagisi 8 V bo‘lsa, tarmoqdagi kuchlanish amplitudasini (V) toping.

  1. 20
  2. 4
  3. 6
  4. 10
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 4

Izoh:

Kondensator va g‘altakdagi kuchlanishlar qarama-qarshi fazada: U=∣UC−UL∣=12−8=4U=|U_C-U_L|=12-8=4 V.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

91-savol

Sxemada R=60R=60 Ω\Omega, L=0,2L=0{,}2 H va u=160sin⁡400tu=160\sin 400t [V]. a) Kalit aa vaziyatda bo‘lganida ampermetrning ko‘rsatishini (A) toping. b) Kalit bb vaziyatda bo‘lganida ampermetrning ko‘rsatishini (A) aniqlang.

Elektr zanjir sxemasi: o‘zgaruvchan kuchlanish manbai u, lampa R va ampermetr A ketma-ket ulangan. Lampadan keyin K kalit bor: a vaziyatda zanjir oddiy sim orqali, b vaziyatda esa L g‘altak orqali tutashadi.
  • a)
  • b)
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: a) 1,89b) 1,13

Izoh:

Ampermetr tokning effektiv qiymatini ko‘rsatadi: Uef=1602U_{ef}=\frac{160}{\sqrt 2} V.

a) Kalit aa da g‘altak zanjirdan uziladi: I=UefR=160602≈1,89I=\frac{U_{ef}}{R}=\frac{160}{60\sqrt 2}\approx 1{,}89 A.

b) Kalit bb da g‘altak ketma-ket ulanadi: XL=ωL=400⋅0,2=80X_L=\omega L=400\cdot 0{,}2=80 Ω\Omega, Z=602+802=100Z=\sqrt{60^2+80^2}=100 Ω\Omega, I=1601002≈1,13I=\frac{160}{100\sqrt 2}\approx 1{,}13 A.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

Diqqat: javob ampermetr effektiv (ta’sir etuvchi) qiymatni ko‘rsatadi deb hisoblangan; amplituda qiymatlari olinsa, a) 2,67 A va b) 1,6 A chiqadi

Geometrik va to‘lqinli optika

92-savol

Linza o‘zidan 40 cm masofada joylashgan buyumning 2 marta kichiklashgan, mavhum tasvirini hosil qildi. Shu linzaning optik kuchini (dptr) aniqlang.

  1. 2,5
  2. −2,5-2{,}5
  3. −7,5-7{,}5
  4. 7,5
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) −2,5-2{,}5

Izoh:

Kichiklashgan mavhum tasvirni sochuvchi linza beradi. d=0,4d=0{,}4 m, f=−0,2f=-0{,}2 m. D=1d+1f=2,5−5=−2,5D=\frac{1}{d}+\frac{1}{f}=2{,}5-5=-2{,}5 dptr.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

93-savol

To‘lqin uzunligi λ\lambda bo‘lgan nur optik zichligi 4/3 bo‘lgan suyuqlikka tushib, sinmoqda. Bunda nurning chastotasi qanday o‘zgarishini aniqlang.

  1. 25 % ortadi
  2. 25 % kamayadi
  3. o‘zgarmaydi
  4. 33 % ortadi
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) o‘zgarmaydi

Izoh:

Yorug‘lik bir muhitdan ikkinchisiga o‘tganda uning tezligi va to‘lqin uzunligi o‘zgaradi, chastotasi esa o‘zgarmaydi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

94-savol

Suv sirtiga tushib singan yashil nur suvning tubidagi A nuqtaga yetib kelgan. Nurning rangi qizil bo‘lganida, u qayerdagi nuqtaga yetib kelar edi?

Suvli idish: yashil nur suv sirtida sinib, idish tubidagi A nuqtaga tushadi; A ning chap va o‘ng tomonida nuqtalar belgilangan
  1. A nuqtadan chapdagi nuqtaga
  2. A nuqtadan o‘ngdagi nuqtaga
  3. A nuqtaga
  4. to‘liq ichki qaytish tufayli qizil nur suvning tubiga yetib kelmas edi
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) A nuqtadan chapdagi nuqtaga

Izoh:

Qizil nur eng kichik chastotali yorug‘lik bo‘lib, uning uchun sindirish ko‘rsatgichi ham eng kichik, sinish nuqtasida nurni burilishi ham eng kichik bo‘ladi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). P.Q.Habibullayev, A.Boydedayev, A.D.Bahromov, J.Usarov, K.Suyarov, M.Yuldasheva. Fizika. 9-sinf uchun darslik. "G‘afur G‘ulom" NMIU. Toshkent−2019. N.Sh.Turdiyev, K.A.Tursunmetov, A.G.G‘aniyev, K.T.Suyarov, J.E.Usarov, A.K.Avliyoqulov. Fizika. 11-sinf uchun darslik. "Niso Poligraf". Toshkent−2018.

95-savol

Quyoshning gorizontdan balandligi 30° dan 45° gacha ortdi. Yer sirtining yoritilganligi qanday o‘zgargan?

  1. 32\frac{\sqrt{3}}{\sqrt{2}} marta ortgan
  2. 32\frac{\sqrt{3}}{\sqrt{2}} marta kamaygan
  3. 2\sqrt{2} marta ortgan
  4. 2\sqrt{2} marta kamaygan
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 2\sqrt{2} marta ortgan

Izoh:

Yoritilganlik E=E0sin⁡hE=E_0\sin h (hh — Quyoshning gorizontdan balandligi, ya’ni nurlarning tushish burchagi 90°−h90°-h). E2E1=sin⁡45°sin⁡30°=2/21/2=2\frac{E_2}{E_1}=\frac{\sin 45°}{\sin 30°}=\frac{\sqrt{2}/2}{1/2}=\sqrt{2} — yoritilganlik 2\sqrt{2} marta ortgan.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

96-savol

Ko‘zgu suvga burchak ostida kiritilgan va nur suvning ichida ko‘zgudan akslanmoqda. Agar α=20∘\alpha=20^\circ bo‘lsa, γ\gamma burchak nimaga teng?

Suv sirtiga α burchak ostida kiritilgan ko‘zgu; suv sirtiga tik tushgan nur ko‘zgudan akslanadi, γ va β burchaklar belgilangan
  1. 40∘40^\circ
  2. 30∘30^\circ
  3. 20∘20^\circ
  4. 50∘50^\circ
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 40∘40^\circ

Izoh:

Rasmni tahlil qilsak, nurni ko‘zguga tushish burchagi α\alpha buchakka tengligini, γ\gamma burchak esa bundan ikki marta ortiqligini topamiz.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). P.Q.Habibullayev, A.Boydedayev, A.D.Bahromov, J.Usarov, K.Suyarov, M.Yuldasheva. Fizika. 9-sinf uchun darslik. "G‘afur G‘ulom" NMIU. Toshkent−2019.

97-savol

Linza yordamida aa buyumning 5/4 marta kattalashgan bb tasviri hosil qilindi. Buyum va tasvir orasidagi masofa 2 cm ga teng. a) Linzaning optik kuchini (dptr) toping. b) Agar buyum linzaga 3 cm yaqinlashtirilsa, linzaning kattalashtirishi nechaga teng bo‘lishini aniqlang.

Gorizontal optik o‘q ustida ikkita vertikal strelka: chapdagi balandroq strelka b (tasvir), undan o‘ngroqdagi pastroq strelka a (buyum). Ikkalasi ham yuqoriga qaragan.
  • a)
  • b)
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: a) 2,5b) 8/7

Izoh:

Tasvir to‘g‘ri, kattalashgan va buyum bilan bir tomonda — bu yig‘uvchi linzadagi mavhum tasvir (lupa).

a) f=1,25df=1{,}25d va f−d=2f-d=2 cm, demak d=8d=8 cm, f=10f=10 cm (mavhum). 1F=18−110=140\frac{1}{F}=\frac{1}{8}-\frac{1}{10}=\frac{1}{40}, F=40F=40 cm, D=2,5D=2{,}5 dptr.

b) d=5d=5 cm: Γ=FF−d=4035=87≈1,14\Gamma=\frac{F}{F-d}=\frac{40}{35}=\frac{8}{7}\approx 1{,}14.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

98-savol

Yig‘uvchi linza yordamida ekranda buyumning 3 marta kattalashgan haqiqiy tasviri hosil qilindi. Buyum va tasvir orasidagi masofa 1,6 m bo‘lsa, linzaning optik kuchini (dptr) aniqlang.

  1. 10/3
  2. 3/10
  3. 4
  4. 1/4
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 10/3

Izoh:

Buyumdan linzagacha masofa dd bo‘lsin. Tasvir 3 marta kattalashgan ekan, linzadan tasvirgacha masofa 3 marta ortiq bo‘ladi: 3d3d. Umumiy masofa 1,6 m = 4d4d, d=0,4d=0{,}4 m ekanini aniqlaymiz. Linzaning optik kuchi D=1d+13d=103D=\frac{1}{d}+\frac{1}{3d}=\frac{10}{3} dptr.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). P.Q.Habibullayev, A.Boydedayev, A.D.Bahromov, J.Usarov, K.Suyarov, M.Yuldasheva. Fizika. 9-sinf uchun darslik. "G‘afur G‘ulom" NMIU. Toshkent−2019.

Kvant fizikasi. Atom va yadro fizikasi. Elementar zarralar

99-savol

84209Po^{209}_{84}Po yadrosining tarkibini aniqlang.

  1. 84 ta elektron, 209 ta neytron
  2. 84 ta elektron, 125 ta neytron
  3. 125 ta neytron, 84 ta proton
  4. 209 ta nuklon, 84 ta neytron
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 125 ta neytron, 84 ta proton

Izoh:

Yadroda elektron yo‘q. Protonlar soni Z=84Z=84, neytronlar soni N=209−84=125N=209-84=125.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

100-savol

Harakatdagi jismning massasi m=(5/3)m0m=(5/3)m_0 ga teng. m0m_0 – jismning tinchlikdagi massasi. Jismning tezligini toping.

  1. 0,4cc
  2. 0,5cc
  3. 0,6cc
  4. 0,8cc
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 0,8cc

Izoh:

11−υ2/c2=53\frac{1}{\sqrt{1-\upsilon^2/c^2}}=\frac{5}{3}, demak 1−υ2c2=9251-\frac{\upsilon^2}{c^2}=\frac{9}{25} va υ=0,8c\upsilon=0{,}8c.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

101-savol

EE energiyali fotonlar oqimi chiqish ishi 3 eV va 5 eV bo‘lgan 2 xil metall sirtiga tushmoqda. Ulardan uchib chiqayotgan fotoelektronlarning maksimal kinetik energiyalari mos ravishda E1E_1 va E12\frac{E_1}{2} ga teng bo‘lsa, E1E_1 ni toping (eV).

  1. 7
  2. 5
  3. 4
  4. 6
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 4

Izoh:

Eynshteyn tenglamasi: E=3+E1E=3+E_1 va E=5+E12E=5+\frac{E_1}{2}. Bundan E12=2\frac{E_1}{2}=2, E1=4E_1=4 eV.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

102-savol

G‘alayonlangan vodorod atomining ionlashish energiyasi 3,4 eV ga teng. a) Atom foton yutib impuls momentini ℏ\hbar ga oshirgan bo‘lsa, uning ionlashish energiyasi (eV) nechaga teng bo‘lishini aniqlang. b) Dastlabki atom foton nurlatib impuls momentini ℏ\hbar ga kamaytirgan bo‘lsa, uning ionlashish energiyasi (eV) nechaga teng bo‘lishini aniqlang.

  • a)
  • b)
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: a) 1,51b) 13,6

Izoh:

En=13,6n2E_n=\frac{13{,}6}{n^2} eV, 3,4=13,643{,}4=\frac{13{,}6}{4}, demak atom n=2n=2 holatda. Bor nazariyasida L=nℏL=n\hbar.

a) LL ℏ\hbar ga ortsa n=3n=3: E=13,69≈1,51E=\frac{13{,}6}{9}\approx 1{,}51 eV.

b) LL ℏ\hbar ga kamaysa n=1n=1: E=13,6E=13{,}6 eV.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

103-savol

Fotoeffektning qizil chegarasi ν\nu bo‘lgan metall sirtiga 5ν5\nu chastotali, qizil chegarasi 2ν2\nu bo‘lgan metall sirtiga esa 4ν4\nu chastotali fotonlar tushmoqda. Uchib chiqqan fotoelektronlarning maksimal kinetik energiyalari mos ravishda E1E_1 va E2E_2 bo‘lsa, E1E2\frac{E_1}{E_2} ifodaning qiymatini toping.

  1. 5/4
  2. 2
  3. 5/2
  4. 1/2
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) 2

Izoh:

E1=h⋅5ν−hν=4hνE_1=h\cdot 5\nu-h\nu=4h\nu, E2=h⋅4ν−h⋅2ν=2hνE_2=h\cdot 4\nu-h\cdot 2\nu=2h\nu. E1E2=2\frac{E_1}{E_2}=2.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

104-savol

Quyidagi reaksiyadagi noma’lum XX zarrani aniqlang: 715N+11H⇒612C+X{}^{15}_{7}\mathrm{N}+{}^{1}_{1}\mathrm{H}\Rightarrow{}^{12}_{6}\mathrm{C}+X

  1. 12H{}^{2}_{1}\mathrm{H}
  2. 11H{}^{1}_{1}\mathrm{H}
  3. 24He{}^{4}_{2}\mathrm{He}
  4. 37Li{}^{7}_{3}\mathrm{Li}
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 24He{}^{4}_{2}\mathrm{He}

Izoh:

Yechilishi. Yadro reaksiyasi tenglamasini 715N+11H⇒612C+AZX{}^{15}_{7}\mathrm{N}+{}^{1}_{1}\mathrm{H}\Rightarrow{}^{12}_{6}\mathrm{C}+{}^{Z}_{A}X ko‘rinishda yozamiz.

Zaryadning saqlanish qonunidan: 7+1=6+A⇒A=27+1=6+A\Rightarrow A=2

Massaning saqlanish qonunidan: 15+1=12+Z⇒Z=415+1=12+Z\Rightarrow Z=4

Demak, biz izlagan noma’lum element 24X{}^{4}_{2}X ko‘rinishda ekan. Javob variantlari bilan solishtirsak 24He{}^{4}_{2}\mathrm{He} bilan mos tushadi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari va ularni yechish bo‘yicha tavsiyalar (2020). Fizika 11-sinf, N.Sh. Turdiyev va b., “Niso Poligraf” nashriyoti, Toshkent – 2018.

105-savol

Zarra 0,5cc tezlik bilan harakatlanayotgandagi massasi m3\frac{m}{\sqrt 3} ga teng. a) Zarraning tinchlikdagi massasini toping. b) Zarraning 0,6cc tezlik bilan harakatlanayotgandagi kinetik energiyasini toping.

  • a)
  • b)
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: a) m/2b) mc²/8

Izoh:

a) m01−0,25=2m03=m3\frac{m_0}{\sqrt{1-0{,}25}}=\frac{2m_0}{\sqrt 3}=\frac{m}{\sqrt 3}, demak m0=m2m_0=\frac{m}{2}.

b) 0,6cc da γ=11−0,36=1,25\gamma=\frac{1}{\sqrt{1-0{,}36}}=1{,}25. Ek=(γ−1)m0c2=0,25⋅m2c2=mc28E_k=(\gamma-1)m_0c^2=0{,}25\cdot\frac{m}{2}c^2=\frac{mc^2}{8}.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

106-savol

Proton, antiproton va γ\gamma-kvant berilgan. Elektr maydonda ularning qaysilari tezlanish bilan harakatlanadi?

  1. proton va antiproton
  2. antiproton va γ\gamma-kvant
  3. proton va γ\gamma-kvant
  4. faqat proton
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) proton va antiproton

Izoh:

Ma’lumki, kvantlar zaryadsiz bo‘lib, elektr maydon ularga ta’sir etmaydi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). N.Sh.Turdiyev, K.A.Tursunmetov, A.G.G‘aniyev, K.T.Suyarov, J.E.Usarov, A.K.Avliyoqulov. Fizika. 11-sinf uchun darslik. "Niso Poligraf". Toshkent−2018.

107-savol

Vodorod atomidagi elektron 4-kvant holatidan 2-kvant holatiga o‘tdi. Nurlangan fotonning energiyasini (eV) toping.

  1. 2,55
  2. 4,15
  3. 6,82
  4. 12,38
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 2,55

Izoh:

E=13,6(122−142)=13,6⋅316=2,55E=13{,}6\left(\frac{1}{2^2}-\frac{1}{4^2}\right)=13{,}6\cdot\frac{3}{16}=2{,}55 eV.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

108-savol

Litiy 37Li^7_3Li yadrosidagi nuklonlarning solishtirma bog‘lanish energiyasi 5,4 MeV/nuklon. Yadroning massa defektini (kg) toping. 1 MeV =1,6⋅10−13=1{,}6\cdot 10^{-13} J

  1. 6,05⋅10−146{,}05\cdot 10^{-14}
  2. 0,96⋅10−290{,}96\cdot 10^{-29}
  3. 6,05⋅10−126{,}05\cdot 10^{-12}
  4. 6,72⋅10−296{,}72\cdot 10^{-29}
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 6,72⋅10−296{,}72\cdot 10^{-29}

Izoh:

Bog‘lanish energiyasi E=7⋅5,4=37,8E=7\cdot 5{,}4=37{,}8 MeV =37,8⋅1,6⋅10−13≈6,05⋅10−12=37{,}8\cdot 1{,}6\cdot 10^{-13}\approx 6{,}05\cdot 10^{-12} J. Massa defekti Δm=Ec2=6,05⋅10−129⋅1016≈6,72⋅10−29\Delta m=\frac{E}{c^2}=\frac{6{,}05\cdot 10^{-12}}{9\cdot 10^{16}}\approx 6{,}72\cdot 10^{-29} kg.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

109-savol

Vodorod atomini ionlashtirish energiyasi E0E_0. Uning asosiy holatidagi elektroni 3E0/43E_0/4 energiyalik fotonni yutsa, qanday raqamli energetik sathga o‘tadi?

  1. 8
  2. 3
  3. 2
  4. 4
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: C) 2

Izoh:

Yechilishi. Dastlab, elektroni 1-energetik sathda bo‘lgan vodorod atomining to‘liq energiyasi E1=−E0E_1=-E_0 bo‘lgan. hν=3E04h\nu=\frac{3E_0}{4} energiyalik foton yutgach uning energiyasi

En=E1+hν⇒En=−E0+3E04=−E04E_n=E_1+h\nu\Rightarrow E_n=-E_0+\frac{3E_0}{4}=-\frac{E_0}{4} (1)

bo‘lib qoladi va elektroni nn-sathga o‘tadi. Ikkinchi tomondan elektroni nn-sathda bo‘lgan vodorod atomining to‘liq energiyasini En=E1n2=−E0n2E_n=\frac{E_1}{n^2}=-\frac{E_0}{n^2} (2) kabi ham hisoblash mumkin. (1) va (2) ni tenglab −E0n2=−E04⇒n=2-\frac{E_0}{n^2}=-\frac{E_0}{4}\Rightarrow n=2 ni hosil qilamiz.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari va ularni yechish bo‘yicha tavsiyalar (2020). Fizika 11-sinf, N.Sh. Turdiyev va b., “Niso Poligraf” nashriyoti, Toshkent – 2018.

110-savol

Litiy uchun elektronlarning metalldan chiqish ishi 2,3 eV. Bu energiyaning J birligidagi qiymati qanday?

  1. 3,7⋅10−193{,}7\cdot 10^{-19}
  2. 3⋅10−193\cdot 10^{-19}
  3. 4⋅10−194\cdot 10^{-19}
  4. 7,5⋅10−197{,}5\cdot 10^{-19}
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) 3,7⋅10−193{,}7\cdot 10^{-19}

Izoh:

Topshiriqni bajarish uchun 2,3 eV ifodaga elementar zaryad qiymatini qo‘yish kerak: e=1,6⋅10−19e=1{,}6\cdot 10^{-19} C.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). P.Q.Habibullayev, A.Boydedayev, A.D.Bahromov, J.Usarov, K.Suyarov, M.Yuldasheva. Fizika. 8-sinf uchun darslik. "O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi" DIN. Toshkent−2019.

Mantiqiy va hayotiy topshiriqlar

111-savol

Oyning sirtidagi kosmonavt yopiq shishadagi suvni ochdi. Bunda nima ro‘y beradi?

  1. suv isib, qaynab ketadi
  2. suv qaynab ketadi, soviydi, qolgan qismi muzlab qoladi
  3. suv isib qoladi
  4. suvning holati o‘zgarmaydi
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: B) suv qaynab ketadi, soviydi, qolgan qismi muzlab qoladi

Izoh:

Oyda atmosfera bo‘lmagani uchun suv maksimal tez bug‘lanadi, qaynab ketadi. Bu jarayon suvning ichki energiyasi hisobiga ro‘y berib, suv tez soviydi va bug‘lanmay qolgan qismi muzlab qoladi. Muz ham sekin bu‘g‘lanishni davom ettiradi.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). P.Q.Habibullayev, A.Boydedayev, A.D.Bahromov, J.Usarov, K.Suyarov, M.Yuldasheva. Fizika. 9-sinf uchun darslik. "G‘afur G‘ulom" NMIU. Toshkent−2019.

Labaratoriya ishlariga doir topshiriqlar

112-savol

Quyidagi elektr sxema asosida yig‘ilgan elektr zanjirini aniqlang.

Elektr sxema: tok manbai, kalit, lampa va ampermetr ketma-ket ulangan
  1. Ampermetr chapda, lampa o‘rtada, kalit o‘ngdaYig‘ilgan elektr zanjiri: ampermetr chapda, lampa o‘rtada, kalit o‘ngda
  2. Voltmetr o‘ngda, lampa chapda, kalit pastdaYig‘ilgan elektr zanjiri: voltmetr o‘ngda, lampa chapda, kalit pastda
  3. Voltmetr chapda, lampa o‘ngda, kalit pastdaYig‘ilgan elektr zanjiri: voltmetr chapda, lampa o‘ngda, kalit pastda
  4. Ampermetr o‘ngda, lampa chapda, kalit pastdaYig‘ilgan elektr zanjiri: ampermetr o‘ngda, lampa chapda, kalit pastda
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) Ampermetr chapda, lampa o‘rtada, kalit o‘ngda

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). P.Q.Habibullayev, A.Boydedayev, A.D.Bahromov, J.Usarov, K.Suyarov, M.Yuldasheva. Fizika. 8-sinf uchun darslik. "O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi" DIN. Toshkent−2019.

113-savol

Arqonning uzunligini o‘lchagan o‘quvchi natijani l=(17,2±0,005)l=(17{,}2\pm 0{,}005) m deb ifodaladi. O‘lchovning nisbiy xatoligini (%) toping.

  1. 0,06
  2. 0,05
  3. 0,04
  4. 0,03
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 0,03

Izoh:

ε=Δll=0,00517,2≈2,9⋅10−4≈0,03\varepsilon=\frac{\Delta l}{l}=\frac{0{,}005}{17{,}2}\approx 2{,}9\cdot 10^{-4}\approx 0{,}03 %.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (Milliy sertifikat, Fizika). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

114-savol

O‘quvchi prizmaning sindirish ko‘rsatkichini aniqlash uchun optik tajriba o‘tkazdi (rasm). Bu tajribaga asosan sindirish ko‘rsatkichi qaysi formula bo‘yicha aniqlanadi?

Sindirish burchagi α bo‘lgan prizma: nur birinchi yoqqa tik tushib, ikkinchi yoqdan chiqishda normalga nisbatan β burchakka og‘adi
  1. sin⁡(α+β)sin⁡α\frac{\sin(\alpha+\beta)}{\sin\alpha}
  2. sin⁡(α−β)sin⁡α\frac{\sin(\alpha-\beta)}{\sin\alpha}
  3. sin⁡(α+β)2sin⁡α\frac{\sin(\alpha+\beta)}{2\sin\alpha}
  4. sin⁡(α+β)cos⁡α\frac{\sin(\alpha+\beta)}{\cos\alpha}
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: A) sin⁡(α+β)sin⁡α\frac{\sin(\alpha+\beta)}{\sin\alpha}

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2021, mutaxassislik). P.Q.Habibullayev, A.Boydedayev, A.D.Bahromov, J.Usarov, K.Suyarov, M.Yuldasheva. Fizika. 9-sinf uchun darslik. "G‘afur G‘ulom" NMIU. Toshkent−2019.

Boshqa savollar

115-savol

O‘lchamlari a=5a=5 m, b=10b=10 m bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchak shaklida jism yasalgan. Fizik olim harakatdagi jismning sirt yuzasini (m2^2) o‘lchaganda qanday natija oladi?

To‘g‘ri to‘rtburchak: gorizontal tomoni a, vertikal tomoni b; u a tomoni bo‘ylab υ = 0,6c tezlik bilan harakatlanmoqda
  1. 30
  2. 18
  3. 32
  4. 40
Javobni koʻrish

Toʻgʻri javob: D) 40

Izoh:

Harakat yo‘nalishidagi o‘lcham qisqaradi: a′=a1−υ2c2=5⋅1−0,36=5⋅0,8=4a'=a\sqrt{1-\frac{\upsilon^2}{c^2}}=5\cdot\sqrt{1-0{,}36}=5\cdot 0{,}8=4 m, bb o‘zgarmaydi. S=a′b=4⋅10=40S=a'b=4\cdot 10=40 m2^2.

Manba: UZBMB namunaviy test topshiriqlari (2022, mutaxassislik). Javob kaliti UZBMB tomonidan e’lon qilinmagan; kalit Zehniy tomonidan yechib chiqilgan.

Keyingi qadam

Endi oʻzingiz sinab koʻring

Namunani oʻqish boshi xolos. Vaqt bilan, rasmiy shaklda yechganda ball ham chiqadi.

DTM blokini ishlab koʻrishMilliy sertifikat varagʻi
Fizika fanidan DTM test savollari javoblari bilan · Zehniy